01:34 22 жніўня 2019
«Радыё Sputnik»
  • USD2.06
  • EUR2.28
  • 100 RUB3.11
Вішнёўка

Каб не ўпіцца, адвярні халявы: гатуем вішнёўку

© Photo : Ларыса Мятлеўская
Спадчына
Атрымаць кароткую спасылку
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (42)
29640

Вандруючы па Беларусі, люблю чытаць назвы населеных пунктаў і думаць, што за людзі там жылі, калі пабудавалі свае хаты, чым займаліся, як адпачывалі?

Ларыса Мятлеўская, Sputnik.

Вёскі з назвай Вішнёўка часта сустракаюцца ў розных кутках  Беларусі. Ёсць такая вёска каля старажытнага Крэва, што на  Гарадзеншчыне — дарэчы, стаіць яна на рацэ Вішнёўка. Калі ехаць на Бабруйск, Мядзел, Слуцк — таксама трапіш у Вішнёўкі! Усе яны за сваё доўгае жыццё мелі росквіт і заняпад і называліся па рознаму — то вёска, то мястэчка, а цяпер вось — аграгарадок. Узнікалі яны ў часы Вялікага Княства Літоўскага ў 15-16 ст і амаль кожная з іх мела слынную гісторыю.

Адно толькі старажытнае Вішнева, што ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці чаго вартае! Мястэчка ўзнікла ў 1468 годзе і належыла ў розныя часы слынным беларускім сем'ям: Слушкам, Осцікам, Сангушкам, Пацам і Храбтовічам. 

Гасцёўня прыказчыка ў сядзібе
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Пакой прыказчыка ў сядзібным доме. Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс

Багатае, скажу я вам, было мястэчка! У 1780-1870 тут працаваў металургічны завод. Выраблялі чыгун, шкляны посуд, была сукнявальня і вадзяны млын. З цягам часу, на месцы ліцейнага ўзнік масласырзавод, была пабудавана майстэрня па вырабу безалкагольных напояў. І гэта ў дадатак да таго, што з даўніх часоў там быў і спіртзавод!

З гэтай нагоды — крыху пра папулярныя ў мінулым беларускія напоі з вішні.

Знакамітая вішнёўка  

Вішнёўку любіла беларуская шляхта  і просты люд. Гэта пра яе ў карчме спявалі: "П'ем мы гарэлку, п'ем мы вішнёўку, будзем піць віно! А хто прыйдзе, з нас насмяецца — будзем біць таго!"

Гарэлку, настояную на вішні, называюць вішнёўкай. Гарэлка, якую ўжывалі нашы продкі, моцна адрознівалася ад той, якую мы купляем сёння ў краме. З даўніх часоў распаўсюджаным ва ўсім свеце спосабам атрымання алкаголю была дыстыляцыя — перагонка зброджанага з зерня жыта ці аржанай мукі сусла.

Прычым для атрымання якаснага напою перагонка рабілася не менш за тры разы. Толькі тады захоўваўся водар сыходных прадуктаў, іх складаны і тонкі букет. Дысталятары — гэта добра вядомыя нам сёння шатландскія віскі, грапа, тэкіла, сакэ, ром, чача і наша самагонка.

Цікава ведаць. Знакаміты кулінарны даследчык Вільям Пахлёбкін лічыў, што вінакурства ўзнікла на тэрыторыі  Вялікага Княства Літоўскага — сярэдневечным цэнтры смалакурства. З тых часоў буйныя панскія маёнткі мелі свае бровары (вінакурні) і піваварні, дзе працавала прафесійная прыгонная дворня.

Бровар
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Бровар, або вінакурня

Калі пасля адмены прыгоннага права многім такім работнікам давялося шукаць працу, бо зямельных надзелаў у іх не было, дзед беларускага паэта Максіма Багдановіча, прыгонны кухар Юрый Лук'янавіч, з сумам узгадваў аб ранейшым жыцці: "Гэта ўжо безпрыменна: без гарэлкі — што за свята? І чаго іна стоіла, гарэлка? Тры капейкі кварта (гэта ў 30-40-я гады 19 ст). Потым ужо стала дзесятка (10 грошай, або 5 капеек). "Ай, як дорага!" — гаварылі. А то пойдзеш к падвальнаму, чаго-нібудзь яму прынясеш, там пяток яечак, кусок сала ці што — ён табе і нацэдзіць поўны лівер у пляшку. Піва, гарэлкі было, як вады. Хто там яе мерыў?"

Кошт за гарэлку. Манеты 1838 г.
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Кошт за гарэлку. Манеты 1838 г.

Продкі ўсё рабілі з размахам і калі ставілі ў маёнтках вішнёўку, то бочкамі. Цяпер той старадаўняй гарэлкі нам не пакаштаваць, таму варта скарыстаць крамную. Пра сапраўдны смак даўніх налівак, настоек і лікёраў сёння мы можам толькі здагадвацца.

Вішнёўка ад пані Вінцэнты

Узяць 16 кг вішань, стаўчы з костачкамі ў ступцы, змяшаць з паловай вядра спірту або добрай гарэлкі, перакласці ў слоікі і паставіць на тры дні на сонцы, абвязаўшы палатном. Потым адціснуць палатно і ўсыпаць 4 кг цукру; калі распусціцца, закіпяціць пару разоў, а калі астыне, разліць па бутэльках і ўжываць. Трымаць у склепе. 

Наліўка гэта найлепшая, калі свежая, і не павінна захоўвацца даўжэй, чым некалькі месяцаў.

Народная прыкмета

"Калі хочаш, каб не ўпіцца, то адвярні зверху халявы ў ботах, дак пі, як у бочку лі, а п'яны не будзеш".

Вішнёвая настойка

Вішні 6-7 кг, цукар — 2,5 кг, свежы мёд — 0,5 л, 3-4 бутэлькі гарэлкі.

Буталь з будучай вішнёўкай
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Буталь з будучай вішнёўкай

Спелыя вішні ўсыпаць у шкляную 10-літровую бутлю амаль да верху, засыпаць цукрам, заправіць свежым мёдам для водару, завязаць горлышка марляй і паставіць на сонцы прыкладна на месяц.

Час ад часу буталь варта трэсці і дадаваць цукар па смаку. Потым, у залежнасці ад мяркуемай моцы будучага напою, наліць 1-2 бутэлькі гарэлкі і зноў пакінуць на месяц, закаркаваўшы буталь коракам.

Зліць настойку праз тонкую капронавую трубачку ў падрыхтаваныя чыстыя сухія бутэлькі, закаркаваць. Цяпер яна гатова для ўжывання, а ў ягады, якія засталіся, наліць 2 бутэлькі гарэлкі і пакінуць у кладоўцы да вясны. Атрымаецца цудоўны духмяны напітак, які можна ўжываць, як наліўку да гарбаты.

І — на адвітанне, каб зусім ужо было добра — можна паласавацца вішнямі ў кашульках.

Вішні альбо чарэшні ў кашульках

Крыху сухой пшанічнай мукі, 2 яйкі, цукар і карыцу развесці цёплым віном, каб атрымалася вадкае цеста. Звязаць у пучкі па шэсць альбо восем вішань, мачаць у цеста, кідаць у гарачае масла і смажыць да цёмна-румянага колеру, часта патрэсваючы рондаль, каб не склеіліся. Пры падачы абсыпаць цукрам.

Вішні ў кашульках
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Вішні ў кашульках

Для абсмажвання сліў і вішань у кашульках лепей за ўсё браць альбо глыбокую патэльню з ручкай, альбо каструлю з доўгай ручкай, якая называецца рондаль. Так лягчэй будзе патрэсваць.

Ну і скажу, як у нас людзі кажуць: "І я там была, вішнёўку піла, а ў роце не было, па барадзе пацякло, а ўзяўшыся за вуха — у маім роце суха!"

А заадно нагадаю пра Мінздраў, які папярэджвае, што празмерна ўжываць спіртное — шкодна! Нашыя продкі гэта ведалі, у застоллях былі шчодрымі на песні, жарты, а гарэлачку і вішнёвачку прымалі дазавана!

Пра гэта — іншым разам.

Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (42)
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Нацыянальная кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь

Галоўныя тэмы