11:03 14 жніўня 2020
«Радыё Sputnik»
  • USD2.46
  • EUR2.91
  • 100 RUB3.35
Спадчына
Атрымаць кароткую спасылку
1710

За тры гады дэпутат Наталля Ільніцкая змагла перавезці ў Брэсцкі раён 16 манументаў з Польшчы. Яшчэ тры кампазіцыі чакаюць ўстаноўкі пасля адкрыцця межаў. Побач брэстаўчанка плануе адкрыць музей Вялікай Айчыннай вайны.

Ідэю адкрыць алею памяці дырэктар аднаго з брэсцкіх рынкаў Наталля Ільніцкая пачала ўвасабляць яшчэ ў 2017 годзе. Прывезеныя з Польшчы помнікі салдатам Чырвонай Арміі брэстаўчанка ўсталёўвае ў пасёлку Мухавец пад Брэстам, побач з уласнай гасцініцай. Тут манументы збіраюць па частках і рэстаўруюць, а да бліжэйшага Дню Перамогі месца можа адкрыцца для ўсіх жадаючых.

На территории будет площадка с советской символикой – огромный флаг и герб СССР
© Sputnik Артем Кирьянов
На тэрыторыі будзе пляцоўка з савецкай сімволікай - вялізны сцяг і герб СССР

"Вядома, ніхто не верыў, што ў нас штосьці атрымаецца"

Упершыню аб перавозцы помнікаў савецкім воінам брэстаўчанка Наталля Ільніцкая задумалася тры гады таму. Тады ў суседняй Польшчы некаторыя манументы вырашылі дэмантаваць. Наталля Емяльянаўна прызнаецца: даведалася пра гэта з навін і не стала мірыцца з такім стаўленнем да памяці салдат.

"Гэта мая выразная пазіцыя, а ваенная тэма мне вельмі блізкая. Мой бацька быў у партызанах, муж ваенны, я пятнаццаць гадоў працавала ў ваенгандлі ў Літве. Стала крыўдна за нашых салдат. Столькі людзей загінула, а помнікі не захоўваюцца", - кажа суразмоўца Sputnik.

Тады ж нарадзілася ідэя адкрыць алею памяці ў Мухаўцы недалёка ад Брэста. Часу, сіл і цярпення спатрэбілася нямала: прыйшлося звярнуцца ў МЗС, Міністэрства культуры, абласны і раённы выканкамы, каб атрымаць адабрэнне.

Работы каждый день приближают открытие мемориала, но из-за пандемии оно откладывается до следующего года
© Sputnik Артем Кирьянов
Працы кожны дзень набліжаюць адкрыццё мемарыяла, але з-за пандэміі яно адкладаецца да наступнага года

У 2017-м брэстаўчанка звярнулася і да польскага боку. Інстытут нацыянальнай памяці ідэю Наталлі Ільніцкі падтрымаў. Але так як пытанне было ў кампетэнцыі асобных ваяводстваў, прыйшлося звязвацца з кожнай мясцовай адміністрацыяй.

"Вядома, ніхто не верыў, што ў нас штосьці атрымаецца. Але райвыканкам дазволіў на нашай зямлі пад прыдарожны сэрвіс гэтым заняцца. Мы напісалі адзінаццаць лістоў у Польшчу. Прасілі аб перадачы помнікаў нам. І першую кампазіцыю атрымалі праз год пасля першага звароту" , - успамінае Наталля Емяльянаўна.

Реставраторам пришлось очищать этот огромный памятник от краски
© Sputnik Артем Кирьянов
Рэстаўратарам прыйшлося чысціць гэты велізарны помнік ад фарбы

Перавозка першага помніка заняла так шмат часу па некалькіх прычынах. Трэба было не толькі весці шырокую перапіску. Прыйшлося ехаць на месца, шукаць помнік, ісці ў адміністрацыю ваяводства. Чакаць рашэння савета аб перадачы, заключаць дагавор, заказваць транспарт.

Впереди еще много работы: нужно установить забор и вымостить дорожки плиткой
© Sputnik Артем Кирьянов
Наперадзе яшчэ шмат працы: трэба ўсталяваць плот і выбрукаваць дарожкі пліткай

"За адным манументам прыйшлося ехаць аж пад Варшаву. Іншыя былі бліжэй да мяжы. Мы самі плацім мытныя пошліны. І ўсё гэта за кошт фірмы, нам ніхто не дапамагае, усё робім самі. Я рада, што актыўна дапамагае мой даўні сябар і аднадумца, грамадскі дзеяч з Польшчы Мар'ян Канопка ", - дадае Наталля Ільніцкая.

Сёння даставіць помнік з Польшчы да Мухаўца займае каля трох месяцаў. Такім чынам за два гады прапіску на алеі атрымалі ўжо 16 манументаў. Яшчэ тры кампазіцыі чакаюць адкрыцця межаў у Польшчы. Для іх ужо падрыхтаваны асобныя пастаменты, дзе пакуль высадзілі кветкі.

Доставка одного памятника из Польши до Мухавца занимает около трех месяцев
© Photo : из личного архива Н. Ильницкой
Дастаўка аднаго помніка з Польшчы да Мухаўца займае каля трох месяцаў

Помнікі аднаўлялі практычна з нуля

Прывезеныя ў Мухавец манументы збіралі літаральна па частках, па асобных элементам. Клапатлівыя рукі рэстаўратараў старанна чысцілі іх ад бруду і фарбы, удыхаючы новае жыццё ў сімвалы памяці.

"Вось гэты быў без нагі, без зброі, увесь заліты фарбай - дзе-нідзе яна да гэтага часу засталася. Гэты збіралі з пяці частак, шпатлявалі. Некаторыя з дробных кавалачкаў складвалі. Часам глядзелі і думалі: "Божа, як жа яго сабраць? Ці ўсё часткі аддалі, ці атрымаецца?"Але сабралі, усё атрымалася", - кажа суразмоўца агенцтва.

Асобную працу рэстаўратары правялі з таблічкамі на помніках. Некаторыя былі цалкам разбураныя, і інфармацыю на іх даводзілася аднаўляць з нуля. Балазе польскі бок аказваў садзейнічанне.

Пушку и танк аллее памяти подарили местные власти и силовые структуры
© Sputnik Артем Кирьянов
Гармату і танк алеі памяці падарылі мясцовыя ўлады і сілавыя структуры

"Нам давалі фатаграфіі. Па іх было зразумела, дзе помнік стаяў і ў якім выглядзе. А мы па здымках іх ужо аднаўлялі. Ёсць яшчэ адзін польскі афіцэр, які так жа збірае кампазіцыі. Мы адзін манумент забралі, а ён кажа: "Як гэта вы так мяне апярэдзілі?"- распавядае Наталля Ільніцкая.

"Лепш бы дзіцячы сад пабудавалі"

Новае аблічча алея памяці ў Мухаўцы здабыла адносна нядаўна. Апошні помнік тут уўсталявалі ў першыя дні ліпеня. Разам з ветэранамі на тэрыторыі пасадзілі 300 туй і кветкі. Тут жа ўсталявалі танк і гармату - іх падарылі мясцовыя ўлады і прадстаўнікі сілавых структур.

Наталля Емяльянаўна распавядае: наперадзе яшчэ шмат працы. Трэба ўсталяваць плот, выбрукаваць дарожкі пліткай, пачаць будаўніцтва музея Вялікай Айчыннай побач з алеяй памяці.

Белую звезду реставраторам пришлось восстанавливать практически с нуля – ее достали со дна пруда
© Sputnik Артем Кирьянов
Белую зорку рэстаўратарам давялося аднаўляць практычна з нуля - яе дасталі са дна сажалкі

"Для будучай экспазіцыі плануем выкупіць ваенныя значкі, сабраныя польскім калекцыянерам - дарэчы, афіцэрам", - кажа суразмоўца Sputnik.

Працы ў Мухаўцы кожны дзень набліжаюць адкрыццё новага мемарыяла. Але з-за пандэміі даводзіцца чакаць лепшых часоў. Увасабленне ідэі і фінансаванне, прызнаецца Наталля Ільніцкая, ляжаць на яе плячах. Але жанчына не здаецца: калі ўзялася за справу, ды яшчэ такое, - давядзі яе да ладу.

"Аднойчы нам прыйшоў ліст, маўляў, лепш бы дзіцячы сад пабудавалі. Толькі пра памяць таксама трэба клапаціцца. Аднойчы прыехала сям'я з Польшчы, дзе раней быў адзін з нашых помнікаў. Я прыйшла, а пад ім лампадка стаіць. Кранальна было..." - заўважае Наталля Емяльянаўна.

Благодаря содействию польской стороны памятникам удалось вернуть первоначальный вид
© Sputnik Артем Кирьянов
Дзякуючы садзейнічанню польскага боку помнікам атрымалася вярнуць першапачатковы выгляд

Водгукі паступалі і з Расіі, куды ў якасці падарунка адправіўся адзін адноўлены помнік. Тэлефанавалі з савета ветэранаў, прапаноўвалі выкупіць усю алею за любыя грошы, кажа стваральніца мемарыяла ў Мухаўцы.

"Але гэта не для зарабляння грошай - гэта для душы. Хочацца захаваць помнікі, захаваць памяць дзеля павагі да сябе і свайго мінулага. Дзеля выхавання моладзі. Мы хочам паказаць: быў такі час, і аб ім варта памятаць", - заключае суразмоўніца агенцтва.

Тэги:
Вялікая Айчынная вайна (1941-1945), Брэст

Галоўныя тэмы