Украіна праз трыццаць гадоў: праблема выбару

© REUTERS / POOLУладзімір Зяленскі на перамовах з канцлерам ФРГ Ангелай Меркель
Уладзімір Зяленскі на перамовах з канцлерам ФРГ Ангелай Меркель - Sputnik Беларусь, 1920, 23.08.2021
Міжнародны аглядальнік Расціслаў Ішчанка - пра вынікі перамоў Маркель і Зяленскага ў Кіеве і галоўную праблему Украіны.
Адкрыта нудная падчас прэс-канферэнцыі па выніках перамоў у Кіеве з Зяленскім Ангела Меркель, якая спрабуе як мага ветліва растлумачыць мясцовай публіцы, што Украіна больш не ўяўляе для Захаду ніякай цікавасці, што гэта кансэнсусная пазіцыя Германіі(гэта значыць ЕС) і ЗША, а значыць, турбаваць Байдэна тымі глупствам, якія Зяленскі толькі што распавядаў ёй, бессэнсоўна... Гэта і ёсць вынік за трыццаць гадоў упартай і паслядоўнай палітыкі Кіева, арыентаванай на еўраінтэграцыю.
У адказ на заяву Зяленскага, што Украіне трэба вельмі шмат грошай і шмат часу, каб адаптавацца да новых умоў існавання, Меркель адкрыта патлумачыла, што грошай не будзе, падтрымкі не будзе, гарантый транзіту не будзе, укараненне зялёных тэхналогій на Украіне Захад збіраецца толькі імітаваць і то не даўжэй, чым да 2024 года. Як будзе Украіна выжываць далей - нікога не хвалюе.
Традыцыйны ўжо для Кіева шантаж Захаду вайной з Расіяй таксама не пройдзе. На спробы паказаць на ваенную небяспеку з боку Крамля, канцлер параіла выканаць Мінскія пагадненні. Тыя самыя, якія Кіеў збіраўся пры дапамозе Захаду перапісаць (ці хаця б перачытаць) на сваю карысць.
Гэта поўны правал па ўсіх пунктах. Праз трыццаць гадоў незалежнасці Захад больш заклапочаны праблемамі маленечкіх Малдовы і Арменіі, чым велізарнай і некалі багатай Украіны. Як жа гэта адбылося?
І чаму ўкраінскія улада і грамадства не заўважылі, як дайшлі да такога жыцця, усё яшчэ працягваючы ўспрымаць сябе калі не цэнтрам сусвету, то, як мінімум, цэнтрам Еўропы, вакол якога выконвае танец на тычцы глабальная палітыка?

Дзе ўзяць украінцаў?

Праблема заключаецца ў заганнасці ідэі, закладзенай у падмурак украінскай дзяржавы. У краіне з пераважна рускім (па мове і культуры, а не па пашпарце) насельніцтвам, такая ж руская ўлада раптам вырашыла будаваць этнакратычную ўкраінскую дзяржаву. На ўзбраенне былі прыняты ідэалагічныя напрацоўкі ўкраінскіх нацыяналістаў, якія праваліліся яшчэ ў першай палове ХХ стагоддзя. Між тым, яны таму і праваліліся, што не адказвалі поглядам і інтарэсам большасці насельніцтва.
Стросшы пыл з напрацовак аўстрыйскай разведкі ўзору 1914 - 1918 гадоў і з напрацовак Службы імперскай бяспекі Вялікагерманскага рэйха ўзору 1933-45 гадоў, украінскія палітыкі пачалі на гэтым хісткім падмурку "ствараць нацыю".
Для надзейнасці ў якасці кансультантаў былі прыцягнуты прадстаўнікі ўкраінскай эміграцыі - нашчадкі тых, хто з'ехаў на заробкі ў Канаду яшчэ з Аўстра-Венгрыі, а таксама нашчадкі уцекачоў у ЗША і Вялікабрытанію,калабарацыяністаў, якія супрацоўнічалі з гітлераўскім рэжымам падчас Другой сусветнай вайны.
Погляды гэтых людзей адмаўлялі гісторыю Украіны як часткі рускай гісторыі. Паколькі ж нічога іншага не было, яны не хавалі свайго намеру вынайсці "ўкраінскі гістарычны міф", з мэтай стварэння на яго базе ўкраінскай нацыі.
Мне могуць паказаць на тое, што на Украіне, па савецкіх дадзеных, на момант распаду СССР 51,5 мільёна чалавек, каля 70% лічыліся этнічнымі ўкраінцамі. Але па савецкіх дадзеных і камунізм павінен быў наступіць да 1980 годзе. Гэта, насуперак меркаванню многіх нашых сучаснікаў, не “валюнтарыст Хрушчоў" вырашыў, а XXII з'езд КПСС вызначыў - вышэйшы орган кіруючай партыі - "кіруючай і накіроўваючай сілы савецкага грамадства".
На справе аб тым, што большасць запісаных украінцамі дэ факта былі рускімі, сведчаць самі нешчаслівыя стваральнікі ўкраінства. Два першыя прэзідэнта Украіны, Краўчук і Кучма, любілі паўтараць, перафразуючы вядомую максіму графа Кавурааб Італіі і італьянцах: "Мы стварылі Украіну, цяпер неабходна стварыць украінцаў!". Гэта значыць, яны дэ факта прызнавалі, што ўкраінскай нацыі, у інтарэсах якой нібыта і ствараецца ўкраінскае дзяржава, яшчэ няма. Украінцаў толькі трэба будзе стварыць.

Якая такая мова?

Адсутнасць базы для ўкраінства прасочваецца і ў моўнай палітыцы. У 90-я гады (калі не было магчымасці спісаць падаўленне рускай мовы на непрыманне "мовы краіны-агрэсара" - Расія яшчэ лічылася стратэгічным партнёрам) прыхільнікі абмежавання сферы выкарыстання рускай мовы і надання ўкраінскай статусу адзінай дзяржаўнай, адкрыта сцвярджалі, што без дзяржаўнай падтрымкі ўкраінская мова памрэ. І гэта была праўда. У УССР украінская мова функцыянавала толькі ў той меры, у якой падтрымлівалася і нават укаранялася дзяржавай (украінскія школы, абавязковае вывучэнне ўкраінскіх мовы і літаратуры ў рускіх школах).
Пры гэтым пераважная большасць насельніцтва думала і казала па-руску. Гэта значыць, прысутнасць "тытульнай" нацыі ў ствараемай для яе дзяржаве было гэтак фрагментарна і нікчэмна, што нават нібыта уласцівая ёй мова была дэ факта мёртвай.
Гісторыя "развіцця" ўкраінскага мовы ўжо пры незалежнасці пацвярджае яефактычную адсутнасць. Справа ў тым, што распрацаванаябальшавікамі на аснове палтаўскага дыялекту ўкраінская мова, якой карысталіся ў УССР, была фактычна паступова адменена "украінізатарамі", якія імкнуцца ўзмацніць адрозненне ўкраінскай ад рускай за кошт яе паланізацыі, германізацыі і галіцызацыі. Як вынік, норма, якая выкарыстоўвалася ва УССР, знікла, а новая не з'явілася. Украіна стала краінай сельскіх суржыкаў, у якой на статус моўнай нормы прэтэндуюць некалькі адаптаваных для разумення жыхарамі цэнтральнай Украіны западэнскіх дыялектаў.
Гэта значыць адсутнічае не толькі адзіны ўкраінскі народ, але і адзіны ўкраінскую мову.
Нарэшце, самі нацыяналісты, апісваючы метад, пры дапамозе якога, на іх думку, павінны былі стварацца украінцы, вылучылі лозунг: "Убей ў сабе рускага!" Значыць, пакуль кожны, які пражывае на Украіне рускі не заб'е ў сабе сябе, украінскай нацыі ня стварыць. Ці гэта не сведчанне таго, што рускія дэ факта складалі на Украіне большасць (хоць запісаныя яны часцяком былі украінцамі)?

Гэта была фатальная памылка

Такім чынам, на тэрыторыі гістарычнага пражывання рускіх, якая складаецца з рускіх ўлада, абапіраючыся на сваю нікчэмную тэорыю і такіх жа нікчэмных кансультантаў, пачынае будаваць этнічную ўкраінскуюдзяржаву. Гэта была фатальная памылка.
Калі б яны пачалі будаваць дзяржаву па прынцыпе грамадзянства, ім бы нічым не перашкаджала руская мова. Яны б проста заявілі, што ўкраінцы - гэта грамадзяне Украіны, у большасці сваёй з'яўляюцца па паходжанні этнічнымі рускімі (акрамя нешматлікіх нацыянальных меншасцяў і галіцыйскага запаведніка ўкраінства, гадаванага аўстрыйцамі пры дапамозе генацыду русін 1914-17 гадоў).
Таму Украіна з'яўляецца другой дзяржавай рускага народа, з усімі вынікаючымі наступствамі.
Пры гэтым можна было спакойна захаваць асновы моўнай палітыкі УССР, у якой ўкраінскаямова існавала (і была вельмі прыкметнай), але нікому не перашкаджала і нікога не напружвала.
У знешняй палітыцы не было б ніякага сэнсу абвяшчаць лозунг "Прэч ад Расіі!", які, хай неафіцыйна, вызначаў стратэгічны кірунак ўкраінскай міжнароднай актыўнасці ўсе 30 гадоў незалежнасці.
Краіна магла б пазбегнуць расколу і супярэчнасцяў і кінуць усе свае сілы на развіццё эканомікі.
Замест гэтага вялікая частка дзяржаўнага рэсурсу сыходзіла на штучную (а затым і гвалтоўную) ўкраінізацыі, на барацьбу з усім рускім і на дыстанцыяванне ад уласнага натуральнага саюзніка і стратэгічнага партнёра - Расіі. У такім фармаце нацыяналісты апынуліся зацікаўленымі ў перадачы ўлады ў краіне алігархату. Самі нацыяналісты былі слабыя арганізацыйна і колькасна, затое валодалі патрэбнай алігархату для апраўдання яго панавання ідэяй, якая абгрунтоўвае ўкраінскую дзяржаўнасць, як абарону ўкраінскай нацыі ад Расіі.
Узамен алігархат, які сканцэнтраваўу сваіх руках палітычную і эканамічную ўладу, забяспечваў прасоўванне нацыяналістычных ідэй у грамадстве, а таксама перадачу нацыяналістам кантролю над сферамі адукацыі, навукі, мастацтва, літаратуры, СМІ і іншай гуманітарнай, а таксама над знешняй палітыкай.
Такая дзяржава адназначна ўваходзіла ў супярэчнасць з інтарэсамі большасці насельніцтва, а таксама з патрэбамі ўласнай эканомікі. Яна магла існаваць толькі за кошт праядання рэсурсу.
Па меры скарачэння рэсурснай базы, нарасталі супярэчнасці паміж рознымі алігархічнымі групоўкамі і паміж палітыкамі, якія іх прадстаўлялі.
Раскол эліт спараджаў раскол краіны. Паколькі сілы ўнутраных груповак былі фактычна роўныя, стала непазбежным ўцягванне знешніх сіл ва ўкраінскую ўнутраную палітыку, што пагоршыла раскол і зрабіла непазбежнай грамадзянскую вайну.
Такім чынам, галоўная праблема Украіны заключаецца ў ідэалогіі ўкраінства. За трыццаць гадоў хвароба зайшла далёка, метастазы ўразілі ўвесь арганізм і надзеі на лячэнне няма. Думаць над тым, як вярнуць “страчаны рай ", бессэнсоўна. Неабходна думаць над тым, што будзе пасля.
Меркаванне аўтара можа не супадаць з пазіцыяй рэдакцыі.
Расійскі эканаміст, аналітык, палітолаг Міхаіл Хазін - Sputnik Беларусь, 1920, 21.08.2021
Міхаіл Хазін: эліта Украіны не думае пра краіну
Стужка навiн
0
Спачатку новыяСпачатку старыя
loader
У эфіры
Заголовок открываемого материала
Міжнародны
InternationalEnglishАнглійскіMundoEspañolІспанскі
Еўропа
DeutschlandDeutschНямецкіFranceFrançaisФранцузскіΕλλάδαΕλληνικάГрэчаскіItaliaItalianoІтальянскіČeská republikaČeštinaЧэшскіPolskaPolskiПольскіСрбиjаСрпскиСербскіLatvijaLatviešuЛатышскіLietuvaLietuviųЛітоўскіMoldovaMoldoveneascăМалдаўскіБеларусьБеларускiБеларускі
Закаўказзе
ԱրմենիաՀայերենАрмянскіАҧсныАҧсышәалаАбхазскіХуссар ИрыстонИронауАсецінскіსაქართველოქართულიГрузінскіAzərbaycanАzərbaycancaАзербайджанскі
Бліжні Усход
Sputnik عربيArabicАрабскіTürkiyeTürkçeТурэцкіSputnik ایرانPersianФарсіSputnik افغانستانDariДары
Цэнтральная Азія
ҚазақстанҚазақ тіліКазахскіКыргызстанКыргызчаКіргізскіOʻzbekistonЎзбекчаУзбекскіТоҷикистонТоҷикӣТаджыкскі
Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія
Việt NamTiếng ViệtВ'етнамскі日本日本語Японскі俄罗斯卫星通讯社中文(简体)Кітайскі俄罗斯卫星通讯社中文(繁体)Кітайскі
Паўднёвая Амерыка
BrasilPortuguêsПартугальскі