06:23 14 снежня 2018
«Радыё Sputnik»
  • USD2.12
  • EUR2.41
  • 100 RUB3.20
Мярцвяцкая ліхтарня

Піліпаўка на парозе: прыкметы і традыцыі свята

© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Спадчына
Атрымаць кароткую спасылку
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (37)
45861

Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае гісторыю апостала Піліпа і вучыць рабіць "мяртвяцкую ліхтарню".

У народным календары з Піліпаўкай звязана шмат розных прыкмет і традыцый. Лічылася, што ў гэты люты час ваўкі і сабакі пачынаюць ладзіць вяселлі. На гэты конт казалі: "Выць, што воўк піліпаўскі", "Разгуляцца, як ваўкі на Піліпаўку", "Танцаваць, як стары воўк на Піліпаўку", "Глядзець скоса, што воўк піліпаўскі". Менавіта таму не рэкамендавалася хадзіць у лес гэтай парой, тым больш што у сялян хапала сельскагаспадарчай працы.

Да Піліпавага посту сяляне павінны былі паспець "зрабіць свежыну". Гэта значыць закалоць кабанчыка і нарабіць усялякіх мясных прысмакаў. Вось толькі пачаставацца імі можна было толькі да 28 лістапада, паколькі далей пачынаўся пост.

Жанчыны выкарыстоўвалі гэты час для прадзіва нітак з лёну і воўны. Трэба было спяшацца, бо лічылася, "што ў Піліпаўку спрадзеш, то ў Вялікі пост сатчэш".

Беларускі лён
© Sputnik Альфрэд Мікус
Беларускі лён

 

 

Стойкасць апостала Піліпа

Піліпаўка - зімовы перадкалядны пост - у праваслаўнай царкве папярэднічае Раству Хрыстову. Традыцыя гэтага поста была вядомая з раннехрысціянскіх часоў.

Выпаў снег
© Sputnik / Виктор Толочко

Доўжыцца Піліпаўскі пост 6 тыдняў з 28 лістапада па 6 студзеня ўключна: ён усталяваны царквой дзеля духоўнага прыгатавання да сустрэчы свята Раства Хрыстова.

Назва звязаная з тым, што загавіны прыпадаюць на дзень памяці апостала Піліпа, аднаго з 12 апосталаў, які паходзіў з горада Віфсаіда ў Галілеі.

 

Пасля Узнясення Хрыста на неба, Піліп разам са сваёй сястрой Марыяй шмат падарожнічалі па свеце з пропаведзямі. Былі ў Галілеі, Грэцыі, Сірыі і Малой Азіі, паўсюль здзяйсняючы вялікія цуды. Іх закідвалі камянямі, садзілі за краты, выганялі з населеных месцаў і аднойчы, за прапаведванне слова Божага ў Фрыгіі, святога апостала Піліпа схапілі і ўкрыжавалі ўніз галавой, праз што ён загінуў.

Стойкасць духа і веры гэтага святога — прыклад адпаведных паводзін падчас посту для вернікаў.

Вячоркі, "мяртвяцкія ліхтарні" і танцы да ўпаду

Перад Піліпаўкай заканчваліся вяселлі, таму спявалі:

"Была восень, цяпер зіма,

Былі хлопцы, цяпер няма".

 

Але гэта была не прычына для моладзі перастаць знаёміцца адно з адным на попрадках або вячорках, паколькі ў Мясаед на Масленіцу планаваліся бліжэйшыя вяселлі.

Звычайна дзяўчаты наймалі сабе хату на ўсю восень і зіму, да вясны у якой-небудзь удавы або адзінокай жанчыны. Плацілі ў складчыну ільном па вазе, мераю канаплянага семя або круп, а таксама бульбаю. Вячэраць прыносілі ўсё сваё, клапаціліся і аб асвятленні. У хаце збіралася не больш за 15 дзяўчат, якія заставаліся начаваць на вячорках, а не дома.

 

Падчас прадзіва дзяўчаты шчыра спявалі, паколькі паслухаць і паглядзець на іх прыходзілі звычайна хлопцы з чужых вёсак. На такіх вячорках не было сумна. На працягу зімы дзяўчаты рабілі тры-чатыры вечарынкі. Наймалі музыкаў са скрыпкай і бубнам і плацілі ім ў складчыну. Прыносілі сваю правізію і гарэлку. Пры гэтым кішэні хлопцаў распірала ад пачастункаў для дзяўчат. Бралі з сабой пернікі, арэхі, сушаныя яблыкі ды ігрушы, гарбузовыя семкі, часам цукеркі. Вечарынкі пачыналіся звычайна з раніцы і працягваліся да позняй ночы. Жадаючых паскакаць у малой хаце было зашмат, таму танцавалі па чарзе.

 

Падлеткі збіраліся асобна. Нават самыя малыя дзяўчаткі выбіралі якую-небудзь хату, дзе пад кіраўніцтвам бабулі або маці старанна вучыліся прасці. Хлопчыкі рабілі "мяртвяцкую ліхтарню" з гарбуза, каб падурыцца падчас цемных восеньскіх вечароў.

Фестываль старажытнай кельцкай культуры Самайн прайшоў у Батанічным садзе
© Sputnik Юлія Хвошч
Мяртвяцкая ліхтарня

Вось як апісваецца стварэнне гарбуза ў кнізе Чэслава Пяткевіча "Грамадская культура Рэчыцкага Палесся": "У гарбузе праразаюць дзіркі нібы вочы, нос і губы з зубамі. У ніжнюю дзірку гарбуза ўстаўляюць драўлянае дэнца з запаленай васковай свечкай. Полымя свечкі слаба асвятляе ўсю тонкую шкарлупіну, і на гэтым фоне яскрава выдзяляюцца ўсе адтуліны, робячыся падобнымі да галавы мерцвяка. Шалапут носіць яе з запаленай свечкай пад крысом, каб неспадзявана паказаць спатканаму, які заўсёды мусіць сплюнуць і прабурчэць: "Згінь ты, прападзі, нячыстая сіла!" Паказваюць яе, таксама знянацку і праз вакно, сабраным у хаце на вечарынцы".

 

Пакуль гаспадыня і дзяўчаты пралі, хто-небудзь са старых апавядаў розныя гісторыі і казкі. Часам гаспадыня наўмысна запрашала казачніка, дзеля прыняцця якога яна збірала падатак з прысутных.

Народныя прыкметы: што будзе з надвор'ем

Па надвор'і, якое трымалася на працягу Піліпаўкі, прадказвалі прагноз на будучае лета.

  • Калі непагадзь суправаджае калядныя запусты (апошні дзень перад пастом), то лета будзе ўраджайным;
  • На Піліпаўку пагода хмарная або снежная — травень будзе мокры;
  • Калі струны на скрыпцы вельмі апускаюцца, то на дождж, а зімою адлега;
  • На пагоду або на мароз шкура на бубне сама напружаецца;
  • Калі на саланіне, павешанай сушыцца, паяўляюцца кроплі расы, то будзе дождж;
  • Калі кот скача на прыпек, то будзе мароз;
  • Калі свойская гусь стаіць на адной назе і дзюбу хавае пад крыло, то будзе холад;
  • Калі добра пагода будзе на  Піліпаўку, то добра будзе і на Пятроўку.
  • Калі дрова ў печы весела гараць, то будзе мароз.
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (37)
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, традыцыі, Ларыса Мятлеўская, Беларусь

Галоўныя тэмы