Леў Дашкевіч быў фотамастаком, навукоўцам і шляхтіцам адначасова

© Sputnik / Виктор ТолочкоАўтапартрэт Льва Дашкевіча
Аўтапартрэт Льва Дашкевіча - Sputnik Беларусь
Падпісацца на
НовостиTelegram
У Нацыянальным гістарычным музеі адкрылася выстава да 135–годдзя з дня нараджэння фотамастака Льва Дашкевіча.

Пра акалічнасці жыцця аднаго з родапачынальнікаў беларускай фатаграфіі карэспандэнту Sputnik Станіславу Андросіку распавяла куратар выставы Надзея Саўчанка.

Леў Дашкевіч нарадзіўся 12 лютага 1882 года ў Мінску. Дашкевічы прадстаўнікі старажытнага роду, якія вядуць свой радавод ад часоў Вялікага Княства Літоўскага з XV стагоддзя і займалі розныя пасады ў княстве. Яны належалі да гербу Ляліва, як і другі знакаміты род Тышкевічаў.

© Sputnik / Виктор ТолочкоСядзіба Тышкевічаў пад Лагойскам, якую сфатаграфаў пад час экспедыцыі Дашкевіч
Сядзіба Тышкевічаў пад Лагойскам, якую сфатаграфаў пад час экспедыцыі Дашкевіч - Sputnik Беларусь
Сядзіба Тышкевічаў пад Лагойскам, якую сфатаграфаў пад час экспедыцыі Дашкевіч

Куратар выставы распавяла, што Леў Дашкевіч спачатку вучыўся ў Мінскай мужчынская класічнай гімназіі, адкуль яго неўзабаве адлічылі. Бацькі з гэтай прычыны адправілі яго ў Віленскі інтэрнат-канвікт, але адтуль ён проста збег.

Пасля гэтага ён вучыўся дома з настаўнікам французскай мове, каб працягнуць адукацыю за мяжой. Леў Дашкевіч вучыўся медыцыне ў Варшаве, а потым скончыў філалагічны факультэт універсітэта ў Дзіжоне, а таксама графічныя курсы ў Парыжы, дзе праслухаў курс лекцый па фатаграфіі.

© Sputnik / Виктор ТолочкоЗ дапамогай гэтай камеры зроблены партрэты Янкі Купалы, Язэпа Драздовіча
З дапамогай гэтай камеры зроблены партрэты Янкі Купалы, Язэпа Драздовіча - Sputnik Беларусь
З дапамогай гэтай камеры зроблены партрэты Янкі Купалы, Язэпа Драздовіча

Надзея Саўчанка распавяла, што пад час вучобы ў яго быў раман з францужанкай Жэнэр і ў 1906 годзе ў пары нарадзіўся сын Люцыян, але шлюбам яны не пабраліся.

Шлях да дому

Пасля вяртання на радзіму яго накіравалі на працу на Каўказ. Калі па краіне прайшла хваля рэвалюцыйных падзей, ён вымушаны быў разам з сямё'й з'ехаць.

Амаль два гады спатрэбілася, каб вярнуцца ў Мінск.

Маршрут быў сапраўды шматпакутны. Спачатку Дашкевічы з сучаснай Гянжы ў Азербайджане выправіліся ў Баку, адтуль шлях ляжаў у Батумі, потым быў Стамбул і доўгае падарожжа на цягніку з Заграба праз усе Балканы да Варшавы.

© Sputnik / Виктор ТолочкоБацька Льва Дашкевіча Урбан Клеафасавіч (першы рад, трэцці справа)
Бацька Льва Дашкевіча Урбан Клеафасавіч (першы рад, трэцці справа) - Sputnik Беларусь
Бацька Льва Дашкевіча Урбан Клеафасавіч (першы рад, трэцці справа)

Па словах унука Льва Дашкевіча, якога таксама завуць Леў, на Балканах назбіраўся цэлы цягнік бежанцаў і там было шмат дасведчаных людзей. На працягу ўсёй дарогі яны самастойна забяспечвалі палівам цягнік, рамантавалі яго і сумеснымі намаганнямі здолелі вярнуцца дадому.

Надзея Саўчанка распавяла, што цягнік у Варшаве стаяў два дні і Дашкевчі разам са сваёй сям'ёй мог там застацца, але ж вярнуўся ў родны Мінск. Лёс яго мог скласціся зусім інакш, і яго не закранулі б рэпрэсіі.

Леў Дашкевіч вярнуўся ў Мінск толькі ў маі 1920 года.

© Sputnik / Виктор ТолочкоФотаздымак Язэпа Драздовіча
Фотаздымак Язэпа Драздовіча - Sputnik Беларусь
Фотаздымак Язэпа Драздовіча

Фатограф і даследчык

"На радзіме працаваў адначасова і выкладчыкам, і фатагрофам, і ў Навукова-тэрміналагічнай камісіі. Леў Дашкевіч, працуючы ў гэтай камісіі, займаўся распрацоўкай тэрміналогіі па фізіцы. Пад час працы ён зрабіў фотапартрэты сваіх калег і нават Стэфаніі Станюты, але пакуль знойдзены толькі два — Купалы і Драздовіча", — адзначыла Надзея Саўчанка.

Альбом да 10-годдзя Савецкай Беларусі ўтрымлівае фотрапрацы трох майстроў — Уладзіміра Семенякі, Ісака Салавейчыка і Льва Дашкевіча. Нажаль ніводны з фотаздымкаў у альбоме не падпісаны.

© Sputnik / Виктор ТолочкоРазварот альбома з фотаздымкамі Льва Дашкевіча
Разварот альбома з фотаздымкамі Льва Дашкевіча - Sputnik Беларусь
Разварот альбома з фотаздымкамі Льва Дашкевіча

Але, як распавяла куратар выставы, удалося ўстанавіць, якія фотаздымкі належаць Дашкевічу. Гэта атрымалася зрабіць дзякуючцы лістам Белдзяржвыдавецтва з запытам на дазвол фотамастаку Дашкевічу рабіць фотаздымкі на прадпрыемстве.

Самая вялікая серыя фотапрац Льва Дашкевіча адносіцца да этнаграфічнай экспедыцыі 1923 года з мэтай адлюстраваць побыт сялянаў. Гэтыя фотаздымкі сталі ілюстратыўным матэрыялам для выданняў па геаграфіі Еўропы (1924 год выдання) і Беларусі.

У 1923 годзе ў Маскве адбылася першая савецкая сельскагаспадарчая і прамысловая выстава — правобраз выставаў на ВДНГ. На той выставе быў зроблены і "Беларускі куток". У Маскве рэканструявалі беларускую хату па фотаздымку Льва Дашкевіча, які ён зрабіў у Барысаўскім павеце. "Беларускі куток" па выніках работы выставы атрымаў прэміі і ўзнагароды.

© Sputnik / Виктор ТолочкоФотаздымак Льва Дашкевіча, па якім рабілі "Беларускі куток"
Фотаздымак Льва Дашкевіча, па якім рабілі Беларускі куток - Sputnik Беларусь
Фотаздымак Льва Дашкевіча, па якім рабілі "Беларускі куток"

"Гэтыя фотаздымкі ў 1943 годзе былі вывезены нацыстамі ў Германію. Яны былі адабраны нямецкім мастацтвазнаўцам і захоўваліся ў замку ў Баварыі, і толькі ў 1947 годзе фотаздымкі вярнуліся ў Гістарычны музей", — дадала Надзея Саўчанка.

НКУС і забвенне

У чэрвені 1930 года ў дзверы да Дашкевіча пагрукалі людзі ў форме НКУС і пачалі рабіць вобшук пасярод цёплай летняй ночы. Самога Льва забралі, і наступныя тры месяцы ён прасядзеў ў турме.

"Калі даведаліся, што ён яшчэ і хімік выдатны, то пачаў працаваць у турэмнай аптэцы. Яго, канешне, апраўдалі па справе "Саюза за вызваленне Беларусі" і выпусцілі", — патлумачыла гісторык.

Пасля гэтага ён сышоў у медыцыну, стаў супрацоўнікам Клінічнага гарадка і займаўся даслеваннямі ў галіне люмінісцэнцыі.

© Sputnik / Виктор ТолочкоНавуковы артыкул Льва Дашкевіча
Навуковы артыкул Льва Дашкевіча - Sputnik Беларусь
Навуковы артыкул Льва Дашкевіча

Да вайны ён паспеў напісаць кандыдацкую па люмінісцэнтнай рэакцыі арганізма, якая прысвечана была ранняй дыягностыцы ракавых захворванняў.

У 1941 годзе пад час уварвання нацыстаў Леў Дашкевіч быў у Маскве ў камандзіроўцы. У той час, калі ўсе беглі з Мінску ён выправіўся ў адваротны шлях. Льва Дашкевіча спынілі вайскоўцы пад Смаленскам і спачатку прынялі за шпіёна, але пасля тлумачэнняў адпусцілі ў Маскву.

Сям'я Дашкевічаў засталася ў Мінску, а дом пад час бамбардзіровак згарэў разам з асабістым архівам і навуковай працай.

Па словах куратара выставы, сам Леў Дашкевіч неўзабаве апынуўся ў эвакуацыі ў Бішкеке, тагачасным горадзе Фрунзе. На фронт яго не ўзялі з-за дрэннага зроку і стану здароўя.

Пасля вайны ён жыў і працаваў у Мінску, але сям'я перабралася ў Маскву, дзе зараз і жыве ўнук фотамастака, малодшы Леў Дашкевіч.

© Sputnik / Виктор ТолочкоЛеў Дашкевіч малодшы
Леў Дашкевіч малодшы - Sputnik Беларусь
Леў Дашкевіч малодшы

Гісторыя аднаго фотапартрэта

Леў Дашкевіч распавёў, што калі яго дзядуля спрабаваў зрабіць фотапартрэт Янкі Купалы, у яго быў кепскі настрой. Фотаздымкі ўвесь час не атрымліваліся праз гэта.

Пад час здымак Дашкевічу дапамагала жонка. Зінаіда Дашкевіч трымала ў руках люстэрка, каб дадаць святла. Для таго, каб падсвятліць твар Купалы, ёй давялося стаць перад ім на калені.

"Успомніце, калі апошні раз перад вамі жанчына на каленях стаяла", — сказала яна Янку Купалу.

Паэт такога не чакаў і ўсміхнуўся, і якраз у гэты момант Леў Дашкевіч і зрабіў яго фотапартрэт.

© Sputnik / Виктор ТолочкоФотапартрэт Янкі Купалы
Фотапартрэт Янкі Купалы - Sputnik Беларусь
Фотапартрэт Янкі Купалы

"Гляджу на гэты патртрэт і думаю, што якраз гэты момант і адлюстраваны", — рэзюмаваў унук Льва Дашкевіча.

Стужка навiн
0