Лагістыка, парты і тэхніка: што аб’ядноўвае Беларусь і Мурманскую вобласць

Беларусь з Кольскай Поўначчу звязваюць даўнія гандлёва-эканамічныя адносіны. Пагадненне аб супрацоўніцтве паміж урадам рэспублікі і адміністрацыяй Мурманскай вобласці было падпісана ў снежні 1994 года. На самай справе гісторыя супрацоўніцтва больш глыбокая і шматгранная. Яшчэ ў часы СССР тысячы беларусаў адправіліся ў Арктыку, каб асвойваць гэты паўночны рэгіён. Многія парадніліся з гэтым суровым, але дзіўна прыгожым краем назаўжды. Сёння Мурманская вобласць займае сёмае месца сярод расійскіх рэгіёнаў па колькасці беларусаў, якія тут пражываюць.

Нядаўна завяршыўся афіцыйны візіт губернатара Мурманскай вобласці Андрэя Чыбіса ў Беларусь. Магутны горнапрамысловы комплекс расійскага рэгіёна мае патрэбу ў сучаснай аўтатэхніцы. На Кольскім паўвостраве працуюць тысячы МАЗаў, БелАЗаў, трактароў "Беларус" і іншай тэхнікі. Аб супрацоўніцтве рэгіёна з рэспублікай у эксклюзіўным інтэрв’ю Sputnik Беларусь расказаў кіраўнік вобласці.

– Тавараабарот расце. Рэспубліка Беларусь – адзін з самых буйных нашых знешнегандлёвых партнёраў. Толькі за 2025 год тавараабарот вырас у 4,5 раза. І вялікі аб’ём у тавараабароце – экспарт той прадукцыі, якая вырабляецца ў Мурманскай вобласці. У адпаведнасці з тымі дамоўленасцямі, якія былі на мінулай сустрэчы, і з улікам нашай пастаяннай працы з беларускімі партнёрамі, сябрамі ў нас актыўна ідзе закупка горназдабыўной тэхнікі. Гэта БелАЗы для нашых прадпрыемстваў. Цяпер іх каля 300, і сёлета будзе закуплены яшчэ не адзін дзясятак адзінак БелАЗ. Акрамя таго, мы ў рамках праграмы абнаўлення грамадскага транспарту, а ён у нас адзін з самых новых у Расіі, закупілі шмат аўтобусаў і тралейбусаў, і ўвогуле парк грамадскага транспарту, які ў нас выкарыстоўваецца, на трэць складаецца з вырабленага ў Беларусі.

Актыўна таксама развіваецца ўсё, што датычыцца сэрвісу. Напрыклад, для БелАЗа адкрыты сэрвісны цэнтр. Больш за тое, працуе спецыяльная лабараторыя ў філіяле Арктычнага ўніверсітэта ў Апатытах, якая дапамагае рыхтаваць спецыялістаў для абслугоўвання тэхнікі БелАЗ. Мы таксама актывізавалі пастаўкі морапрадуктаў у Беларусь. Што да вось такой блізкасці і сувязей Беларусі і Мурманскай вобласці, напрыклад, мы актыўна закупляем БелАЗы, а тая сталь, якая выкарыстоўваецца пры іх вытворчасці, гэта прадукцыя "Северстали" . А сыравіна для гэтай прадукцыі – гэта Аленегорскі горна-абагачальны камбінат, які знаходзіцца ў Мурманскай вобласці. Таму мы абсалютна непарыўна разам працуем.

– Так. Цяпер мы чакаем на тэст электробус, якраз настроены пад паўночныя ўмовы. А што да тэхнікі, якая ўжо эксплуатуецца, то прадпрыемствы задаволены і нашы жыхары таксама.

– Так, гэта магчыма. Больш за тое, і прэзідэнт Беларусі падчас нашай сустрэчы паведаміў аб гатоўнасці ствараць менавіта сумесныя прадпрыемствы. Адно з такіх прадпрыемстваў стратэгічнага плана, якое цікава і рэспубліцы, і Мурманскай вобласці, гэта марскі тэрмінал для адпраўкі той прадукцыі, якая вырабляецца ў Беларусі, – перш за ўсё гэта ўдабрэнні і іншыя тавары, і ў прыёме, у тым ліку грузаў, якія могуць выкарыстоўвацца і для рэспублікі, і ісці транзітам іншым спажыўцам.

Таму развіццё Паўночнага марскога шляху і Арктыкі – прыярытэт для нашай краіны. Наш прэзідэнт Уладзімір Пуцін сфармуліраваў увесь набор даручэнняў наконт гэтага, якраз знаходзячыся ў Мурманску ў сакавіку мінулага года, дзе праводзіўся Міжнародны арктычны форум. І цалкам відавочна, што з улікам развіцця Паўночнага марскога шляху, як зручнай альтэрнатыўнай магістралі і маршруту для марскога гандлю, з улікам зноў жа таго, што сёння ў свеце адбываецца, гэта яшчэ толькі падштурхоўвае нашых партнёраў карыстацца гэтым маршрутам.

Таму вось гэты праект мы вельмі дэталёва абмеркавалі на сустрэчы з Аляксандрам Лукашэнкам.

– Тэрміны мы пакуль агучваць не будзем, таму што, з аднаго боку, і падпісана пагадненне, і нашы партнёры з Беларусі зарэгістравалі юрыдычную асобу на тэрыторыі Мурманскай вобласці – яна атрымала статус арктычнага рэзідэнта. Мы зарэзервавалі адпаведны зямельны ўчастак за гэтым праектам, але, натуральна, зараз мы шукаем фінальную канструкцыю з пункту гледжання менавіта аб’ёму грузу, які можа пайсці з рэспублікі на экспарт праз Мурманск. У тым ліку дамовіліся дэталёва прапрацаваць магчымасці прыёму грузаў, напрыклад, з Кітая. Нашы кітайскія партнёры таксама актыўна зацікаўлены ў рабоце з Мурманскам. Таму зараз мы дамовіліся скласці фінансава-эканамічную мадэль і ўжо дэталізавацца з пункту гледжання фінальнага рашэння, у які тэрмін, які аб’ём інвестыцый і на які аб’ём грузу можа з’явіцца менавіта сумеснае прадпрыемства партнёраў з Рэспублікі Беларусь, і нашых.

– Па-першае, у нас рэалізуецца праект пры падтрымцы нашага прэзідэнта Уладзіміра Пуціна – Мурманскі транспартны вузел. Пабудавана новая чыгунка, амаль 50 км. У складаных умовах створаны маставыя пераходы праз вялікую раку Тулома. Гэта дазволіла звязаць чыгункай заходні і ўсходні берагі Кольскага заліва. А ў цэлым правазная здольнасць пасля завяршэння ўсіх працэдур, у тым ліку на далёкіх чыгуначных падыходах да порта Мурманск, будзе 45 млн тон. Гэта будзе ўжо ў наступным годзе. І пытанне, ці ёсць неабходнасць пашыраць чыгунку для грузаў у Беларусь і з Беларусі, менавіта залежыць ад таго аб’ёму грузу, аб якім мы дамовімся якраз з улікам мінулага абмеркавання. Калі гэта груз у раёне 10-15 млн тон, тады чыгункі па ўсёй магістралі практычна хопіць. Па ацэнках спецыялістаў, у такім выпадку яна не патрабуе павелічэння правадной здольнасці. Калі большы аб’ём грузаў – то тады патрабуе.

Таму вельмі важна, што мы прадметна абмяркоўвалі на сустрэчы з прэзідэнтам Беларусі, а потым на сустрэчы ва ўрадзе і з Мінтрансам, грузаадпраўшчыкамі, грузаўладальнікамі вызначыцца ў параметрах у аб’ёме таго грузу, які пойдзе з Беларусі і зваротным ходам у рэспубліку. Вось ад гэтага будзе залежаць неабходнасць пашыраць дзеючую чыгуначную інфраструктуру, або таго пашырэння, якое зроблена ўжо на сёння, будзе дастаткова для забеспячэння правозу.

– Дадзены рэйс лятае з мая па верасень. Гэтае пытанне мы таксама абмеркавалі з улікам наяўнасці цесных, часта роднасных сувязей – вялізная колькасць радні ў мурманчан жыве ў Беларусі, хтосьці працуе тут, і, з іншага боку, вельмі шмат такіх прывабных для жыхароў і Рэспублікі Беларусь, і Мурманскай вобласці ўмоў узаемных. Ёсць усе шансы зрабіць гэты рэйс круглагадовым.

– Мурманчане любяць Беларусь – у санаторыях адпачываць, проста пагуляць па Мінску і іншым гарадам. Многія мурманчане і на машынах ездзяць да вас з задавальненнем. 51-ы рэгіён на нумары аўтамабіля можна вельмі часта сустрэць у рэспубліцы, і пра гэта, дарэчы, многія гавораць.

І беларусам мы можам падарыць эмоцыі, звязаныя са свежымі высакаякаснымі морапрадуктамі. Грабеньчыкі, марскія вожыкі, рыба, назіранне за кітамі, узімку паўночнае ззянне, катанне на горных лыжах. У нас вельмі добра развіваецца курорт Хібіны ў Кіраўску разам з кампаніяй "ФосАгра", якая, дарэчы, вырабляе, у тым ліку апатытавы канцэнтрат, экспартуючы яго ў Беларусь. Таму з пункту гледжання абмену менавіта ў турыстычных мэтах сапраўды ёсць вялізныя перспектывы.

І мы дамовіліся аб тым, што прапрацуем, каб і беларускія спецыялісты, і нашы спецыялісты разам паглядзелі камунікацыі, маршруты, турысцкія прадукты, кірункі для таго, каб актывізаваць гэтую работу.

– Не скрыю, мне падабаюцца мясныя прадукты, каўбасныя вырабы, дарэчы, вельмі-вельмі смачныя. Таксама і нашы жыхары з задавальненнем купляюць беларускія прадукты. І традыцыі захаваліся, але справа нават не ў традыцыях, а ў якасці. Гэта значыць, рыба ў нас ёсць свая, а вось усё, што тычыцца мясных вырабаў, вядома, вельмі-вельмі падабаецца беларуская прадукцыя.

– У нас сапраўды ідзе актыўнае развіццё, нягледзячы на ​​санкцыйны націск, усе найбуйнейшыя нашы кампаніі рэалізуюць свае інвестпраграмы. Мы, шчыра скажу, стараемся публічна гэтыя праекты асабліва не называць, але гэтая праца вядзецца. Нягледзячы на ​​ўвесь націск, рост інвестыцый штогадовы, у цэлым за апошнія шэсць гадоў, паўтара трыльёна інвестыцый укладзена ў эканоміку Мурманскай вобласці. Глабальны рэалізаваны праект і новы порт "Лавна", і Мурманскі транспартны вузел, і завод "Новатэка", і цэлы набор радовішч, у тым ліку радовішчы літыю, пайшла іх распрацоўка.

Таму мы па долі на душу насельніцтва валавога рэгіянальнага прадукту выйшлі на 10-е месца ў краіне, і па зарплаце, якую плацяць людзям, – гэта важны фактар. І ўпершыню з савецкіх часоў у 2023 годзе да нас прыехала больш людзей, чым з’ехала. Для поўначы гэта з’яўляецца дастаткова сур’ёзнай перамогай. І, вядома, у нас актыўна зараз развіваецца і жыллёвае будаўніцтва, чаго таксама з савецкага часу не было, мы зацікаўлены ў партнёрстве. Прапрацоўваецца магчымасць выкарыстання будаўнічых кампаній – напрыклад, у стварэнні новага кампуса сусветнага ўзроўню нашага ўніверсітэта. Наш прэзідэнт падтрымаў гэтую ідэю. Грошы выдзелены, і нам цікава паглядзець на працу нашых беларускіх партнёраў-будаўнікоў. Ну, і мегапраект у горадзе Палярныя зоры па новай атамнай станцыі – гэта велізарная будоўля, паэтапная, на шмат гадоў. Ішла размова аб тым, што ў гэтай рабоце могуць удзельнічаць і нашы беларускія партнёры.

– Карыстаючыся выпадкам, дарэчы, запрашаю ўсіх абітурыентаў, патэнцыяльных студэнтаў паглядзець на Мурманск. Мурманск – гэта сталіца рускай Арктыкі і горад-герой, пабрацім горада-героя Мінска. І ў нас тры ключавыя, магістральныя напрамкі. Гэта ўсё, што датычыцца развіцця Паўночнага марскога шляху і марскіх спецыяльнасцей. Гэта лагістыка, парты, суднаваджэнне ў арктычнай зоне, гэта рыбагаспадарчы комплекс. Гэта значыць увесь комплекс, які тычыцца мора і падрыхтоўкі спецыялістаў у гэтым напрамку.

Другі блок – гэта ўсё, што тычыцца здабычы і перапрацоўкі мінеральнай сыравіны. Гаворка ідзе аб горнай прамысловасці, аб металургіі, аб хіміі. Гэта вялізны блок рэсурсаў, звязаны ў тым ліку са спецыялістамі, якія працуюць з рэдказямельнымі металамі, што вельмі важна для сучаснай эканомікі і эканомікі будучых пакаленняў. Тут жа пытанні здабычы нафты і газу на шэльфе – гэта таксама спецыялісты, якіх рыхтуе ўніверсітэт.

І трэці блок, вельмі такі вялікі і перспектыўны, гэта біятэхналогіі. Гэта ўсё, што датычыцца мора, біярэсурсаў, глыбокай перапрацоўкі для медыцынскай прамысловасці і фармацэўтыкі. Вось тры ключавыя напрамкі, на якіх мы факусіруемся. Гэтыя напрамкі вельмі запатрабаваны менавіта ў Арктыцы. І людзі, якія атрымліваюць такія спецыяльнасці, вопыт, натуральна, маюць магчымасць атрымаць і належную зарплату, працу і быць датычнымі да засваення Арктыкі як аднаго з самых стратэгічна важных рэгіёнаў свету. Ну, і, вядома, працаваць у рамках партнёрства, Саюзнай дзяржавы па засваенні расійскай Арктыкі. Безумоўна, традыцыйна нам неабходны настаўнікі, мы рыхтуем педагогаў, і зараз яшчэ рыхтуем медыцынскіх работнікаў. Таму ўсім, хто зацікаўлены працаваць, мець дачыненне да такіх вялікіх праектаў, да сумеснай будучыні нашых краін – сардэчна запрашаем у Мурманск, у сталіцу рускай Арктыкі.