21:33 14 кастрычніка 2019
«Радыё Sputnik»
  • USD2.05
  • EUR2.26
  • 100 RUB3.19
Андрэй Лазуткін

Дзе закапаная сабака Лазуткіна: экскурсія па месцах "Паліталогіі"

© Sputnik Марына Серабракова
Меркаванне
Атрымаць кароткую спасылку
Мінск у творах беларускіх пісьменнікаў (5)
99280

Прагулкі па Мінску, замацаванаму ў сучаснай айчыннай літаратуры, працягваем Масюкоўшчынай. Андрэй Лазуткін распавёў Sputnik, што агульнага паміж пісьменнікамі і сектантамі, і паказаў, дзе закапаў мопса Толіка.

Алена Васільева, Sputnik.

Штотыднёвыя прагулкі па Мінску з пісьменнікамі, якія ў рознай ступені пафасу Мінск жа і апелі, працягваем ў Масюкоўшчыне, да якой у розны час з невядомых прычын цягнула літаратараў.

— Калі пайсці направа, выйдзем да дзявятай школы — там у васьмідзесятых вучыўся Адам Глобус. У кніжцы «Толькі не гавары маёй маме» (1995) Глобус расказваў, як мучыў ката па дарозе ў школу. Раптам вырашыў адчуць сябе мужчынам і забіць жывёлу — маўляў, калі я мужык, я яго грохну. Быў ён тады, здаецца, пяцікласнікам. Па Уладзіміру Някляеву праехаліся ўсе, а ката Глобуса не заўважылі, — аднаўляе справядлівасць Лазуткін, але направа да Глобуса мы не ідзем, таму што калі пайсці налева, то можна ўбачыць ДК камбіната "Сукно", у якім у снежні 1994 выступаў Лімонаў.

Лазуткін паказвае, дзе школа Глобуса
© Sputnik Марына Серабракова
Лазуткін паказвае, дзе школа Глобуса

ДК, у якім выступаў Лімонаў

Не з імперскіх поглядаў, але прытрымліваючыся ірацыянальнага жадання пабываць там, дзе дваццаць гадоў таму пабываў Эдзічка, мы выбіраем паміж Глобусам і Лімонавым — рускага нацбола.

— Калі Лімонаў прыехаў у Мінск, мне было паўтара гады. Я мог бы сказаць цяпер, што мяне прынеслі на сустрэчу з Лімонавым, далі Эдзічку патрымаць дзіця — і з тых часоў закруцілася мая літаратурная кар'ера, але не. Я вадзіў да гэтага месца дзяўчат, і з пахабным контркультурным выглядам распавядаў: "Девушка, а вот тут был Лимонов!" — пачынае экскурсію Лазуткін.

Намоленае месца: сюды напачатку 90-х прыязджаў Лімонаў
© Sputnik Марына Серабракова
"Намоленае месца": сюды напачатку 90-х прыязджаў Лімонаў

Зрэшты, на Эдзічку дзяўчаты аказваліся не кідкія і, як правіла, не ведалі, хто такі Лімонаў, што такое Вярхоўны Савет і чаму БНФаўцы ганялі Эдзічку па полю. Дарэчы, складаную сістэму ўзаемаадносінаў у трохкутніку "Лімонаў, дзяўчыны, Лазуткін" апошні вычарпальна апісаў у сваёй "Паліталогіі", якая без асаблівага шуму выйшла ў выдавецтве Логвінава ў траўні гэтага года. І хоць, на погляд самога Лазуткіна, "Паліталогія" атрымалася лепш, чым дэбютная кніга "Палігон", рэцэнзій і водгукаў яна набрала менш.

— Першай кніжцы дзікую антырэкламу зрабіла "Наша Ніва", напісаўшы расстрэльны артыкул — маўляў, Лазуткін выдаў антыбеларускі раман, ды яшчэ на рускай мове, ды яшчэ ў нашым, чэсным, Саюзе пісьменнікаў! У выніку на прэзентацыю набегла больш за сотню чалавек (звычайна на падобныя мерапрыемствы ў Галерэю "Ў" прыходзіць дваццаць дзяўчынак-філолагаў). А тут народ стаяў, як па каўбасу — на вуліцы нават, усім месца не хапіла, — успамінае былое Лазуткін.

Прэзентацыю другой кнігі ён ужо не ладзіў — кажа, па другім разе не цікава, ды і да ўласнага статусу маладога пісьменніка Лазуткін ставіцца без характэрнага для ўсякага беларускага літаратара трапятання.

Андрэй Лазуткін
© Sputnik Марына Серабракова
Андрэй Лазуткін

 

— Я слаба ўваходны ў тусоўку нашых пісьменнікаў, дзе асобныя людзі дзіка загналіся самі на сабе. Вось, калі я хадзіў у дзіцячы садок, то рабіў фігуркі з шышак, лайна і палак. Адну шышку, другую зрабіў — і паклаў на палічку. Таксама, як з літаратурай — зрабіў шышку, паставіў на паліцу і радуйся. Галоўнае, не вельмі загнацца па сваёй шышцы.

Як правіла, пры гэтым пісьменнікі яшчэ нідзе не працуюць, і я цьмяна ўяўляю, з чаго жывуць. Напэўна, літаратары ліхаманкава пішуць калонкі. Добра, калі ёсць жонка-дзекабрыста, якая паша, а калі не? А калі пісьменнікі працуюць, адкуль тады час тусавацца, хадзіць па п'янках? Зрэшты, каб быць кананічным беларускім пісьменнікам, ты павінен быць беларускамоўным, прагрэсіўным, у рэшце рэшт, не павінен нарадзіцца ў Масюкоўшчыне, — тлумачыць Лазуткін механізм ўваходжання ў калялітаратурныя кругі.

- Але вось Бахарэвіч ў Шабанах нарадзіўся, і нічога — пісьменнік…

— Бахарэвіч, у прынцыпе, мой хросны бацька ў літаратуры. Калі выйшла першая кніга «Палігон» і мяне пачалі радасна паліваць памыямі, вырашыўшы, што гэты малады эпатажны х..р стварыў нешта антыбеларускае, Бахарэвіч за мяне заступіўся. Напэўна, такое рэдка бывае — каб нехта за кагосьці ўпісаўся ў гэтым гадзюшніку.

- Але ж можна палегчыць сабе ўваходжанне ў пісьменніцкія кругі — не раздражняць нацыянальна арыентаваных літаратараў.

— Можна, вядома, пісаць пра тое, як вершнікі ў вышыванках з "Пагоняй" скачуць у бок АТА, але гэта той жа сацыяльны заказ, нічым не весялей сацрэалізму.

Двор Завадскага, дзе вырас Лазуткін

— Калі ты пісьменнік, гэта не значыць, што ты павінен бегаць і навязваць свае кніжкі, як сектанты — маўляў, пачытайце, такая цікавая! Я аднойчы адчуў сябе ў падобнай ролі: крызісным летам 2012 года раздаваў візітоўкі па просьбе знаёмага на Ждановічах, у такія моманты людзі на цябе глядзяць, як на нікчэмнасць — "ну, чаго ты прыйшоў?" Таксама і з кніжкамі.

У Беларусі няма сістэмы прасоўвання літаратуры, буйных недзяржаўных выдавецтваў. Калі ў Расіі кнігі выдаюцца сярэднім накладам у дзве тысячы асобнікаў, то ў Логвінава, да прыкладу, усяго 100-300-500. А ў гэтым доме я рос, — мы падыходзім да дома, побач з якім запаркованыя абрыганскія чырвоныя "жыгулі", якія Лазуткін любоўна кліча "мая жыга" і "гэты цудоўны жыгуль" і згадвае ў "Паліталогіі".

Лазуткін і чырвоная жыга
© Sputnik Марына Серабракова
Лазуткін і чырвоная "жыга"

Акрамя таго, што тут афармляўся і рос Лазуткін, у доме жыў аператар ОРТ Дзмітрый Завадскі. Менавіта з гэтага двара ён выехаў у аэрапорт Мінск-2 і знік, а ўдава Завадскага аказваецца суседкай Лазуткіна па лесвічнай пляцоўцы.

- Уся «Паліталогія» вельмі аўтабіяграфічныя, гэтакі голас пакалення — першая сустрэча з Шушкевічам, з Мілінкевічам… А чытачу, які не ў курсе гэтага кантэксту, цікава чытаць пра станаўленне беларуса нулявых?

— Той жа Бахарэвіч сцвярджаў: ёсць два тыпу пісьменнікаў: адны прыдумляюць сюжэт, а іншыя пішуць аўтабіяграфічныя тэксты. "Паліталогія", вядома, выбудоўвалася на асабістым матэрыяле. Тое, што я хацеў напісаць пра юрфак, школу і дзяцінства, я ўклаў у кніжку. Атрымліваецца ў выніку паменш, але затое цікавей.

У таго ж Лімонава кніжкі — гэта суцэльная аўтабіяграфія: адна баба, другая баба, потым Жырыноўскі — а сюжэту няма, — зноў ўсплывае вобраз Эдзічкі.

Мы пытаемся, ці не небяспечна пісаць аўтабіяграфічныя раманы — маўляў, некаторыя персанажы "Паліталогіі" маглі б і пакрыўдзіцца на аўтара, але аўтар не пагаджаецца — кожны застаўся задаволены і нават трохі ганарыцца сваім удзелам у нацыянальным літаратурным працэсе.

Андрэй Лазуткін і Масюкоўшчына
© Sputnik Марына Серабракова
Андрэй Лазуткін і Масюкоўшчына

— Не, ну потым перапацанілі, павырашылі. Кніжка пагуляла па юрфаку, на якім я тады вучыўся, народ чытаў. Хтосьці, можа, і скажа, што атрымалася змрачнавата, але не падганяць жа кнігу пад настрой — айн момант, зараз зробім весялей, упішам хохму. Дарэчы, некаторыя часткі ў кнігу не ўвайшлі, былі азначаныя рэдактарам як "зусім чэрнь". А ў цэлым, канешне, дзякуй Паўлу Антыпаву за вельмі далікатныя адносіны да тэксту і ПЭНу за інфармацыйную падтрымку.

А "чарнухай" апынуліся, напрыклад, замалёўкі з Валожына, але распавядаць, чаго менавіта пазбавілася "Паліталогія", Лазуткін адмаўляецца — "кніжка як куля — выйшла, і паляцела".

- Вось, дарэчы, героі пастаянна п'юць, гэта наогул агульнае месца беларускай літаратуры

— Неяк мы размаўлялі з паэтам Рудаком, і я яму кажу — скажы мне, Антон, чаму ні ў каго з нашых пісьменнікаў няма машын? Рудак кажа — яны ж амаль усе — алкашы, а яшчэ ў іх грошай няма. Такія вось жахі. У жыцці ўсе п'юць, вось і ў тэкстах таксама, — распавядае аўтар "Паліталогіі". Удалечыні ўжо віднеецца завод "Алгарытм", больш вядомы сваім зваротным бокам — клубам "РЕпаблик". — І вось, карацей, школьнік Лазуткін з заплаканай абледзянелай пысай прыйшоў сюды на пустыр.

Пустыр, на якім Лазуткін закапаў сабаку

Сабаку клікалі Толікам, і быў ён мопс. Мёртвыя каты/сабакі — гэта, мабыць, нейкі фэтыш беларускай літаратуры, але з кнігі мы даведаемся, што Толік памёр сваёй смерцю, якая юнаму Лазуткіну далося нялёгка.

"Бывай, Толік. Дзяцінства скончылася", — піша Андруша.

— Не мог жа я проста пазбавіцца ад тушкі, яе трэба было пахаваць, — распавядае Андрэй Лазуткін, блукаючы па полі ў пошуках месца пахавання мопса. — І вось дзесяцігадовы Лазуткін брыдзе з лапатай і мёртвым сабакам у пакеце. Снег, слёзы коцяцца па твары. Зямля — ​​як камень, не капнуць.

У пошуках Толіка
© Sputnik Марына Серабракова
У пошуках Толіка

Калі дзяцінства Лазуткіна скончылася, ён зацікавіўся палітыкай.

- А з цэнзурай давялося сутыкнуцца? Як-ніяк, у "Паліталогіі" згадваецца  ў тым ліку і прэзідэнт

— У літаратуры цэнзура іншага кшталту. Ты напісаў кніжку "Паліталогія", ўклаў у яе ўсю душу, а рэдактар ​​кажа — Лазуткін, вось гэта нармальна, а вось гэтыя дзесяць старонак — далоў. Гэта пажахлівей любой цэнзуры, гэта псіхалагічная траўма. Вось, напрыклад, слязлівую гісторыю з дзяцінства пра майго дзядзьку выразалі, а пра прэзідэнта, наадварот, пакінулі.

Тут рабілі фотаздымак для вокладкі Паліталогіі
© Sputnik Марына Серабракова
Тут рабілі фотаздымак для вокладкі "Паліталогіі"

— У маладосці чытаў кніжкі і думаў — ах, колькі ўсяго цікавага прапусціў, нарадзіўшыся ў 90-х: перабудова, новая ўлада! А цяпер упэўнены — мы жывем у вельмі цікавы час. Вядома, калі быць класічным беларускім пісьменнікам і сядзець за бетонным плотам гета на вуліцы Чырвонай, эпоха будзе здавацца маркотнай… А вось будынак дысбата, які на вокладцы "Паліталогіі". Шкада толькі, плотам загарадзілі.

Будынак на вокладцы павінны быў сімвалізаваць школу, Лазуткін, праўда, сцвярджае, што вокладка выйшла змрочнай:

— У колеры яна была прыгажэйшая. На вокладцы, дарэчы, была чырвоная павязка, якая потым сплыла з тэксту: Логвінаў пасмяяўся, але павязку выкінуў. Напэўна, да лепшага.

Тэмы:
Мінск у творах беларускіх пісьменнікаў (5)

По теме

Марціновіч vs Нявінскі: экскурсія па месцах рамана "Параноя"
“За свабоду рэчкі!”: сюррэалістычны Мінск Адама Глобуса
Ініцыяцыя піражком і гопнік 2.0.: экскурсія па месцах рамана "Шабаны"
Тэги:
Андрэй Лазуткін, Мінск, Беларусь

Галоўныя тэмы