"Тут хлеба акраец, як мёд…": казкі жыцця Ларысы Геніюш

© SputnikЛарыса Геніюш
Ларыса Геніюш - Sputnik Беларусь, 1920, 09.08.2022
Падпісацца на
НовостиTelegram
Творы паэтэсы прасякнуты нязломнасцю духа і сталай верай у лепшае ў людзях. Вершы паэтэсы ў яе дзень нараджэння ў сціплай падборцы Sputnik.
Ларыса Геніюш (у дзявоцтве Міклашэвіч) нарадзілася 9 жніўня 1910 года ў Гродзенскай губерні у маёнтку Жлобаўцы паблізу вёскі Воўпы (зараз Ваўкавыскі раён Гродзенскай вобласці).

Дзяцінства, малалецтва, юнацтва

Калі пачалася Першая сусветная вайна, бацька Ларысы, Антон Міклашэвіч, удзельнік яшчэ Руска-японскай вайны, быў зноў прызваны на фронт, а маці з дзецьмі прыйшлося з’ехаць у эвакуацыю – ва Украіну. Вярнуліся на радзіму яны толькі ў 1919 годзе.
Адам Русак: "I ў сэрцы песні не стрымаць…" >>>
Ларыса атрымала пачатковую адукацыю ў польскай школе, потым – у польскай гімназіі. Беларускіх тады папросту не было: пасля падпісання ў 1921 годзе Рыжскага мірнага дагавора, якім скончылася савецка-польская вайна, Заходняя Беларусь адыйшла да Польшчы. Там жа Ларыса пазнаёмілася са сваім мужам, Янам Геніюшам, які ў той момант вучыўся ў Карлавым універсітэце. Ажаніліся маладыя ў 1935 годзе, і Ларыса пераехала ў Зэльву – бліжэй да мужа. У тым жа годзе ў Ларысы нарадзіўся сын Юрый, а неўзабаве ў 1937-м сям’я апынулася ў Чэхаславакіі.
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у 1939, былі арыштаваны і высланы бацькі Ларысы. Маці і сёстры апынуліся ў Казахстане, бацьку расстралялі.
"Радзіму не пакіну я без песень…": сум і лірыка ў вершах Язэпа Пушчы >>>

Вяртанне на Радзіму

У 1948 годзе Ларыса была арыштавана разам з мужам за актыўны ўдзел у палітычным руху БНР і перададзена з Прагі ў БССР. Потым іх чакаў прыгавор і праз восем гадоў – частковая рэабілітацыя. Геніюшы вярнуліся ў Зэльву. Вядома, што іх дом стаў месцам сустрэч творчай інтэлігенцыі таго часу.
Друкавацца Ларыса Геніюш пачала яшчэ ў 1939 годзе ў беларускай эміграцыйнай перыёдыцы, а ў 1942 годзе убачыў свет ў Празе першы зборнік яе вершаў – "Ад родных ніў". Пасля вызвалення яе творы доўгі час былі забароненыя, пакуль пры садзейнічанні Максіма Танка не быў надрукаваны яе зборнік "Невадам з Нёмана".
Памерла паэтэса ў 1983 годзе, пахавана ў Зэльве.
"Срэбранаю пацеркай на нітцы…": казачная крыніца творчасці Васіля Віткі >>>
Ларыса Геніюш доўгі час была вядомая як аўтар дзіцячых твораў – ёй папросту не дазвалялі друкаваць нешта іншае. Амаль адна за другой, у 1972 і 1976 годзе, выйшлі дзве кніжкі яе вершаў для дзяцей "Казкі для Міхаські" і "Добрай раніцы, Алесь". Большасць жа твораў паэтэсы ўбачылі свет толькі пасмяротна.
Sputnik прапануе сціплую падборку вершаў беларускай паэтэсы, сярод якіх некалькі раней невядомых вершаў Ларысы Геніюш.
© Sputnik / Юрий Кавер / Перайсці ў медыябанкЁн ляціць да старонкі, / як вясной жураўлі, / без дзяцей і без жонкі, / верны толькі зямлі...
Журавли летят над полем - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
Ён ляціць да старонкі, / як вясной жураўлі, / без дзяцей і без жонкі, / верны толькі зямлі...

Явар з ветрам хіліўся

Явар з ветрам хіліўся
буйным чубам далоў,
у свеце сын загубіўся,
зараз едзе дамоў.

Ён ляціць да старонкі,
як вясной жураўлі,
без дзяцей і без жонкі,
верны толькі зямлі.

А бацькі перад хатай,
як сям’я галубкоў.
– Адкажы, мілы тата,
дзе ты маму знайшоў.

Вось такую, што прала
лён на верацяне,
што ў бядзе пацяшала
і цябе і мяне.

Што зямлю засявала,
калі ты ваяваў,
і дабру навучала,
калі я падрастаў.

Словы мамы, як з мёду,
вочы – сонечны свет,
колькі любасці шчодрай,
мудрых лекаў ад бед.

Многа даляў праехаў,
многа сцежак прайшоў,
як матуля, дзяўчыны
анідзе не знайшоў.

– Выбраў я маладую
праз дзве хаты з сяла.
Гэткіх здатных гадуе
толькі наша зямля.

© Sputnik / Альфрэд МікусВесяліўся, смяяўся агонь, / чарванеў як зара-зараніца...
Карагод і вогнішча: як гукалі вясну ў Строчыцах - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
Весяліўся, смяяўся агонь, / чарванеў як зара-зараніца...

Цуд

Весяліўся, смяяўся агонь,
чарванеў як зара-зараніца,
і згараў на ім белы мой конь,
і згараў на ім мужны мой рыцар.

Як з паганскіх курганных часоў,
ішлі ўдовы на вогнішча смерці,
я, найболей няшчасная з удоў,
свайму рыцару кінула сэрца.

Узняўся ў табе ахвярны мой дым,
рос із сэрца майго агнявіцай,
і скрозь слёзы я бачыла ў ім,
як ажыў йзноў конь белы і рыцар.

I сярод найцяжэйшых пакут
я паверыла сэрцам гаротным,
што з ахвяраў нам зродзіцца цуд,
што наш Рыцар і Край нясмяротны.

© Sputnik / Владимир Астапкович / Перайсці ў медыябанкА паэт шукае праўды / за цану жыцця...
Для миллионов людей русский язык - в первую очередь язык Пушкна - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
А паэт шукае праўды / за цану жыцця...

Паэт

Дзе з турмою, дзе з тугою –
праз няроўны шлях.
Ад пад’ёмаў і адбояў
сэрца у рубцах.

Той налева, той направа –
сыцейша б куцця.
А паэт шукае праўды
за цану жыцця.

I для твараў, і для маскаў
дарам шчодрых жмень
ён гатоў асыпаць ласкай
свой апошні дзень…

У цярпенні, бы ў прадонне
кінуты, ідзе.
У натруджаных далонях –
сэрца для людзей.

Зводзіць дзень канцы з канцамі…
Б’е яму ў дакор
клоун-месяц бубянцамі
бесканечных зор…

© Sputnik / Антон Денисов / Перайсці ў медыябанк...нібы кудлатыя і барадатыя / выйшлі на вольную пашу зубры...
Зубры, архивное фото - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
...нібы кудлатыя і барадатыя / выйшлі на вольную пашу зубры...

Хмары

Неба бяскрайняе,
неба над хатамі.
Сунуцца хмары ляніва ўгары,
нібы кудлатыя і барадатыя
выйшлі на вольную пашу зубры.

Кінулі дом свой –
пушчу адвечную,
выйшлі з гушчэчы,
нібы з даўніны,
каб нагадаць па дарозе сустрэчным
Йшчэ ў нэтрах равуць начамі яны.

© Sputnik / Виктор ТолочкоА ты, заінька, глядзі – / У лес без мамы не хадзі...
Зайка в минском дворике на Седых - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
А ты, заінька, глядзі – / У лес без мамы не хадзі...

Зайка

Між кустамі,
Між густымі
Скок ды скок,
Бегаў зайка, прытаміўся.
А за дрэвам прытаіўся
Люты воўк.

Зайка скокнуў без аглядкі,
Воўк хацеў хапіць за пяткі
Ды за бок.
У адчыненыя дзверы
Да бабулі зайка шэры
Хутка скок.

Бабка заіньку пусціла,
Прытуліла, накарміла.
А дзядуля злога воўка
Напалохаў дубальтоўкай.

А ты, заінька, глядзі –
У лес без мамы не хадзі.

© Sputnik / Виктор ТолочкоГнёзды – гэта птушыны дом, / гнёзды – гэта зямлі багацце...
В замке, где была подписана легендарная Кревская уния, идут реставрационные работы, но аистов они ничуть не смущают - птицы гнездятся здесь каждый год - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
Гнёзды – гэта птушыны дом, / гнёзды – гэта зямлі багацце...

Гнёзды

Птушаняты ў гняздзе пад крылом
заклапочанай, любай маці.
Гнёзды – гэта птушыны дом,
гнёзды – гэта зямлі багацце.

Іх мінае нябесны гром.
Мір жытлу, чалавечай хаце
і сям’і за бяседным сталом.
Руйнавальнікам хат – пракляцце!

Ці жыве яшчэ злыдзень той,
ці пайшоў ціхамірна ў вечнасць,
што мой дом заручыў з бядой,
смерць пасеяўшы бесчалавечна?

Кроў людскую ліў без прычын,
адымаў жыццё без патрэбы…
О, зямля, не маўчы, крычы,
акажыся помстаю, неба!

Мір таму, хто бяздольных збярог
у хвіліну суровага здзеку,
бесхацінца пусціў на парог,
абагрэў, накарміў чалавека.

Мір далоням, што сеюць і жнуць,
хлебных ніваў, зямлі не калечаць,
тым, што гнёзды ня бураць, а ўюць
у супольнай сям’і чалавечай!

© Sputnik / Ларыса МятлеўскаяТут хлеба акраец, як мёд...
Напітак з дзьмухаўцовага мёду - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
Тут хлеба акраец, як мёд...

Дамоў

Дамоў – на масточак калінавы
рванеш – гатовы ізноў
падняцца, бадай, па-буслінаму
клякочучы песні з палёў.

Дамоў – гэта сэрцам да сэрца.
Дабрыдзень, мая маладосць!
Душой акрыяць, адагрэцца
і словам сагрэць кагось.

Тут хлеба акраец, як мёд.
Падушка, як пух лебядзіны.
Бацькі.
I магілы.
I род.
Зямлі сваёй подых глыбінны.

© Sputnik / Альфред МикусНяшмат панясеш ты з сабой па дарогах / у родных прастораў туманную сінь...
Туман - Sputnik Беларусь, 1920, 08.08.2022
Няшмат панясеш ты з сабой па дарогах / у родных прастораў туманную сінь...

Маёй песні

Шугай, мая песня, шляхом недаступным,
арлінаю сцежкай дахаты ляці.
I я паляцела б з табой, каб не путы,
што долю так рана скавалі ў жыцці.

Ляці, мая песня, дзе нашы дзяўчаты,
калінавы цвет у вянкі з імі ві
ды чорнай разорай ідзі за аратым,
тугою за воляй па Нёмне плыві.

З гарачага сэрца цябе пасылаю
да цветам пахучым асыпаных ліп, –
вітай і лялей там усё, што кахаю,
на’т камень амшэлы на роднай зямлі.

Няшмат панясеш ты з сабой па дарогах
у родных прастораў туманную сінь.
Апроч майго сэрца, не маю нічога, –
яго ты да хатаў, як дар, занясі.

Прыспаную цмою, няволяй вяковай
арліную душу пад світай будзі.
Ты сілай кахання крышы нам аковы
і клічам краіну да сонца вядзі.

Чытайце таксама:
Бацька, маці і родная мова: 5 лепшых вершаў пра сям'ю
Жыццё і творчасць Янкі Купалы: "Мне засталася спадчына…"
"Мой край азёрны...": шляхамі паэзіі Петруся Броўкі
"Басанож прайдуся па траве…": вершы пра малую радзіму
"Пайду я ў сонечнае лета…": топ-10 вершаў пра самы цёплы час
Стужка навiн
0