Военнослужащие РФ возле здания Каховской ГЭС - Sputnik Беларусь, 1920
Ваенная спецаперацыя РФ у Данбасе
Сітуацыя ў самаабвешчаных рэспубліках Данбаса абвастрылася пасля таго, як прадстаўніцтвы ДНР і ЛНР паведамілі аб абстрэлах з украінскага боку. Жыхароў рэспублік Данбаса пачалі эвакуіраваць у Расію. Пра тое, што адбываецца ў Данбасе, чытайце ў матэрыялах Sputnik.

Вытокі расійска-ўкраінскага канфлікту

© Pixabay / PexelsШахматные фигуры, архивное фото
Шахматные фигуры, архивное фото - Sputnik Беларусь, 1920, 06.03.2022
Падпісацца на
Yandex newsTelegram
Расійскі гісторык Алег Кузняцоў аб сутнасці ўкраінскага канфлікту, у рамках якога барацьба ідзе не за тэрыторыі, а за душы і мазгі людзей.
Патрэба ў фармуляванні ідэалогіі ўкраінскай нацыянальнай дзяржаўнасці ўзнікла не дзе-небудзь, а ў Расійскай імперыі, і была абумоўлена неабходнасцю інтэлектуальнага супрацьдзеяння польскаму нацыяналізму, які ў чарговы раз з асаблівай сілай праявіў сябе ў паўстанні 1863 года. Пра гэта расказаў расійскі гісторык Алег Кузняцоў.

Як беларускі і ўкраінскі нацыяналізм выкарыстоўвалі супраць польскага

У якасці галоўнага інструмента было прызнана мэтазгодным і магчымым мэтанакіравана выкарыстоўваць рэсурсы адміністрацыйна-бюракратычнага кіравання беларускім і ўкраінскім нацыяналізмам. Для гэтага ў 1863 годзе пры Віленскім і Кіеўскім генерал-губернатарах былі створаны самастойныя археаграфічныя камісіі. Вынікам іх дзейнасці павінен быў стаць інтэлектуальны падмурак для гэтых дзвюх новаўтвораных ідэалогій.
Дзейнасць Віленскай Археаграфічнай камісіі асаблівага палітычнага поспеху не мела, бо дваранства губерняў Расійскай імперыі, на тэрыторыі якіх сёння размяшчаюцца Беларусь і Літва, лічыла сябе нашчадкамі Вялікага княства Літоўскага як складовай часткі Рэчы Паспалітай, звязанага сямейнымі і юрыдычнымі сувязямі з польскім шляхецтвам.
А вось дзейнасць Кіеўскай Археаграфічнай камісіі была куды больш паспяховай: ёй у поўнай меры атрымалася сфармуляваць і прасунуць у шырокія пласты дваранства і інтэлігенцыі паўднёва-заходніх губерняў Расійскай імперыі ідэю маларасійскага казацкага (украінскага) народа, спрадвеку супрацьстаяць у гэтым праявам сацыякультурнай традыцыі польскай дзяржаўнасці і польскага нацыяналізму.
Заснавальнікі ўкраінскай гістарычнай навукі (Уладзімір Антонавіч, Дзмітрый Яварніцкі, Міхаіл Грушэўскі і інш.) не прэтэндавалі на пераемнасць ўкраінскай дзяржаўнасці ад якой-небудзь імперыі, якая існавала раней, што ў поўнай меры было ўласціва большасці іншых еўрапейскіх гістарыяграфічных традыцый, у тым ліку польскай і расійскай.
Іх суцэль уладкоўвала аўтахтоннасць і самабытнасць украінскай нацыянальнай традыцыі ў прапанаванай імі фармулёўцы, вольнай ад канонаў і пастулатаў феадальнай гістарыяграфіі, паводле якой статут і атрыбутыўная значнасць дзяржавы шмат у чым вызначаліся старажытнасцю паходжання кіруючай імператарскай, царскай або каралеўскай дынастыі.
У адрозненне ад афіцыйнай дзяржаўнай ідэалогіі Расійскай імперыі, якая выводзіць паходжанне Расіі і папярэднічала яму Маскоўскага царства ад Візантыйскай імперыі і дынастыі Палеолагаў, стваральнікі тэорыі аб паходжанні ўкраінскай дзяржаўнасці не абцяжарвалі сябе клопатам даказвання легітымнасці ўлады ўласных манархаў і іх дынастый ад раней. Яны з самага пачатку пастулявалі ідэю дэмакратычнага паходжання ўкраінскай дзяржаўнасці, аснову для фарміравання якой склалі выхадцы з Паўночнага Каўказа, якія перасяліліся ў сярэднюю плынь Дняпра ў канцы XIII стагоддзя па загадзе аднаго з ханаў Залатой Арды.
Паводле прапагандуемай імі канцэпцыі, маларасійскія казакі ці ўкраінцы супрацьпастаўляліся спачатку палякам, а затым і рускім не толькі ў этнічным плане, але яшчэ і ў палітычным - на антытэзе "дэмакратыя-манархія". Спачатку дадзеная канцэпцыя не выклікала асаблівага пярэчанні з боку афіцыйных уладаў Расійскай імперыі, бо цалкам адпавядала пастаўленай задачы супрацьдзеяння польскаму нацыяналізму, што вельмі істотна дапаўнялася фактарам канфесійнага антаганізму паміж праваслаўем і каталіцтвам.
Але як толькі ў рэаліях першай паловы ХХ стагоддзя фактар ​​веравызнання ці канфесійнай атрыбутацыі асобы ў грамадска-палітычным жыцці краін Еўропы пайшоў на другі план, а на першы план выйшла нацыянальнае пытанне, ідэі ўкраінскай самабытнасці і незалежнасці ўвайшлі ў глыбінную ідэалагічную супярэчнасць адначасова і з польскім нацыяналізмам і з расейскім імперскім ці савецкім інтэрнацыяналізмам.
Гэта ў канчатковым выніку абумовіла і аформіла ў інтэлектуальнай прасторы - у першую чаргу для ўкраінскага боку - канфлікт расійскай і ўкраінскай ментальнасцяў, сведкамі якога мы ўсе сёння з'яўляемся. Прычым у цяперашні час яго этнаграфічны складнік усё больш падмяняецца палітычным.

Як Сцяпан Бандэра змяніў князя Дзмітрыя Вішнявецкага на чале пантэона нацыянальных герояў Украіны

Найзыркім прыкладам дадзенай тэндэнцыі з'яўляецца трансфармацыя адносін украінскага палітычнага і акадэмічнага істэблішменту да асобы такога гістарычнага дзеяча гэтай краіны як князь Дзмітрый Вішнявецкі (?-1563).
Адразу пасля набыцця Украінай сваёй нацыянальнай дзяржаўнасці ў 1991 годзе гэты гістарычны персанаж у поўнай адпаведнасці з запаветамі заснавальнікаў украінскай гістарычнай навукі Антановіча, Яварніцкага і Грушэўскага быў абвешчаны нацыянальным героем Украіны, бацькам-заснавальнікам яе нацыянальнай дзяржаўнасці з усімі адпаведнымі помнікамі, згадкай імя князя ў назве вуліц, плошчаў і баявых караблёў ваенна-марскіх сіл Украіны.
Асоба гэтага князя ў гістарычнай рэтраспектыве яго дзейнасці экстрапалявала на сябе базавыя прынцыпы ўкраінскай знешняй і ўнутранай палітыкі - вернасць афіцыйнага Кіева ідэалам праваслаўна-славянскага адзінства, добрасуседскіх і партнёрскіх адносін з Расіяй, Беларуссю, Малдовай і Польшчай, добразычлівай нейтральнасці ў адносінах з Турцыяй паміж усімі этнічнымі і канфесійнымі групамі і сіламі ўнутры краіны, што цалкам задавальняла Крэмль.
Так працягвалася дваццаць гадоў - усе 1990-я і 2000-я гады, але потым на змену князю Вішнявецкаму на чале пантэона нацыянальных герояў Украіны быў пастаўлены Сцяпан Бандэра (1909-1959). Ідэя ўкраінскай самаідэнтыфікацыі замест фальклорна-этнаграфічнага набыла агрэсіўна-экстрэмісцкі змест, накіраваны супраць усяго рускага і прарасійскага.

Калі адбыўся раскол сучаснага свету на прыхільнікаў і супернікаў Расіі

Змена імён, якая адбылася ў канцы першага дзесяцігоддзя гэтага стагоддзя ва ўкраінскім грамадстве, і адпаведных ім ідэалагічных дамінант, стала прычынай спачатку неразумення, а затым і дзейнага адрыньвання ўкраінскай унутранай і знешняй палітыкі з боку Крамля, што вылілася ў сілавыя канфлікты 2014 і 2022 года.
Наіўна меркаваць, быццам бы ў Расіі не бачылі трансфармацыі дзяржаўнай ідэалогіі. Бачылі і выдатна ўсведамлялі ўсе наступствы такога сцэнара развіцця падзей, таму рабілі ўсе магчымыя ў рамках міжнароднай дыпламатыі крокі па прадухіленні спаўзання расійска-ўкраінскіх адносін у стан адкрытага канфлікту, які пачаўся 10 гадоў таму.
У 2012 годзе Генеральная Асамблея ААН па ініцыятыве Расіі прыняла дэкларацыю "Гераізацыя нацызму: недапушчальнасць пэўных відаў практыкі, якія садзейнічаюць эскалацыі сучасных форм расізму, расавай дыскрымінацыі, ксенафобіі і звязанай з імі нецярпімасці".
У 2014 годзе дакумент атрымаў больш жорсткую і канкрэтную фармулёўку сваёй назвы "Барацьба з гераізацыяй нацызму, неанацызмам і іншымі відамі практыкі, якія садзейнічаюць эскалацыі сучасных форм расізму, расавай дыскрымінацыі, ксенафобіі і звязанай з імі нецярпімасці". Дэкларацыя накіравана ў першую чаргу на папярэджанне і спыненне спаўзання Украіны ў балота неанацызму, якое мы з Расіі назіраем у гэтай краіне ў апошняе дзесяцігоддзе.
У сувязі з гэтым адметны і паказальны той факт, што ўсе гэтыя гады супраць дадзенай рэзалюцыі ўвесь час галасавалі толькі дзве краіны - ЗША і Украіна, прадстаўнікі якіх выдатна ўсведамлялі, супраць чаго гэтая дэкларацыя накіравана, і якую менавіта палітыку яны праводзяць на Украіне.
Спіс краін, якія на працягу дзесяці гадоў традыцыйна ўстрымліваліся пры галасаванні па гэтай рэзалюцыі, таксама з'яўляецца вельмі інфарматыўным і паказальным, - у яго ўваходзяць усе без выключэння краіны НАТА і ЕС, а таксама найбольш значныя краіны-ўдзельніцы Брытанскай Садружнасці і Японія, гэта значыць усе тыя, хто зараз актыўна асуджае дзеянні Расіі на Украіне і ўводзіць супраць яе санкцыі.
Такім чынам, раскол сучаснага свету на прыхільнікаў і супернікаў цяперашняга адкрыта агрэсіўнага ў адносінах да ўсяго рускага палітычнага рэжыму Украіны здарыўся зусім не ў 2022 годзе, а значна раней. Расійска-ўкраінскі канфлікт старанна фармаваўся і пеставаўся, як мінімум, усё апошняе дзесяцігоддзе, усе апошнія гады быў прагназуемым, чаканым і для цэлага шэрагу ўрадаў жаданым.
Таму ў дадзеных умовах ужо не прыходзіцца казаць аб тым, што ў яго аснове ляжаць тэрытарыяльныя спрэчкі або прэтэнзіі, якія сыходзяць каранямі ў глыбіню стагоддзяў да паўлегендарнай і паўміфічнай "Кіеўскай Русі", сама назва якой з'явілася ў расійскай і якая адбылася ад яе ўкраінскай гістарыяграфіі толькі ў XIX стагоддзі, і то толькі з мэтай прымірыць іх погляды на гісторыю тэрыторыі сучаснай Украіны да сярэдзіны XIII стагоддзя, нашэсця качэўнікаў Чынгісхана і ўзнікнення Залатой Арды.

Калі адбыўся раскол Украіны на рускамоўны Усход і ўкраінамоўны Захад

Украіна ў сваёй рэтраспектыве – гэта шматслойная ў гісторыка-культурных адносінах, шматнацыянальная і поліканфесійная дзяржава, з чаго лагічна напрошваецца выснова, што для гэтай краіны няма і не можа быць аднаго-адзінага грабянца, якім можна ўсю яго прычасаць.
Дарэчы, у гэтым заключаецца галоўная прычына таго, чаму казацкая грамадская ідэя не падпарадкавала сабе ўсю Украіну ў XVI-XVIII стагоддзях, - будучы скрыжаваннем цывілізацый і культур, укладаў жыцця і побыту, насельніцтва Украіны не магло і не хацела жыць па нейкіх адным правілах , і гэтая тэндэнцыя працягвалася да ХХ стагоддзя.
Вось чаму на тэрыторыі сучаснай Украіны так шмат гістарычных замкаў і ўмацаваных манастыроў, за сценамі якіх іх насельнікі спрабавалі абараніць ад навакольнага свету ўласнае "Я". І ў гэтых умовах аб'яднаць тэрыторыю мог нехта звонку, а не знутры, – спачатку была Польшча, а затым Расія.
Цяперашні этнічны склад насельніцтва гэтай краіны і яго размеркаванне па яе тэрыторыі канчаткова сфармаваўся пасля Другой Сусветнай вайны, калі на аднаўленне прамысловых, энергетычных, транспартных і іншых жыццёвых аб'ектаў эканамічнай інфраструктуры з усіх куткоў былога СССР на Украіну сталі прыбываць перасяленцы ў пошуках працы і новага жыцця.
Менавіта тады канчаткова адбыўся і замацаваўся раскол Украіны на рускамоўны Усход і ўкраінамоўны Захад, у супрацьстаянне паміж якімі шмат у чым па ўласнай волі аказалася ўцягнутая Расія. У гэтым уся сутнасць украінскага канфлікту, у рамках якога дужанне ідзе не за тэрыторыі, а за душы і мазгі людзей.
Стужка навiн
0