Могілкі караблёў і храм у лесе: незвычайныя аб’екты беларускай зоны адчужэння

Аварыя на Чарнобыльскай АЭС здарылася роўна 40 гадоў таму – 26 красавіка 1986 года. У гэты дзень на станцыі адбыўся выбух з выкідам у атмасферу вялізнай колькасці радыеактыўных рэчываў.

З-за моцнага ветру ўсе гэтыя рэчывы разнесла на тысячы квадратных кіламетраў, у тым ліку і на тэрыторыю Беларусі, дзе мацней за ўсё радыяцыя нанесла шкоду Гомельскай і Магілёўскай абласцям.

У выніку, пацярпелыя ад Чарнобыльскай катастрофы беларускія рэгіёны былі абвешчаны зонай экалагічнага бедства, людзей у экстраным парадку адсялілі, а пазней там быў створаны Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік (ПДРЭЗ).

Сёння беларуская частка зоны адчужэння даступна для наведванняў і адкрыта для арганізаваных турыстычных груп. Але каб туды патрапіць, трэба атрымаць спецыяльны допуск, афармленне якога займае ад 5 да 7 дзён, так што паклапаціцца пра гэта варта загадзя.

Аднак усе гэтыя цяжкасці адназначна будуць апраўданы, бо наведванне зоны адчужэння – гэта не толькі магчымасць убачыць наступствы чалавечай памылкі, але і музей пад адкрытым небам, бо час там так і застыў вясной 1986-га...

Цяпер гэты экстрэмальны турыстычны напрамак карыстаецца асаблівым попытам не толькі ў беларусаў, але і ў іншаземцаў, прычым нават з самых аддаленых куткоў планеты. Гэта і нядзіўна, бо там ёсць сапраўды ўнікальныя аб'екты і лакацыі, якія прадстаўляюць асаблівую цікавасць.

Пра іх карэспандэнту Sputnik распавёў гід па зоне адчужэння і аўтар экскурсій па Хойніцкім, Брагінскім і Нараўлянскім раёнах Пётр Філон, які быў першым арганізатарам і атэставаным экскурсаводам у чарнобыльскім турызме ў Беларусі.

"Першая лакацыя, якая, на маю думку, унікальная, гэта сядзіба Герардаў у вёсцы Дзям’янкі ў зоне адсялення Добрушскага раёна. Сам будынак сядзібы, на мой погляд, з’яўляецца самым прыгожым і цікавым ва ўсіх чарнобыльскіх зонах Беларусі", - расказаў спецыялізаваны экскурсавод.

Ён адзначыў, што вёска Дзям’янкі адносіцца да зоны адсялення з 1991 года. Пры гэтым эксперт растлумачыў, што чарнобыльскіх зон усяго пяць – зона адчужэння, зона адсялення, зона з правам на адсяленне, зона абавязковага дазіметрычнага кантролю і зона перыядычнага дазкантролю.

Сама сядзіба была пабудавана ў другой палове XIX стагоддзя і мела вельмі вялікую гісторыю.

"Краснаселле – гэта адносна невялікая вёска на маршруце па Хойніцкім участку зоны адчужэння. Гэтая вёска характэрна тым, што гэта самы пачатак дзесяцікіламетровай зоны адчужэння, а на ўездзе ў вёску прама на скрыжаванні стаіць знак "Тэрыторыя з высокім узроўнем радыеактыўнага забруджвання па плутонію", - распавёў экскурсавод.

Гэта вёска пабудавана на пясчаных дзюнах, а, па словах экскурсавода, для Палескай нізіны вялізныя пясчаныя ўзгоркі лічацца рэдкай і незвычайнай з’явай.

"У вёсцы захаваліся домікі пасляваеннай пабудовы, а таксама вышка з выдатным відам на атамную станцыю. У яснае надвор’е нават бачны горад Прыпяць, дакладней яго вышынныя дамы", - дадаў Пётр.

Таксама праз вёску праходзіць дарога, якая вядзе проста да старога рэчышча ракі Прыпяць. Як расказаў эксперт, гэтае рэчышча паступова мянялася і прыкладна 30 гадоў таму поўнасцю змяніла свой напрамак.

Дарэчы, дарожка, якая вядзе праз вёску да гэтых суднаў, выкладзена брусчаткай. Як растлумачыў эксперт, гэта старажытная дарога XIX стагоддзя, якая калісьці злучала Рэчыцу і Кіеў.

"У даваенны час праз Прыпяць менавіта на старым рэчышчы быў мост праз раку, аднак у вайну ён быў узарваны. Пасля вайны была арганізавана паромная пераправа і мост вырашылі не аднаўляць, таму што асноўныя зносіны рэгіёна з Кіевам ужо ажыццяўляліся па мастах праз Мазыр і дарогай праз Новую Гуту", - падзяліўся Пётр.

"Трэцяя унікальная лакацыя – вёска Надтачаеўка, якая лічыцца самым далёкім пунктам маршруту па Нараўлянскім участку зоны адчужэння. Гэтая вёска характэрна тым, што яна не была спалена фашыстамі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, у адрозненне ад многіх іншых вёсак. Практычна ўсё ў зоне пабудавана ўжо ў пасляваенны перыяд, а Надтачаеўка – уцалелая ў гады вайны вёска", - сказаў аўтар экскурсійных праграм.

У вёсцы захаваліся домікі пачатку XX стагоддзя, з цікавага – іх размяшчэнне ніяк не прывязана да вуліц, а жыллё будавалася па прынцыпе "які ўзгорак спадабаўся, там і дом будаваўся".

"У некаторых дамоў вельмі незвычайная і, я б нават сказаў, унікальная канструкцыя. Такіх дамоў больш нідзе няма, таму што ў іншых вёсках яны ўжо даўно знесены, згнілі або перабудаваны. Так што ў Надтачаеўцы захаваліся сапраўдныя музейныя экспанаты, гэта сапраўдная вёска-музей. Аднак цяпер яна часова недаступная для наведванняў", - Адзначыў Пётр Філон.

"У Брагінскай зоне адчужэння я б адзначыў адразу дзве лакацыі – Посудава і Сонечны. У вёсцы Посудава была чыгуначная станцыя і праходзіла чыгуначная ветка, якая злучала ўкраінскі Славуціч і атамную станцыю. Славуціч – гэта горад, пабудаваны пасля аварыі на ЧАЭС, як замена горада Прыпяць, гэта значыць для жыцця работнікаў станцыі. Горад будаваўся ўсім Савецкім саюзам, таму яго кварталы носяць назвы брыгад, якія ўдзельнічалі ў будаўніцтве, напрыклад, Рыжскі, Бакінскі, Маскоўскі і гэтак далей", - распавёў экскурсавод.

Паколькі ў тыя гады Беларусь і Украіна ўваходзілі ў склад СССР, будаваць чыгуначную ветку ў абход беларускіх тэрыторый сэнсу не было. І да нядаўняга часу работнікі атамнай станцыі, калі ездзілі на працу, частку шляху праязджалі па Беларусі.

І зараз у вёсцы Посудава ўздоўж чыгуначных пуцей стаяць старыя пакінутыя цеплавозы.

Што да пасёлка Сонечны, то гэта адзіны малы горад са шматпавярховымі будынкамі (да пяці паверхаў) на тэрыторыі ўсіх беларускіх зон адчужэння.

Тэрыторыя мікрараёна забудоўвалася з канца 70-х і пачатку 80-х гадоў. Некаторыя аб’екты не былі завершаны, у тым ліку Дом культуры з вялізным гандлёвым комплексам, спартзалай і вялікім кінатэатрам.

"Абавязкова рэкамендую паглядзець руіны Свята-Троіцкай царквы ў вёсцы Самацевічы Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Гэта самы далёкі пункт зоны адсялення, ён знаходзіцца прыкладна за 260 км ад Чарнобыльскай станцыі", - падзяліўся экскурсавод.

Сама вёска Самацевічы па праграме рэабілітацыі тэрыторый, якія пацярпелі ад аварыі на ЧАЭС, была знесена і пахавана. Але там прама пасярод лесу стаіць вялізны, прыгожы закінуты храм. Ён стаў адзіным уцалелым будынкам пасля эвакуацыі вёскі з-за аварыі.