19:08 18 лістапада 2018
«Радыё Sputnik»
  • USD2.11
  • EUR2.40
  • 100 RUB3.20
Нацыянальны гістарычны музей

Прымяраў боль на сябе: у Мінск упершыню прывезлі працы Меера Аксельрода

© Sputnik / Вера Дашкевич
Культура
Атрымаць кароткую спасылку
1210

Выстава "Па той бок жыцця: нямецкая акупацыя ў графіцы Меера Аксельрода" адкрыецца 23 кастрычніка ў Нацыянальным гістарычным музеі ў рамках Дзён памяці, прымеркаваных да 75-й гадавіны знішчэння Мінскага гета.

Работы Меера Аскельрода - эскізы да серый "Нямецкая акупацыя" і "Гета" - у Мінск прывозяць упершыню. Нагода - 75-я гадавіна знішчэння Мінскага гета, аднаго з найбуйнейшых гета ў Еўропе.

21-23 кастрычніка 1943 года Мінскае гета перажыло апошні пагром і перастала існаваць. За два з невялікім гады за калючым дротам у цэнтры Мінска пабывалі каля ста тысяч яўрэяў, мясцовых і дэпартаваных з Заходняй Еўропы. Большасць з іх загінулі.

Меер Аксельрод быў беларускім яўрэем. Нарадзіўся ў Маладзечне ў 1902 годзе, некалькі гадоў пасля рэвалюцыі жыў у Мінску, але потым з'ехаў вучыцца ў Вышэйшыя мастацка-тэніхныя майстэрні ў Маскву. І застаўся там.

Жыццё ў акупацыі на свае вочы Аксельрод не бачыў, але, мяркуючы па пранізлівым работах, унутрана перажыў усе жахі землякоў і супляменнікаў.

Художник Меер Аксельрод
© Photo : предоставлено И. Васильевым
Мастак Меер Аксельрод падчас вайны быў у эвакуацыі, але мяркуючы па пранізлівых работах, быццам перажыў разам з землякамі ўсе жахі акупацыі

Прымяраў жах на сябе

Пра тое, што адбывалася на фронце і на акупаваных тэрыторыях, Аксельрод ведаў. Па-першае, таму што паспеў папрацаваць у камандзе, якую стварала "Вокны ТАСС" - серыю агітацыйных плакатаў з заклікамі да абароны радзімы.

"Адпаведна, кожны дзень бачыў зводкі, дакументы, фатаграфіі, якія апісвалі, што адбывалася з насельніцтвам на акупаваных тэрыторыях. У цягніку, у якім ён дабіраўся ў эвакуацыю - праз Урал, Сібір і Паўночны Казахстан - было нямала бежанцаў з Польшчы і акупаваных раёнаў СССР, якія распавялі Аксельроду ўсё, што бачылі, чаму непасрэдна былі сведкамі: аб расстрэлах, акцыях знішчэння і канцлагерах, пра генацыд яўрэяў... Магчыма, менавіта гэтым тлумачыцца пранізлівая, амаль дакументальная сіла ўздзеяння гэтых прац на гледача", - распавёў куратар мінскай выставы Меера Аксельрода Ілля Васільеў.

У Казахстан яго забраў Сяргей Эйзенштэйн, які ў гэты час служыў ва Алмаце да працы над фільмам "Іван Грозны". Аксельрод павінен быў ствараць дэкарацыі да карціны.

В Минск привезли около 50 работ Аксельрода, посвященных жизни в условиях немецкой оккупации
© Photo : предоставлено И. Васильевым
У Мінск прыехала амаль 50 работ Аксельрода, прысвечаных жыццю ва ўмовах нямецкай акупацыі

Аксельрод пачынае перажываць гэтыя апавяданні ў сваіх малюнках і графіцы. Ён даволі часта дэталёва і дакументальна распісваў смерць і гвалт. Са ста з лішнім работ калекцыі больш за дзясятак прысвечаны расстрэлам. Здавалася, ён зноў і зноў вяртаўся да гэтага жаха, які прывозілі ў сваіх апавяданнях паспеўшыя ўцячы ад нацыстаў яўрэі.

"Большая частка гэтых работ створана ў той час, калі ніхто не ведаў, калі вайна скончыцца, і, што можа быць яшчэ важней, ніхто не ведаў, як яна скончыцца. Таму ў працах мастак разважае не толькі пра прыроду гвалту і прадстаянне перад смерцю, але і прымярае на сябе і на сваіх блізкіх магчымы працяг вайны", - распавядае куратар выставы.

На карысць гэтай гіпотэзы, якой падзяліліся дачка і ўнук мастака, кажа той факт, што даволі часта ў працах, прысвечаных жыццю пад акупацыяй, Аксельрод адлюстроўваў жонку і дачку. Слухаючы чужыя апавяданні, ён пражываў гісторыю знішчэння як сваю ўласную.

Графика художника Меера Аксельрода
© Photo : предоставлено И.Васильевым
Даволі часта ў працах, прысвечаных жыццю пад акупацыяй, Аксельрод маляваў жонку і дачка - ён перажываў гісторыю знішчэння як уласную

Частка работ, дарэчы, напісана на абрыўках газет - на перадавіцах з прамовамі Сталіна на казахскай мове. Бо фарбаў і паперы не было. Адну з гэтых работ таксама можна будзе ўбачыць у Мінску.

Прызнанне пасля смерці

Аксельрод вяртаўся да ваеннай тэмы і пасля вайны. Спачатку ў ілюстрацыях да прозы пра партызанаў і падпольшчыкаў. Пазней у серыі работ "Гета".

"У канцы жыцця ён вярнуўся да гэтых тэмаў - ледзь-ледзь у іншай манеры - гэта серыя "Гета", дзе больш ярка выяўлены яўрэйскі матыў, чым у працах 42-43 года. У гэты час ён па-новаму пераасэнсаваў гэтыя страшныя падзеі, гібель сваіх супляменнікаў", - распавядае Ілля Васільеў.

Пры жыцці Аксельрод не дачакаўся належнага прызнання. У 20-я гады ён быў самым маладым членам знакамітага мастацкага аб'яднання "Чатыры мастацтвы", выстаўляўся ў СССР і за мяжой з Шагалам, Пятровым-Водкіным і іншымі майстрамі, але ў 30-я гады трапіў пад кампанію па барацьбе з "фармалізмам у жывапісе". Яго крытыкавалі за песімізм, дэфармацыю, няскончанасць і нават блізкасць да Мадзільяні. Уласна, таму ён доўгія гады і вымушаны быў сканцэнтравацца на працы ілюстратара і тэатральнага мастака.

Эскиз к картине Расстрел из серии Зверства немцев, 1944 год
© Photo : предоставлено И.Васильевым
Эскіз да карціны "Расстрэл" з серыі "Зверствы немцаў", 1944 год

Яго персанальная выстава ў Маскве адбылася ўжо пасля смерці, ён памёр ад інфаркту. Пасля смерці, як часта бывае, прыйшла слава. Ужо пасля развалу Савецкага Саюза працы Аксельрода экспанаваліся на вялікай персанальнай выставе ў Дзяржаўным музеі А.С. Пушкіна, у Нью-Ёрку, Лондане, Германіі, Ізраілі.

Мінская экспазіцыя

У Мінск прывезлі каля 50 работ, прысвечаных жыццю ва ўмовах нямецкай акупацыі. Будуць і працы, створаныя ў вайну, і эскізы да ілюстрацый, і эскізы да серыі "Гета".

"Цяжка знайсці мастака, які мог бы так зачапіць душу. Быццам бы адзін эскіз, а як цэлае жыццё - жыццё кнігі, карціны, жыццё цэлага народа. Усё гэта літаральна некалькімі рыскамі мог улавіць і перадаць Аксельрод. Гэта настолькі глыбока, што любому чалавеку, прычым безадносна нацыянальнасці, варта гэта ўбачыць, душа будзе кранутая", - кажа навуковы супрацоўнік Нацыянальнага гістарычнага музея Юлія Крыўдзюк.

Выстава "Па той бок жыцця: нямецкая акупацыя ў графіцы Меера Аксельрода" стала магчымая дзякуючы сумесным намаганням Нацыянальнага гістарычнага музея, Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб'яднанняў і абшчын, Фонду Аляксандра Пячэрскага, галерэі "Веллум", Ізраільскага культурнага цэнтра пры Пасольстве Дзяржавы Ізраіль у Рэспубліцы Беларусь.

Урачыстае адкрыццё выставы адбудзецца 23 кастрычніка ў 16:00 у Нацыянальным гістарычным музеі.

Правілы карыстанняКаментары

Галоўныя тэмы