03:51 16 ліпеня 2019
«Радыё Sputnik»
  • USD2.03
  • EUR2.29
  • 100 RUB3.23
Цырымонія інаўгурацыі першага прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі, 20 ліпеня 1994 года

Не дэмакрат, не камуніст, а... рэаліст: як Лукашэнка прыйшоў да ўлады

© Sputnik / Ю. Иванов
Грамадства
Атрымаць кароткую спасылку
1220

Аж да першага тура прэса не ўспрымала кандыдата Аляксандра Лукашэнку ўсур'ёз - пісала пра яго рэдка, прычым альбо іранічна, альбо ў сувязі са скандаламі.

Ніякая гэта не сенсацыя, казаў Аляксандр Лукашэнка, каментуючы вынікі першага тура выбараў прэзідэнта Беларусі ў 1994 годзе. Ён, кандыдат, якога прэса і аналітыкі не прынімалі пад увагу, раптам набраў каля 45% галасоў выбаршчыкаў.

"Тое, што адбылося, з'яўляецца сенсацыяй толькі для тых, хто не хацеў бачыць праўду. А для нашай каманды - гэта пакуль расчараванне, таму што мы разлічвалі атрымаць больш галасоў і ўжо ў першым туры атрымаць перамогу. Я думаю, што і для народа гэта ніякая не сенсацыя. Жабраку, бяздольнаму, яму ўпершыню выдалася магчымасць выбраць чалавека са свайго асяроддзя. І ён сказаў сваё слова", - казаў Лукашэнка ў інтэрв'ю газеце "Савецкая Беларусь" па выніках першага тура выбараў.

Председатель правительства РФ Виктор Черномырдин и кандидат в президенты Александр Лукашенко во время празднования 50-летия освобождения Беларуси от немецко-фашистских захватчиков
© Sputnik / Александр Макаров
Старшыня ўрада РФ Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін і кандыдат у прэзідэнты Беларусі Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка ў час святкавання 50-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Яго асноўны канкурэнт - прэм'ер-міністр Беларусі і патэнцыйны ўладальнік адміністрацыйнага рэсурсу Вячаслаў Кебіч - змог заручыцца падтрымкай менш чым 18% выбаршчыкаў.

Усяго ў першых выбарах прэзідэнта ўдзельнічалі шэсць кандыдатаў. Акрамя Лукашэнкі і Кебіча, на пасаду кіраўніка дзяржавы прэтэндавалі лідар апазіцыйнага Беларускага народнага фронту Зянон Пазняк, экс-спікер Вярхоўнага Савета сацыял-дэмакрат Станіслаў Шушкевіч, аграрый Аляксандр Дубко і камуніст Васіль Новікаў.

На старте президентской гонки газеты были уверены, что Лукашенко финансирует комсомольский бизнес
© Sputnik / Вера Дашкевич
На старце прэзідэнцкай гонкі газеты былі ўпэўненыя, што Лукашэнку фінансуе "камсамольскі" бізнес

Ні правыя, ні левыя аж да першага першага туру не ўспрымалі Лукашэнку сур'ёзна. Прэса - і дзяржаўная, і незалежная - альбо іранізавала з Лукашэнкі, альбо ігнаравала яго...

Але не заўважыць было немагчыма. Sputnik пакапаўся ў падшыўках газет, каб зразумець, з чым кандыдат ішоў ва ўладу і як усё-такі прымусіў звярнуць на сябе ўвагу.

"Чамаданы кампрамат"

Тое, што "ў нас будзе прэзідэнт", стала канчаткова ясна 15 сакавіка 1994 года, калі Вярхоўны Савет 12-га склікання прыняў новую Канстытуцыю. Па ёй Беларусь станавілася прэзідэнцкай рэспублікай.

15 марта 1994 года Верховный Совет 12-го созыва принял новую Конституцию. По ней Беларусь становилась президентской республикой
© Sputnik / Вера Дашкевич
15 сакавіка 1994 года Вярхоўны Савет 12 склікання прыняў новую Канстытуцыю. Па ёй, Беларусь станавілася прэзідэнцкай рэспублікай.

Па гарачых слядах незалежная газета "Свабода" ўзялася прааналізаваць, хто з палітыкаў "на слыху" і можа стаць кіраўніком дзяржавы. Выдзеліла чатырох патэнцыйных прэтэндэнтаў: Кебіча, Шушкевіча, Лукашэнку і Пазняка.

За кандидатом Вячеславом Кебичем, как все считали, стоял мощный административный ресурс
© Sputnik / Вера Дашкевич
За кандыдатам Вячаславам Кебічам, як усе лічылі, стаяў магутны адміністрацыйны рэсурс

За Кебічам, на думку журналістаў, былі чыноўнікі і дырэктары прадпрыемстваў. У Шушкевіча была падтрымка некалькіх партый, у тым ліку Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады, у Пазняка - набіраўшы сілы і сімпатыі нацыянальна арыентаванай часткі грамадства Беларускі народны фронт.

А Станислав Шушкевич был спикером Верховного Совета, имел опыт руководства страной и встречался с мировыми лидерами
© Sputnik / Вера Дашкевич
А Станіслаў Шушкевіч быў спікерам Вярхоўнага Савета, меў вопыт кіраўніцтва краінай і сустракаўся з сусветнымі лідарамі

"Лукашэнку будзе складаней за ўсіх, таму што акрамя "чамаданаў" сумніўнага кампрамату ў яго нічога няма", - пісала "Свабода".

Про Лукашенко писали, что кроме чемоданов сомнительного компромата у него ничего нет
© Sputnik / Вера Дашкевич
Пра Лукашэнку пісалі, што акрамя "чамаданаў" сумніўнага кампрамату ў яго нічога няма

У сакавіку 1994-га Лукашэнка - дырэктар саўгасу "Гарадзец", дэпутат і старшыня часовай камісіі Вярхоўнага Савета па барацьбе з карупцыяй. За пару месяцаў да старту прэзідэнцкай кампаніі - у снежні 1993 года - ён выступіў са справаздачай аб рабоце камісіі, у якой распавёў аб вялікіх і маленькіх злоўжываннях чыноўнікаў розных узроўняў.

Барацьба з карупцыяй, нароўні са стрымліваннем росту коштаў і інфляцыі, а таксама інтэграцыя з Расіяй і Украінай сталі асноўнымі тэзісамі перадвыбарчай праграмы незалежнага ад усіх партый і рухаў дэпутата Лукашэнкі.

В это сложно поверить, но в апреле 1994 года бацькай газеты называли Вячеслава Кебича, а его предвыборный штаб возглавлял Михаил Мясникович
© Sputnik / Вера Дашкевич
У гэта складана паверыць, але ў красавіку 1994 года "бацькай" газеты называлі Вячаслава Кебіча, а ягоны перадвыбарчы штаб узначальваў Міхаіл Мясніковіч

"... Лукашэнка двойчы сарваў апладысменты, сказаўшы, што мафія ў Рэспубліцы Беларусь не пройдзе і што "каля кармушкі, імя якой - улада, усе рохкаюць аднолькава: і чырвоныя, і белыя", - пісала "Свабода" ў рэпартажы пра сустрэчу Лукашэнкі з выбаршчыкамі ў Гродне.

На той жа сустрэчы, паведамляла "Свабода", нехта з выбаршчыкаў спытаў у кандыдата, ці праўда, што ў яго саўгасе мелі месца факты рукапрыкладства. Пастанова Шклоўскай пракуратуры аб прыпыненні крымінальнай справы ў дачыненні да Лукашэнкі, узбуджанай па факце перавышэння ўлады, тая ж "Свабода" публікавала на пачатку выбарнага 1994-га года.

Постановление Шкловской прокуратуры о приостановлении уголовного дела в отношении Лукашенко Свабода публиковала в начале выборного 1994 года
© Sputnik / Вера Дашкевич
Пастанову Шклоўскай пракуратуры аб прыпыненні крымінальнай справы ў дачыненні да Лукашэнкі "Свабода" публікавала ў пачатку выбарнага 1994-го года

"Даўно там не працую, не езджу туды і нікога там не збіваю", - сказаў выбаршчыку, згодна са "Свабодай", прэтэндэнт на прэзідэнцкі пост Лукашэнка.

У той паездцы ў Гродна Лукашэнка таксама папрасіў не называць яго "спадаром": "ніколі ім не быў, я нішчый", і паабяцаў Саюзу палякаў, што ўсе 330 тысяч палякаў вобласці будуць хадзіць у польскія школы, калі яго выберуць прэзідэнтам.

На слова господин Лукашенко ответил: никогда им не был, я - нищий.
© Sputnik / Вера Дашкевич
"На слова "спадар" Лукашэнка адказаў: "ніколі ім не быў, я - нішчы"

Імідж змагара з карупцыяй, абаронцы простага народа, які выйшаў з гэтага самага народа, дазваляў Лукашэнку збіраць сімпатыі, нават пры адкрытым паблажлівым стаўленні да яго рэспубліканскай прэсы.

Пасля аглушальных адсоткаў першага тура, у Лукашэнкі спыталі: "Як жа так?! Чаму ўсе вашы карупцыйныя абвінавачванні не знаходзяць пацверджанняў?". Кандыдат не збянтэжыўся.

"Вось ўбачыце: як толькі Лукашэнка стане прэзідэнтам, гэтыя людзі заявяць, што камісія добра папрацавала, і факты пацвярджаюцца", - казаў ён у інтэрв'ю БелаПАН.

"Нейкі чалавек у Дзярждуме"

Напярэдадні першага тура - у красавіку 94 года, газета "Савецкая Беларусь" апублікавала вынікі сацапытання. Сацыёлагі пыталіся, якіх поглядаў павінен прытрымлівацца будучы прэзідэнт і ці павінен ён прадстаўляць якую-небудзь пэўную палітычную сілу.

Большасць сказалі, што хацелі б бачыць прэзідэнта-прыхільніка цэнтрысцкіх поглядаў, які будзе рэфармаваць эканоміку паступова (57,7%) і ён не павінен быць прадстаўніком ніякіх партый. Ён павінен выступаць ад імя ўсяго народа, палічылі больш за 60% рэспандэнтаў.

Дарэчы, Лукашэнка на пытанне аб палітычных перавагах казаў, што ён не дэмакрат і не камуніст, а... рэаліст.

Лукашенко называл себя реалистом и признавался, что не знает, к какому политическому лагерю себя отнести
© Sputnik / Вера Дашкевич
Лукашэнка называў сябе рэалістам і прызнаваўся, што не ведае, да якога палітычнага лагера сябе аднесці

У прэм'ера Кебіча ў тую кампанію быў жалезабетонны аргумент для настальгуючых па стабільных савецкіх часах - 12 красавіка ў Маскве ён разам з прам'ерам Расіі Чарнамырдзіным падпісаў Дагавор аб аб'яднанні грашовых сістэм Расіі і Беларусі.

Але ў Лукашэнкі была свая праграма выбудоўвання цесных адносін з Расіяй.

"У Дзяржаўнай Думе, мяркуючы па ўсім, адкрыўся месячнік дыпламатычнай самадзейнасці. Частка мінулага пленарнага пасяджэння камуна-аграрыі падарылі нейкаму чалавеку, які, узлезшы на трыбуну, практычна папрасіў зрабіць яго прэзыдэнтам Беларусі, а ўжо ён за гэта пасадзіць 70 беларускіх дэмакратаў-рыначнікаў за краты", - пісаў "Маскоўскі камсамолец" пра выступ Аляксандра Лукашэнкі 20 мая 94-га. Урывак артыкула перадрукавала беларуская "Свабода".

Калі адкінуць яхідства, то Лукашэнка ў Маскве казаў усё пра тое ж: пра карупцыю ва ўладзе, гаротнае становішчы простых людзей і неабходнасць аб'яднацца тром брацкім рэспублікам.

"Сабрацца трэба абавязкова і зрабіць гэта ў Белавежскай пушчы, у Віскулях. Гэта будзе сімвалічна. Менавіта там можна сур'ёзна і адкрыта абмеркаваць палітычныя і эканамічныя ўмовы інтэграцыі", - казаў Лукашэнка з трыбуны Дзярждумы.

Пры гэтым адразу абмовіўся, што пра ўзнаўленне Савецкага Саюза гаворка не ідзе. Гэта будзе "не ператварэнне Беларусі і Украіны ў нейкія губерні, а адказны і лёсавызначальны крок на шляху аднаўлення нармальнага жыцця".

В российской Госдуме кандидат Лукашенко говорил, что интеграция не должна превращать Беларусь и Украину в губернии
© Sputnik / Вера Дашкевич
У расійскай Дзярждуме кандыдат Лукашэнка казаў, што інтэграцыя не павінна ператвараць Белурусь і Украіну ў губерні

Выступ Лукашэнкі ў Думе стаў той рэдкай падзеяй, на якую адгукнуліся многія беларускія газеты.

Выступлению Лукашенко в Госдуме уделили внимание многие белорусские газеты, даже те, которые прежде его игнорировали
© Sputnik / Вера Дашкевич
Выступленню Лукашэнкі ў Дзярждуме надалі ўвагу шматлікія беларускія газеты, нават тыя, якія перш яго ігнаравалі

Наступны раз Лукашэнка змог трапіць на першыя палосы толькі праз месяц. Не напiсаць пра такое было немагчыма - напярэдадні першага тура каманда незалежнага кандыдата паведаміла журналістам, што па іх машыне стралялі.

На хуткасці 120 км/г...

"16 чэрвеня, у чацвер, каля 23 гадзін 30 хвілін за рулём амаль белага, сталёвага адцення "Мерседэса" сядзеў яго ўладальнік Іван Ціцянкоў - народны дэпутат краіны, дырэктар сумеснага прадпрыемства "Тайм-інвест". З Віцебска ў Лёзна ён вёз Лукашэнку і яшчэ адну давераную асобу, таксама дэпутата Віктара Шэймана", - аднаўляла ход падзей газета "Савецкая Беларусь" у артыкуле "На белым "Мэрсэдэсе", быўшы абстраляныя, яны паехалі ў лазню?.."

Газета Советская Белоруссия поставила под сомнение факт покушения
© Sputnik / Вера Дашкевич
Газета "Савецкая Беларусь" паставіла пад сумнеў факт замаху

Аўтамабіль ішоў з хуткасцю 120 км/г, калі яго абагнала цёмная інамарка, і прагучалі стрэлы, паведамляла газета са спасылкай на аповед Ціцянкова. На левых задніх дзверцах "Мерседэса" выявілі кулявую адтуліну.

Следчы эксперымент, праўда, паставіў пад сумнеў аповяд удзельніка падзей.

"Каб ўсадзіць кулю ў дзверцы так, як яна ўвайшла туды, "налётчык" павінен быў страляць над дахам іншамаркі, стоячы на ​​ўвесь рост на ягонай падножцы - пры хуткасці абгону мінімум 130-140 км у гадзіну", - пісала "СБ".

На наступныя дзень на прэс-канферэнцыі Ціцянкоў удакладніў, што ехаў усё ж з хуткасцю каля 70 км у гадзіну. Але на спецыяльна скліканай прэс-канферэнцыі прадстаўнік КДБ паведаміў, што сітуацыя з абстрэлам машыны Лукашэнкі пад Лёзна была інсцэніравана.

Спустя полторы недели после лиозненского инцидента состоялся первый тур президентских выборов, в котором Лукашенко набрал около 45% голосов
© Sputnik / Вера Дашкевич
Праз паўтара тыдня пасля "лёзненскага інцыдэнту" адбыўся першы тур прэзідэнцкіх выбараў, у якім Лукашэнка набраў каля 45% галасоў

Лукашэнка з высновамі не пагадзіўся. "Нягледзячы на ​​тое, што ні я, ні мая каманда не абвінавачвалі нікога ў арганізацыі гэтага інцыдэнту і толькі канстатавалі факт стральбы, мяне неадкладна прадставілі ледзь не арганізатарам няўдалага замаху на самога сябе", - заявіў ён па слядах "лёзненскага" інцыдэнту.

А праз паўтары тыдні адбыўся першы тур прэзідэнцкіх выбараў, у якім Лукашэнка атрымаў пераканаўчую падтрымку - за яго прагаласавалі каля 45% выбаршчыкаў, якія прыйшлі на ўчасткі. Кебіча падтрымалі менш за 18%.

Касцюм даў Ціцянкоў

Пасля першага тура выбараў "Свабода" параўнала Лукашэнку з "джынам, непрадбачліва выпушчаным з бутэлькі", а "Народная газета" - з Іллёй Мурамцам...

После первого тура выборов Народная газета сравнила Лукашенко с Ильей Муромцем
© Sputnik / Вера Дашкевич
Пасля першага тура выбараў "Народная газета" параўнала Лукашэнку з Іллёй Мурамцам

Напярэдадні другога тура народны фаварыт зноў трапіў на старонкі ўсіх газет з гучнай гісторыяй. На гэты раз пісалі пра тое, што "Аляксандр Лукашэнка збіты міліцыяй у Доме ўрада".

Лукашэнка спрабаваў трапіць у кабінет, замацаваны за часовай камісіяй па барацьбе з карупцыяй. Па словах кандыдата, камісіі дазволілі працягнуць працу. Міліцыянеры ж сцвярджалі, што кабінет быў апячатаны, і дэпутату прапаноўвалі дачакацца ўпаўнаважаных на зняцце пячаці асоб.

"Сёння раніцай я прыйшоў на працу, аднак натыкнуўся на шчыльны кардон супрацоўнікаў міліцыі. Такога хамскага звароту я даўно ўжо не сустракаў. Яшчэ ніхто не браў мяне за грудкі. Фізічнаму ўздзеянню падвергліся і прафесар Капітула і народны дэпутат Сініцын, якія ішлі са мной побач", - расказваў Лукашэнка па гарачых слядах.

После инцидента в Доме правительства в газетах замелькали фотографии, где кандидат демонстрирует порванную одежду и где ему измеряют давление
© Sputnik / Вера Дашкевич
Пасля інцыдэнту ў Дом ўрада ў газетах замільгалі фатаграфіі, дзе кандыдат дэманструе падраную вопратку, і дзе яму мераюць ціск

У газетах замільгалі фатаграфіі, дзе кандыдат дэманструе падраную вопратку, і дзе яму мераюць ціск.

У МУС пацвердзілі бойку, але гвалтоўных дзеянняў - з улікам дэпутацкай недатыкальнасці - да кандыдата не рабілі, а пацярпеў у бойцы не дэпутат, а супрацоўнікі міліцыі.

"Кандыдат да довадаў Целюка (на той час начальнік галоўнага ўпраўлення дзяржаховы МУС - Sputnik) не прыслухаўся, расштурхаўшы міліцыянтаў, адкрыў ключом дзверы кабінета, у якім раней працавала камісія, якую ён узначальвае. У выніку такіх дзеянняў у супрацоўнікаў міліцыі былі адарваныя гузікі, надарвалі пагонаў, пашкоджана форменная куртка", - гаварылася ў паведамленні прэс-службы МУС.

Праз некалькі дзён на прамой лініі ў газеце "Звязда" ў Лукашэнкі спыталі, хто дапамагае яму з выбарам адзення.

Страна следила за ходом голосования, будто за пульсом тяжелобольного
© Sputnik / Вера Дашкевич
Краіна сачыла за ходам галасавання, быццам за пульсам цяжкага хворага

"Вы ж ведаеце, мой касцюм парвалі, вось сёння Ціцянкоў свой прынёс", - прызнаўся кандыдат.

Адвесці ад прорвы

Праграма кандыдата Лукашэнкі ў 94-м называлася "Адвесці народ ад прорвы". Ён ставіў перад сабой тры мэты.

Па-першае, спыніць рост коштаў і збядненне насельніцтва, рухацца "ад бездані развалу і сацыяльнага выбуху да стабільнасці і прагрэсу". Па-другое, змагацца з карупцыяй, разграміць мафіёзныя структуры, што пануюць у дзяржаве. І, нарэшце, аднавіць на раўнапраўнай і ўзаемавыгаднай аснове "бяздарна знішчаныя сувязі з дзяржавамі, якія раней уваходзілі ў склад СССР, перш за ўсё з Расіяй і Украінай".

Президент Беларуси Александр Лукашенко приносит присягу на заседании специальной сессии республиканского парламента
© Sputnik / Юрий Иванов
Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка прыносіць прысягу на пасяджэнні спецыяльнай сесіі рэспубліканскага парламента

"Людзі Беларусі! Я не абяцаю вам малочных рэк і кісялёвых берагоў. Не хачу хлусіць. Нам усім давядзецца расплачвацца за тое, што мы доўга цярпелі безгрунтоўнасць палітыкі даўно збанкрутавалага ўрада. Спатрэбіцца вялікая і цяжкая праца, якую ніхто, акрамя нас саміх, не зробіць", - звяртаўся Лукашэнка да выбаршчыкаў.

Па-за праграмай ён яшчэ абяцаў вярнуць дзяржаўную сімволіку і страчаныя ўклады насельніцтва, забяспечыць галоўнае права чалавека - на працу.

Во втором туре за Александра Лукашенко проголосовали более 80% избирателей. За Кебича – чуть более 14%.
© Sputnik / Вера Дашкевич
У другім туры за Аляксандра Лукашэнку прагаласавалі больш за 80% выбаршчыкаў. За Кебіча - крыху больш за 14%.

"Я за такую ​​эканоміку і ўклад жыцця, дзе чалавек мог бы заўсёды мець добрую працу, якая карміла б яго і яго сям'ю. Я за тое, каб просты чалавек не залежаў ад самадура-начальніка, а быў гаспадаром свайго дома і сваёй дзяржавы. Я за тое, каб чалавек ні ў чым не адчуваў націску з боку ўлады, каб яму не паказвалі, як казаць, што спяваць, якім багам маліцца", - фармуляваў свае прынцыпы перад другім турам кандыдат Лукашэнка. І прасіў не лічыць усё сказанае высокімі словамі і пафасам.

У адным з інтэрв'ю казаў, што гатовы да супрацоўніцтва з іншымі кандыдатамі ў прэзідэнты. У прыватнасці з Пазняком і Шушкевічам, якіх падтрымала траціна выбаршчыкаў - "што гэта за прэзідэнт, які адмахнецца ад мільёна чалавек", казаў Лукашэнка.

20 июля 1994 года Лукашенко присягнул на Конституции Беларуси
© Sputnik / Юрий Иванов
20 ліпеня 1994 года Лукашэнка прысягнуў на Канстытуцыі Беларусі

"Як вы зможаце з такім халерычным характарам супрацоўнічаць з людзьмі?" - недаверліва цікавіліся чытачы газеты "Звязда" падчас прамой лініі. Лукашэнка не пагадзіўся з ацэнкай свайго характару.

"У мяне характар ​​не халерычны, вельмі спакойны, нармальны. Я паводжу сябе больш як халерык толькі тады, калі заходзіць размова пра нягоднікаў. А наогул я за час працы кіраўніком ні аднаго чалавека не прагнаў з працы. Заўсёды працаваў з тым, што ёсць. І за мной ішлі людзі, падцягваліся", - пераконваў ён тады.

"А ўсё ж такі, калі не зможаце апраўдаць надзеі выбаршчыкаў, знойдзеце сілы сысці?" - спытала ў кандыдата напярэдадні вырашальнага тура жыхарка Мінска. Яна дала Лукашэнку год.

"На працягу года - не. А калі праз два гады ў мяне нічога не атрымацца - так, пайду. Чаму? Я - чалавек, набліжаны да вытворчасці, і не даю непрадуманых абяцанняў. Два гады мне трэба для таго, каб хоць неяк стабілізавацца. А вось калі праз два гады не будзе ніякіх зрухаў - збірай манаткі і сыходзь", - сказаў тады кандыдат.

У другім туры, які адбыўся 25 гадоў таму, 10 ліпеня, за Аляксандра Лукашэнку прагаласавалі больш за 80% выбаршчыкаў. За Кебіча - крыху больш за 14%.

Тэги:
Аляксандр Лукашэнка

Галоўныя тэмы