04:20 25 мая 2017
«Радыё Sputnik»
Ларыса Мятлеўская ля любімай карціны Антона Бархаткова

Антон Бархаткоў маляваў Крэмль і трапіў у НКУС

© Sputnik/ Вольга Караленка
Асоба
Атрымаць кароткую спасылку
14584

Каб стаць мастаком, сышоў з дому і быў беспрытульнікам.

Ларыса Мятлеўская, Sputnik.

У самым разгары люты, і мінулы тыдзень выдаўся надзвычай марозным. З гэтай нагоды гараджанкі выцягнулі нарэшце з шафаў футры і адправіліся іх выгульваць па культурных месцах сталіцы. Тое ж зрабіла і я, бо не магла прамінуць адкрыццё выставы аднаго са сваіх любімых мастакоў, майстра беларускага пейзажа Антона Бархаткова. 

Выстава была адчынена ў Нацыянальным мастацкім музеі і прысвечана стагоддзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў. Арганізатарамі сталі дырэкцыя Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь і вядомы беларускі мастак Ігар Антонавіч Бархаткоў.

"Я вельмі рады цябе бачыць"

Гэтымі словамі Ігар Антонавіч сустракаў сваіх гасцей, а іх прыйшло столькі, што ў хуткім часе ў файе музея не было дзе стаць. Цікава, ці мог памысліць сціплы да сваёй асобы дзядзька Антось, што на яго стогадовы юбілей збярэцца столькі люду?

Карціна Бархаткова Сінія цені
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Карціна Бархаткова "Сінія цені"

Да ўвагі гледачоў каля 30-ці палотнаў, якія ніколі не выстаўляліся разам. Унікальнасць падзеі яшчэ ў тым, што ў музеях іх захоўваецца няшмат і большасць належыць сям'і, у якой ёсць яшчэ два мастака — сыны Ігар і Вітольд.

З Ігарам мне пашанцавала вучыцца ў мінскім тэатральна-мастацкім інстытуце (Акадэмія мастацтваў), і таму на правах знаёмай мне лягчэй было весці нефармальную гутарку пра знакамітага бацьку. А ведаць, якім ён быў сярод блізкіх, вельмі хацелася, бо творчасцю гэтага чалавека — велікана ў мастацтве — цікаўлюся даўно.

Нараджэнне карціны падобна да малітвы

Чаму большасць карцін у сям'і? Проста сам мастак вельмі балюча развітваўся са сваімі творамі. І гэта можна зразумець, бо сапраўдны мастацкі твор складаецца з думак, эмоцый, нарэшце, фізічнай стомы мастака.

Карціна Бархаткова Дарога на Радашковічы
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Карціна Бархаткова "Дарога на Радашковічы"

Нараджэнне карціны падобна да малітвы, няспешнай гутаркі з Богам. Але ўсяму, што аднойчы нарадзілася, наканавана жыць сваім лёсам. Гэта тычыцца і карцін.

Карціна — бы ціхая патаемная размова, якую мастак напачатку вядзе з самім сабой, а пасля, выстаўляючы яе на паказ, уступае ў дыялог з гледачом, чакаючы водгук. Вось і я на выставе няспешна, з трапяткой асалодай гутарыла з майстрам. Антон Стэфанавіч Бархаткоў на працягу ўсяго свайго доўгага творчага шляху звяртаўся да розных жанраў жывапісу: тэматычнай карціны, партрэта, нацюрмрта, але больш за ўсё праславіўся як майстар пейзажу. Усе гэтыя жанры былі прадстаўлены на выставе.

Мастак размаўляе фарбамі    

Паэтычны настрой лунаў над галерэяй. Падумалася: сапраўды, мастак размаўляе фарбамі. Не кожны мастацкі твор можа, як кажуць, чапляць за жывое. А на выставе Антона Стэфанавіча Бархаткова каля сябе трымала кожная работа. Такая праўдзівасць і шчырасць у пейзажах, што здавалася — на карціне нейкае знаёмае месца, у якім калісці даводзілася бываць.

З маленства люблю вясну, асабліва раннюю, пакуль яшчэ не сышоў снег, але прырода ў чаканні перамен, таму веснавыя краявіды, абраныя дзядзькам Антосем, асабліва прываблівалі. Хацелася кінуць мітуслівы горад і паехаць на вёску, бо цяпер у прыродзе менавіта такі час.

Па народным календары адсвяткавалі Грамніцы, а гэта значыць, што зіме канец. На малой радзіме мастака з гэтай нагоды казалі: "Да Грамніц не скідай рукавіц, а як прыйшлі грамніцы, то ўжо не патрэбны рукавіцы".

Пісаў толькі з натуры

Дарэчы, беларуская вёска ў майстра адлюстравана выключна этнаграфічна, што само па сабе мае вялікую каштоўнасць для ўсіх, хто любіць Беларусь.

І здымкі карцін Бархаткова  ўпрыгожаць любую кватэру
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
І здымкі карцін Бархаткова ўпрыгожаць любую кватэру

Несумненна яе ўсім сэрцам любіў і Антон Стэфанавіч, які нарадзіўся ў 1917 годзе ў вёсцы Шчаглоўка на Магілёўшчыне ў беднай сялянскіай сям'і. Антось рана зведаў горкі сірочы хлеб, бо бацька, вярнуўшыся з Першай сусветнай вайны, хутка памёр, атручаны газамі пад Варшавай. Маці другі раз пабралася шлюбам і нарадзіла яшчэ шмат дзяцей, і хоць айчым быў вельмі добрым чалавекам і шкадаваў пасынка, усё ж яму даводзілася шмат дапамагаць па гаспадарцы. А яшчэ моцна хацелася вучыцца. І ён апантана вучыўся амаль усё жыццё. Гэта была непераадольная прага.

Кажуць, што маленства — вельмі важны перыяд у фарміраванні чалавека. Падзеі гэтага часу застаюцца ў памяці назаўжды. Ад нараджэння Антосю шанцавала на добрых, разумных людзей. Быў добры айчым, які адправіў хлопчыка вучыцца ў пачатковую і сямігадовую школу, быў любімы настаўнік, які ў сваёй хаце пасля заняткаў чытаў дзецям Лермантава і Коласа. Аднойчы пабачыўшы ў яго карціны, хлопчык загарэўся навучыцца маляваць.

А яшчэ ў вёску часта прыязджаў чалавек, які працаваў на той час у Маскве. Ад яго Антось даведаўся, што там можна вывучыцца на мастака.

Уцёк з хаты і трапіў у беспрытульнікі

Калі хлопцу споўнілася 14 гадоў, ён вырашыў пакінуць матчыну хату. Назбіраўшы ягад у лесе, прадаў іх начальніку чыгуначнай станцыі і на тыя грошы купіў білет да Масквы. А ў сталіцы адразу на вакзале трапіў у спецпрыёмнік для беспрытульнікаў.

І тут яму таксама пашанцавала, сціплы кемлівы хлопец у хуткім часе стаў прыёмным сынам камандзіра спецыяльнай чыгуначнай вайсковай часці, якая вяла барадзьбу з беспрытульніцтвам. Калі б не гэты добры чалавек, Хафіз Хацібавіч Валееў (татарын па нацыянальнасці), хто ведае, што магло стацца з будучым мастаком у вялікай Маскве?

Праз усё жыццё пранёс Антось пачуццё павагі да гэтага чалавека і ніколі не забываўся наведваць сям'ю свайго апекуна, хоць сам Валееў загінуў у першыя дні Вялікай Айчыннай.

Але гэта было пазней. А тады ён вучыўся дзе мог: на рабфаку, на архітэктара, на авіятара. Але мары стаць мастаком не здрадзіў.

За малюнак Крамля — ў НКУС

Кожную вольную хвіліну хлопец з сябрам па беспрытульніцтву, узлезшы на дах аднаго з маскоўскіх дамоў, маляваў Маскву. Тут жа на гарышчы арганізавалі сабе майстэрню, а малюнкі прадавалі салдатам, каб за выручаныя грошы схадзіць у кіно. Гэта цягнулася да той пары, пакуль аднойчы з таго гарышча падлеткаў не зняла НКУС. Хлопцы з вышыні птушынага палёту малявалі Крэмль.

Карціна Вясковае Антона Бархаткова
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Карціна "Вясковае" Антона Бархаткова

І зноў яму пашанцавала: разабраліся, пашкадавалі і адпусцілі.

"Тут я адчуў сябе па-сапраўднаму шчаслівым"

Нарэшце здзейснілася мара — малады чалавек паступіў у Маскоўскае мастацкае вучылішча, якое скончыў у 1940-м годзе, атрымаўшы выдатную мастацкую адукацыю.

Каб завершыць навучанне і не быць прызваным у войска, нават давялося скінуць два гады ў даце нараджэння. Гэта атрымалася, таму што ў тыя часы шмат у каго не было ніякіх дакументаў увогуле і даты пісаліся са слоў і па знешнім выглядзе.

Пра гэты перыяд свайго жыцця мастак узгадваў: "Тут я адчуў сябе па-сапраўднаму шчаслівым, у сваім асяродку, як рыба ў вадзе. Здавалася, што больш мне нічога не патрэбна". Гэту бясконцую прагу да творчасці Антон Бархаткоў пранёс праз усё жыццё. А ў Маскву ён вернецца пасля вайны, каб яшчэ раз вучыцца.

За партрэт Сталіна трапіў на губу

Пасля заканчэння вучылішча Антось быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію, дзе працягваў маляваць. Прыбыўшы па месцу службы ў Варашылаўград, заўважыў, што ў часці няма добрага партрэта правадыра, і папрасіўшы адну лішнюю прасціню, намаляваў на ёй аднойчы партрэт Сталіна.

Чатыры гадзіны адсутнасці былі заўважаны і па вяртанні навабранца пасадзілі на губу, але пабачыўшы, за што пасадзілі, хутка адпусцілі.

Партрэт быў вельмі добры, таму ў Антося з'явілася магчымасць і надалей займацца любімай справай. Яго нават камандзіравалі ў Маскву за фарбамі, і ён напісаў некалькі партрэтаў, якія ў хуткім часе адправілі ў Харкаў на выставу армейскіх мастакоў. Гэта была першая ў яго жыцці выстава, а карціны паглынула вайна, якая ў хуткім часе пачалася.

Далей была вайна

Вайна застала яго на Палтаўшчыне. Цяжкія баі, гібель таварышаў, акружэнне — усё гэта давялося перажыць і мець мужнасць выжыць. Праз усю Украіну Антось пешшу ішоў да родных мясцін, дзе далучыўся да партызанскага руху ў атрадзе "За родную Беларусь", выконваючы самыя складаныя баявыя задачы.

Партрэт Антона Бархаткова
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Партрэт Антона Бархаткова

Не гледзячы на ваенны час культурнае жыццё ў савецкай краіне не згасала, а перамогі на фронце давалі ўпэўненасць, што вайна хутка скончыцца. Здымаліся мастацкія фільмы, друкаваліся кнігі, артысты давалі франтавыя канцэрты, а ў Маскве Траццякоўская галерэя працягвала арганізоўваць выставы. Адна з іх была прысвечана 25-цігоддзю ўтварэння Беларусі. Гэта выстава стала культурнай падзеяй для краіны і шчаслівай для лёсу маладога мастака. Ён быў прызначаны дырэктарам гэтай выставы і акрамя вялікай адказнасці атрымаў магчымасць пазнаёміцца з беларускімі мастакамі і скульптарамі, творы якіх пасля ўвайшлі ў скарбонку культурнай спадчыны Беларусі.

Першыя цаглінкі ў падмурак мастацкага музея

У Мінску чакала праца ў Музеі Вялікай Айчыннай вайны, у будынку якога размяшчаўся і Мастацкі музей. Яго дырэктар Алена Аладава актыўна фарміравала фонды. З успамінаў мастака:

"Яна запрасіла мяне і папрасіла прывезці з Масквы беларускую выставу… Загрузіўшы карціны і скульптуры ў вагон, прывезлі ў Мінск. Гэтыя творы і ляглі ў аснову збору нашага Мастацкага музея".

За што Антось атрымаў мянушку Рэмбрандт

Праз некалькі год прага да навучання зноў прывяла Антося ў Маскву.Толькі цяпер ён стаў студэнтам Маскоўскага дзяржаўнага акадэмічнага мастацкага інстытута імя В. І. Сурыкава. Выключны прафесарскі склад. Сярод іх А. Фаворская, якая аднойчы заўважыла, падышоўшы да халста А. Бархаткова: "Добра, толькі не чарніце, больш колерам малюйце". Калі яна пайшла з аўдыторыі, Антось сярдзіта прамовіў: "Рэмбрандт адной чорнай фарбай маляваў, і які майстра, з сусветным імем!" І раптам адзін з аднакурснікаў з усмешкай выгукнуў: "Эй, Рэбрандт!"

Карціна Бархаткова Зімовая раніца
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Карціна Бархаткова "Зімовая раніца"

На наступны дзень усе сцены былі ў партрэтах Антося, намаляваных падобным да Рэмбрандта. Так мянушка прыстала на ўсё жыццё. І ўсё ж праз гады мастак Р. Кобазеў намаляваў яго партрэт "Рэмбрандт Ван-Рэйн, жывапісец, сын млынара". Ці не праўда, у гэтым ёсць нешта неспасцігальнае? Гэта я пра лёс і тыя шляхі, якія, магчыма, Бог малюе кожнаму з нас яшчэ да нашага нараджэння. "Антось Бархаткоў, жывапісец, сын селяніна".

Цікава, як мастакі ўспрымаюць чужыя карціны? Як прафесіяналы ацэньваюць перспектыву, колеравую гаму, ці правільна пакладзены мазкі? Ці можа як іначай?

Я адчуваю жывапіс вельмі эмацыянальна. Углядаючыся ў твор, магу радасна смяяцца, чуць гукі і пахі, подых паветра, сонечную спякоту… Такія эмоцыі выклікаюць у мяне работы дзядзькі Антося.

Чаму так адбываецца, мне стала зразумелым, калі ў мемуарах прачытала, што так пісаць яго вучылі выбітныя настаўнікі яшчэ ў юнацтве. Пра аднаго з іх, П. І. Пятровічава, дарэчы, любімага вучня Левітана, студэнты казалі: "Работы яго мы не глядзелі, а "нюхалі", вывучаючы кожны мазок — хацелася разгадаць таямніцу. Эцюды Пятра Іванавіча вылучалі жывое пачуццё прыроды, хараство колеравай сугучнасці — ён быў для нас маг і чараўнік, які ўмеў замешваць такія фарбы, якія пераўтвараліся ў подых прыроды, пахі кветак…"

Сын Антона Бархаткова, таксама мастак Ігар Бархаткоў
© Sputnik/ Ларыса Мятлеўская
Сын Антона Бархаткова, таксама мастак Ігар Бархаткоў

З музея прыспешыў званок, які настойліва апавяшчаў аб завяршэнні імпрэзы. Кожнае свята калі-небуць заканчваецца. Толькі не можа завершыцца цікавасць да творчасці Антона Бархаткова. Упэўнена, каля яго палотнаў будуць заўсёды падоўгу ў задуменні стаяць людзі. Дзякуй, дзядзька Антось! А вам, сябры, параю наведаць выставу, якая працягнецца да 12 сакавіка.

Тэги:
Антон Бархаткоў, Беларусь
Правілы карыстанняКаментары

Галоўныя тэмы