Тры сустрэчы з Гілевічам

© Sputnik / Виктор ТолочкоПаэт Ніл Гілевіч
Паэт Ніл Гілевіч - Sputnik Беларусь
Карэспандэнт Sputnik узгадвае пра сустрэчы з Народным паэтам Беларусі – адну ў дзяцінстве і дзве ў апошні год яго жыцця.

Юлія Хвошч, Sputnik.

Апошні народны паэт Беларусі, грамадскі дзеяч, дэпутат… Для мяне, як для чалавека, чые школьныя гады выпалі на 90-е, Ніл Гілевіч заўжды быў жывой легендай, класікам, чалавекам-эпохай і стаяў у адным шэрагу з Барадуліным, Быкавым, Купалай і Коласам. Настаўніца беларускай літаратуры выхоўвала наш клас у любові і павазе да беларускай мовы, вельмі любіла беларускую паэзію, а мы любілі выкладчыцу. Менавіта школа прышчапіла да нас глыбокую павагу да мовы і беларускай культуры. Прычым у вывучэнні белліту не адчувалася ніякага прымусу ці "абязалаўкі": "Што распавядаць — самі пачытайце", — казала нам настаўніца, і мы па чарзе ўслых чыталі творы Гілевіча і Коласа.

НІЛ ГІЛЕВІЧ — РЭДКІЯ ФОТА НАРОДНАГА ПАЭТА — >> ФОТАСТУЖКА

© Sputnik / А. Зыбин / Перайсці ў фотабанкСакратар праўлення Саюза пісьменнікаў Ніл Гілевіч разразае стужачку на адкрыцці музея беларускага паэта Максіма Багдановіча, 1987 год.
Секретарь правления Союза писателей Нил Гилевич разрезает ленточку на открытии музея белорусского поэта Максима Богдановича, 1987 год - Sputnik Беларусь
Сакратар праўлення Саюза пісьменнікаў Ніл Гілевіч разразае стужачку на адкрыцці музея беларускага паэта Максіма Багдановіча, 1987 год.

Памятаю, як аднойчы яна прывезла нас на плошчу Якуба Коласа — там праходзіла нейкае ўрачыстае мерапрыемства, сабраліся школы з усяго горада. Быў там і Ніл Гілевіч. Пасля ўрачыстай прадмовы ён падпісваў свае кнігі дзецям. Побач з дзецьмі ён, вельмі статны ад прыроды, падаваўся зусім волатам. Вельмі тады запомнілася велізарная колькасць дзяцей вакол яго, сам усмешлівы Гілевіч і вясна — гэта быў сюжэт адной карціны, які надоўга застаўся ў памяці. "На, кніжку бяжы падпішы", — праштурхоўвала мяне скрозь натоўп настаўніца. Я адкрыла зборнік з яго вершамі, працягнула яму — на мяне глядзелі вочы, поўныя святла. Той дзень на мяне, вучаніцу малодшых класаў, зрабіў моцнае ўражанне. Нават не ведаю, што ўразіла больш: тое, што на мяне паглядзеў чалавек з падручніка, або канцэнтрацыя дабрыні ў вачах паэта.

Прайшло шмат гадоў, і хто б мог падумаць, што маім першым рэдакцыйным заданнем стане ўзяць інтэрв'ю ў Ніла Гілевіча і павіншаваць яго з Днём роднай мовы. "У яго? У чалавека з падручніка?" — толькі і змагла разгублена перапытаць я.

Яго нумар набірала з пачуццём чагосьці вельмі важнага: "А раптам ён пагодзіцца на сустрэчу? Гэта ж, магчыма, самая важная сустрэча ў маім жыцці…"

"Так, а вы хто? Газета, ці як? Добра. Прыходзьце заўтра. Як ваша прозвішча? Хвошч? Оххх-ооо! Вы вершы павінны пісаць з такім прозвішчам, і псеўданім ніякі не патрэбны". Я прызналася, што пісала, як і ўсе калісьці ў юнацтве. Гілевіч загадаў узяць іх з сабой на сустрэчу. Голас яго быў досыць бадзёрым, з жартлівымі ноткамі, але ён папярэдзіў, што крыху прыхварэў і апошнім часам не дае інтэрв'ю журналістам. "Толькі патэлефануйце папярэдне", — папярэдзіў Ніл Сымонавіч.

© Sputnik / Виктор ТолочкоНіл Гілевіч, люты 2015
Нил Гилевич, февраль 2015 - Sputnik Беларусь
Ніл Гілевіч, люты 2015

Сам факт сустрэчы з Гілевічам мяне вельмі усхваляваў, атрымаўшы ЦУ ад рэдакцыі і купіўшы букет кветак, я накіравалася па паказаным адрасе. За паўгадзіны да прызначанага часу тэлефаную, каб нагадаць пра сустрэчу.

"Вы прабачце, калі ласка, нешта я зусім дрэнна сябе адчуваю і нічога не змагу вам сёння сказаць, і мне вельмі шкада, што я не пазнаёмлюся сёння з маладым журналістам, ды яшчэ і тым, які пісаў калісьці вершы, але калі вы памятаеце пра такі дзень як Дзень роднай мовы, то я ўжо шчаслівы". Голас паэта быў зусім іншым, чым напярэдадні — яму было цяжка гаварыць, але ён працягваў прасіць прабачэння за сарваную сустрэчу. А потым дадаў:

"Ведаеце, вось у мяне на паліцы стаіць дваццацітрохтомавік маіх твораў, я яго выдаў за ўласны кошт. Кожны том прасякнуты любоўю да беларускай мовы. Усе 23 тамы надрукаваны невялікім тыражом — 100, а то І 50 асобнікаў. Гэта не тысяча і нават не пяцьсот. Алё я спадзяюся, што знойдуцца тыя, хто данясе яго людзям, і, магчыма, любові ды беларускай мовы стане крыху больш".

Ніл Гілевіч за працоўным сталом, 1977 год - Sputnik Беларусь
Апошні Народны

Я нясмела пацікавілася, ці можна яго хоць бы павіншаваць са святам і ўручыць кветкі. Даведаўшыся, што мы з фатографам знаходзімся каля яго пад'езда, адчыніў. Нас сустрэў чалавек, які адчуваў сябе не лепшым чынам, але вылучаў неверагодную колькасць дабра, як і калісьці даўно, шмат гадоў таму на плошчы Якуба Коласа. Паэт адразу папрасіў прабачэння за "беспарадак" — вялізныя стосы акуратна складзеных кніг, архіўных папак, сшыткаў, якія былі літаральна паўсюль. У яго сціпла абстаўленай кватэры лунаў дух творчасці і здавалася, што ўсё ў ёй — да самай дробнай цацанкі — было жывым.

Народны паэт апынуўся неверагодна сціплым чалавекам. За тыя некалькі хвілін, што мы ў яго былі, ён нічога не сказаў пра сябе, затое цікавіўся, адкуль мы з фатографам родам, хто нашыя бацькі і кім яны працуюць. Характэрна, што гэта была непадробная цікавасць. Тады ён падпісаў мне на памяць зборнік вершаў, які склаў яго сябра і выпусціў вельмі маленькім накладам. Дрыготкімі рукамі я ўзяла ў рукі кніжку.

© Sputnik / Виктор ТолочкоНіл Гілевіч, люты 2015
Народный поэт Беларуси Нил Гилевич, февраль 2015 года - Sputnik Беларусь
Ніл Гілевіч, люты 2015

Калі мы развітваліся, Гілевіч папрасіў паказаць або даслаць яму фатаграфіі, зробленыя падчас гутаркі.

Пра просьбу я памятала. Праз некаторы час патэлефанавала і сказала, што магу прынесці яму фатаграфіі. Гілевіч адказаў, што і гэтым разам інтэрв'ю не будзе з-за дрэннага самаадчування, але фота перадаць дазволіў. Убачыўшы фатаграфіі, Ніл Сымонавіч узрадаваўся нібы дзіця: "Вось тут я добра атрымаўся, дзякуй вялікі!". Потым даў маркер і папрасіў са зваротнага боку падпісаць прозвішча фатографа і назву сайта: "Гэта потым, калі разбіраць будуць". Гучала гэта жудасна, як быццам бы яго "прастуда", як ён тлумачыў свой стан, — зусім не прастуда. Яго выдала прыродная шчырасць. У другі раз мы гутарылі з Гілевічам дзесьці з паўгадзіны.

"Мне ёсць што сказаць. І я хачу сказаць. Але я хачу сабрацца з сіламі, падрыхтавацца да гэтага. Калі вы прыйдзеце да мяне ў наступны раз у Дзень мовы ці з нейкай іншай нагоды, я вам ужо не адмоўлю. Але, даруйце, пакуль нічога казаць не буду".

Па зразумелых прычынах я і не думала ўключаць дыктафон.

Мы з ім пагутарылі пра сучасную паэзію, пра творчасць, пра жыццёвае прызначэнне і Радзіму. Насупраць мяне сядзеў чалавек, на творах якога я вырасла, было адчуванне, што я трымаю своеасаблівы жыццёвы іспыт.

Ужо тады, у чэрвені, ён ні над чым не працаваў: "Я разбіраю свае запісы, спяшаюся ўсё давесці да ладу". Некалькі разоў я спрабавала пераключыць размова на яго, але ён зноў амаль нічога не сказаў пра сябе, усё пытаўся — пра бацькоў, бабуль і дзядуляў.

Калі прыйшоў час развітвацца, ён прынёс шакаладку "Алёнка" і, быццам саромеючыся, папрасіў: "Перадайце маці, калі ласка".

Мудры, а таму сціплы, інтэлігентны, тонкі, але шчыры — такім у маёй памяці застанецца Ніл Гілевіч.

Стужка навiн
0
Спачатку новыяСпачатку старыя
loader
У эфіры
Заголовок открываемого материала
Міжнародны
InternationalEnglishАнглійскіMundoEspañolІспанскі
Еўропа
DeutschlandDeutschНямецкіFranceFrançaisФранцузскіΕλλάδαΕλληνικάГрэчаскіItaliaItalianoІтальянскіČeská republikaČeštinaЧэшскіPolskaPolskiПольскіСрбиjаСрпскиСербскіLatvijaLatviešuЛатышскіLietuvaLietuviųЛітоўскіMoldovaMoldoveneascăМалдаўскіБеларусьБеларускiБеларускі
Закаўказзе
АҧсныАҧсышәалаАбхазскіԱրմենիաՀայերենАрмянскіAzərbaycanАzərbaycancaАзербайджанскіХуссар ИрыстонИронауАсецінскіსაქართველოქართულიГрузінскі
Бліжні Усход
Sputnik عربيArabicАрабскіTürkiyeTürkçeТурэцкіSputnik ایرانPersianФарсіSputnik افغانستانDariДары
Цэнтральная Азія
ҚазақстанҚазақ тіліКазахскіКыргызстанКыргызчаКіргізскіOʻzbekistonЎзбекчаУзбекскіТоҷикистонТоҷикӣТаджыкскі
Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія
Việt NamTiếng ViệtВ'етнамскі日本日本語Японскі俄罗斯卫星通讯社中文(简体)Кітайскі俄罗斯卫星通讯社中文(繁体)Кітайскі
Паўднёвая Амерыка
BrasilPortuguêsПартугальскі