Новыя правілы ЦТ-2026: што гавораць выкладчыкі і як рыхтуюцца школьнікі
© Sputnik / Виктор Толочко
Падпісацца
Новаўвядзенні закліканы зрабіць экзамены больш зручнымі і празрыстымі для ўсіх удзельнікаў. Як гэтыя перамены спрацуюць на практыцы і ці дапамогуць абітурыентам засяродзіцца на выніку – даведаліся ў кіраўніцтва РІКВ, педагогаў і анлайн-рэпетытара.
Уступная кампанія 2026 года прынесла абітурыентам новыя правілы: ад ідэнтыфікацыйных нумароў у бланках да строгіх патрабаванняў да калькулятараў.
Меркаваннямі аб падрыхтоўцы да іспытаў са Sputnik падзяліліся эксперты па стварэнні тэстаў, анлайн-рэпетытар, настаўнікі і выпускнікі.
Што мяняецца?
Як расказаў дырэктар Рэспубліканскага інстытута кантролю ведаў Дзмітрый Міронаў, структура тэстаў трэцяга этапу рэпетыцыйнага тэсціравання будзе аднолькавай і для цэнтралізаванага экзамену, і для ЦТ. Заданні ўсё гэтак жа распрацоўваюцца на аснове спецыфікацый па кожным прадмеце, зацверджаных міністрам адукацыі Беларусі Андрэем Іванцом.
"У бягучым годзе змяненняў адносна складанасці заданняў, перагляду ацэнкі тэсціраванняў, методыкі пераводу першасных балаў у тэставыя, не будзе. Унесеныя карэкціроўкі 2026 года датычацца афармлення бланкаў, выкарыстання мабільных устройстваў і калькулятараў, прыватнасці пытанняў і адказаў ЦТ", - удакладніў ён.
Усе карэкціроўкі былі замацаваны ў пастанове "Аб змене пастаноў Савета міністраў Рэспублікі Беларусь ад 6 чэрвеня 2006 г. №714 і ад 9 жніўня 2022 г. №518". Згодна з новымі правіламі, цяпер навучэнцы будуць афармляць дакументы на цэнтралізаваным тэсціраванні гэтак жа, як і на ЦЭ. У прыватнасці, замест серыі і нумара пашпарта трэба будзе ўносіць у бланкі ЦТ свой ідэнтыфікацыйны нумар.
Абнавіліся і правілы выкарыстання спецыяльных (у тым ліку мабільных) прылад – гэта будзе дазволена абітурыентам, якія па медыцынскіх паказаннях абавязаны кантраляваць стан здароўя на працягу дня.
"Акрамя таго, мы прааналізавалі выпадкі анулявання вынікаў мінулых ЦТ і ўнеслі яшчэ адну невялікую карэкціроўку. Цяпер з аўдыторыі забараняецца выносіць любыя запісы, у тым ліку на целе", - звярнуў увагу Міронаў.
Таксама дадаткова ўдакладнены патрабаванні да калькулятараў на ЦТ і ЦЭ па фізіцы і хіміі. Як растлумачыў дырэктар РІКВ, цяпер у аўдыторыях можна будзе выкарыстоўваць толькі "аднарадковы калькулятар, які можа выконваць найпрасцейшыя функцыі складання, аднімання, множання, дзялення, здабывання квадратнага кораня".
Настаўнікі – аб ЦТ і ЦЭ
Каб высветліць, як педагогі ставяцца да навін і як выпускнікі рыхтуюцца да рашаючых выпрабаванняў, Sputnik адправіўся ў сярэднюю школу №180 г. Мінска імя У. І. Ермака.
© Sputnik / Виктор Толочко
Калі для вучняў ЦТ і ЦЭ – гэта эмоцыі і асабісты выклік, то для педагогаў – зладжаны працэс падрыхтоўкі. Настаўнік рускай мовы і літаратуры Алена Субач робіць стаўку на работу над памылкамі. У яе раскладзе – не толькі ўрокі, але і факультатывы, дадатковыя гадзіны для ўсіх жадаючых. Паводле яе слоў, галоўнае ў падрыхтоўцы – не проста вырашаць тэсты, а навучыцца аналізаваць свае памылкі.
"Мы з навучэнцамі рэгулярна на ўроках вырашаем тэсты леташніх гадоў. Каб дзеці прывыклі да фармату, структуры заданняў, абавязкова разбіраем памылкі, аналізуем іх. Такім чынам яны проста схематычна разумеюць структуру заданняў, дзесьці працуюць па чуцці", - дзеліцца педагог.
Пры гэтым настаўнік тлумачыць: нягледзячы на ідэнтычную структуру тэстаў, задачы ў іспытаў розныя. Цэнтралізаваны экзамен – гэта абавязковы фінал школьнага навучання, вынік якога ідзе ў атэстат. Цэнтралізаванае тэсціраванне ж застаецца добраахвотным выбарам абітурыента, неабходным выключна для паступлення ў ВНУ.
Настаўнік рускай мовы і літаратуры Алена Субач робіць стаўку на работу над памылкамі
© Sputnik / Виктор Толочко
Разважаючы аб тым, як лепш за ўсё рыхтавацца да цэнтралізаванага тэсціравання і экзамену, педагог адзначае, што залогам поспеху з’яўляецца штодзённая практыка.
"Важна рашаць як мінімум адзін тэст штодня. Гэта пацвярджаюць і вынікі лепшых вучняў – паводле іх слоў, яны прывыклі разбіраць па адным-два тэставыя заданні ў дзень", - звярнула ўвагу яна.
Адказваючы на пытанне, як сям’я можа дапамагчы выпускніку ў перыяд падрыхтоўкі да экзаменаў, Алена Субач падкрэсліла, што кожнаму вучню ў першую чаргу патрэбна маральная падтрымка бацькоў.
"Сям’я – гэта апора, гэта плячо. Я лічу, што на перыяд падрыхтоўкі да экзаменаў дзяцей можна адхіліць нават ад нейкіх хатніх абавязкаў, даць ім магчымасць засяродзіцца на падрыхтоўцы. Ну, і любоў бацькоў – гэта наймагутнейшая падтрымка, якая творыць цуды", - адзначыла настаўнік.
Змяненні ў парадак арганізацыі і правядзення ЦТ настаўнік рускай мовы і літаратуры ацэньвае станоўча. Паводле яе слоў, карэкціроўкі гэтага года дапамаглі ўнесці яснасць у спрэчныя пытанні, а таксама аблягчылі маладым людзям працэдуру запаўнення бланка адказаў.
"Любыя дакладныя правілы – гэта перш за ўсё спакой абітурыента. Калі працэдура запаўнення бланка зразумелая да аўтаматызму, дзіця можа поўнасцю засяродзіцца на саміх заданнях, не перажываючы аб фармальнасцях", - заключыла выкладчык.
Моладзі не хапае цярплівасці пры падрыхтоўцы
Настаўнік хіміі Ірына Басалыга ўпэўнена: пачынаць тэсты ЦТ і ЦЭ мінулых гадоў варта толькі пасля таго, як поўнасцю асвоена тэорыя.
"Я рэкамендую заўсёды пачынаць падрыхтоўку з курса 10 класа, а потым пераходзіць на 11-ы. Так рабяты паспяваюць да канца навучальнага года ўсё паўтарыць і прыйсці да добрых вынікаў. На ўроках спачатку мы дасканала вывучаем тэматычны блок, затым замацоўваем яго на профільных тэстах. І толькі на фінальнай стадыі – пераходзім да поўных варыянтаў ЦТ", - тлумачыць алгарытм падрыхтоўкі педагог.
Пры гэтым яна адзначыла, што многім вучням не хапае цярпення менавіта паўтараць матэрыял.
"Лепшы спосаб падрыхтоўкі да ЦТ і ЦЭ – гэта вытрымка. Многія перастаюць рыхтавацца, нават у самым канцы, таму што псіхалагічна не спраўляюцца з нагрузкай. Як класны кіраўнік, я бачу: вучням часам проста цяжка сабрацца з думкамі і давучыць усё да канца", - падзялілася сваімі назіраннямі настаўнік.
Як паказвае практыка, дадала Басалыга, большасць тых, хто здае цэнтралізаванае тэсціраванне або экзамен па хіміі, памыляюцца з-за няўважлівасці.
У 90% выпадкаў прычына няўдач крыецца ў няўважлівасці і спешцы, адзначае настаўнік хіміі Ірына Басалыга
© Sputnik / Виктор Толочко
"У 90% выпадкаў прычына няўдач крыецца ў няўважлівасці і спешцы. Толькі 2-3% абітурыентаў сапраўды ігнаруюць сур’ёзную падрыхтоўку, але гэта рэдкія выключэнні. Большасць хлопчыкаў і дзяўчынак займаюцца старанна, аднак атрымліваюць балы ніжэй за чаканыя з-за залішняй паспешлівасці", - растлумачыла педагог.
Важную ролю ў поспеху выпускніка адыгрывае і абстаноўка дома, падкрэсліла яна, і параіла бацькам у гэты няпросты перыяд засяродзіцца на стварэнні спакойнай атмасферы для вучня.
"Дакладна не перашкодзіць дапамога бацькоў з арганізацыяй дадатковых заняткаў. Таксама магу парэкамендаваць трымаць сувязь з настаўнікамі, каб своечасова выявіць прабелы ў ведах у вучня. Але самае галоўнае – гэта падтрымка", - сказала выкладчык.
Наконт новаўвядзенняў, Басалыга адзначыла, што рабіць канчатковыя высновы аб эфектыўнасці новых мер праблематычна. На яе думку, рэальную карціну можна будзе ўбачыць толькі тады, калі выпускнікі здадуць работы і з’явяцца рэзультаты.
"Цяпер мы бачым арганізацыйную складнасць, але галоўны крытэрый поспеху – гэта сярэдні бал і адсутнасць тэхнічных накладак у саміх хлопчыкаў і дзяўчынак. Толькі пасля аналізу вынікаў уступнай кампаніі стане зразумела, ці дапамаглі гэтыя карэкціроўкі абітурыентам лепш раскрыць свой патэнцыял", - сказала педагог.
Спакой, толькі спакой
Аднакласнікаў Ганну Станкевіч, Данііла Навуменку і Ксенію Гульеву аб’ядноўвае агульная мэта – жаданне звязаць сваё жыццё з прафесіяй інжынера і паспяхова прайсці тры экзаменацыйныя выпрабаванні: фізіку, матэматыку, рускую мову. На цэнтралізаваным экзамене ўсе трое зрабілі стаўку на матэматыку. Логіка простая: гэты прадмет вывучаюць з першага класа, і ў ім яны максімальна ўпэўнены.
Падрыхтоўку да выпускных экзаменаў рабяты пачалі ў 10 класе. Як успамінаюць аднакласнікі, першыя рэпетыцыйныя тэсціраванні сталі праверкай не столькі ведаў, колькі ўмення спраўляцца з хваляваннем.
Вынік Ганны Станкевіч за час падрыхтоўкі вырас на 20 балаў
© Sputnik / Виктор Толочко
"Калі ішла на першае тэсціраванне, "трэслася" як на іспытах у дзявятым класе, сама не разумеючы чаму. Цяпер рыхтуюся да трэцяга этапу РТ, і такога моцнага стрэсу ўжо няма, але ўсё роўна хвалююся", - дзеліцца Ганна.
Яе вынік за час падрыхтоўкі вырас на 20 балаў. Дзяўчына ўпэўнена: дабіцца такога прагрэсу дапамагла штодзённая падрыхтоўка па кожным з трох прадметаў.
Яшчэ адзін субяседнік Sputnik, адзінаццацікласнік Данііл, стартаваў на першым рэпетыцыйным тэсціраванні з вынікам у 50 балаў па матэматыцы, а зараз набірае не менш за 90. Сваімі галоўнымі козырамі юнак называе ўседлівасць і дапамогу настаўнікаў.
"Акрамя школьных заняткаў, я хаджу на курсы па падрыхтоўцы да ЦТ, займаюся з рэпетытарамі і даволі шмат часу ўдзяляю самападрыхтоўцы", - заўважыў Данііл.
Данііл Навуменка ўпэўнен, што дабіцца поспеху ў вучобе дапамогуць уседлівасць і падтрымка настаўнікаў
© Sputnik / Виктор Толочко
Памылкі з-за няўважлівасці – агульная праблема выпускнікоў. Ксенія значна павысіла свой вынік з 50 да 85 балаў. Дзяўчына ўпэўнена: часцей за ўсё падводзіць не адсутнасць ведаў, а залішняя спешка.
"Дзесьці недагледзела ўмову, дзесьці не так зразумела пытанне. Каб пазбегнуць памылак, трэба некалькі разоў перачытаць заданне, усё вырашыць на чарнавіку, пераправерыць і толькі потым пераносіць адказы ў бланк", - дзеліцца вопытам выпускніца.
І Ганна, і Данііл, і Ксенія сыходзяцца ў адным: галоўны вораг на эказаменах – не столькі складаная задача або фармуліроўка, колькі ўласныя эмоцыі і хваляванне.
"Пужае магчымасць перахвалявацца ў вырашальны момант. Таму што я магу быць цалкам упэўнена ў сваіх ведах, але пры гэтым прыйсці, начыста забыць усё і атрымаць не той вынік, які чакаю", - тлумачыць Ганна.
Метады барацьбы з экзаменацыйным хваляваннем у кожнага з выпускнікоў свае. Ганна робіць стаўку на дыхальныя практыкі і ўменне своечасова пераключыць думкі. У Данііла страх знік натуральным шляхам: пасля дзясяткаў гадзін на рэпетыцыйных тэсціраваннях экзаменацыйная абстаноўка стала для яго звыклай.
Стараннасць, карпатлівасць і самаразвіццё
Sputnik папрасіў рабят ахарактарызаваць падрыхтоўку да экзаменаў адной фразай.
"Стараннасць. Формула "цярпенне і праца" тут дзейнічае безадмоўна", - адзначыла Ганна.
Данііл выбраў слова "карпатлівасць". Паводле яго слоў, менавіта штодзённая, сістэмная і старанная праца здольна прывесці да жаданага выніку.
Для Ксеніі падрыхтоўка стала ў першую чаргу магчымасцю для самаразвіцця: у гэтым працэсе яна адкрывае для сябе новыя гарызонты і атрымлівае задавальненне ад самога пазнання.
Ксенія Гульева падчас падрыхтоўкі да экзаменаў адкрыла для сябе новыя гарызонты
© Sputnik / Виктор Толочко
"Гэта сапраўды цікава, нават нягледзячы на стрэс", - усміхаецца яна.
Уступная кампанія 2026 года прынесла нямала арганізацыйных навін, закліканых зрабіць працэс тэсціравання больш празрыстым і простым. Наперадзе ў адзінаццацікласнікаў сур’ёзнае выпрабаванне, якое стане не толькі праверкай ведаў, але і заслужаным вынікам іх шматгадовай школьнай працы.
Будучым выпускнікам юнакі раяць не адкладаць падрыхтоўку на апошні момант і пачынаць работу як мінімум за год, удзяляючы асноўную ўвагу менавіта практыцы – рэгулярнаму рашэнню тэстаў.
Больш структураваныя тэсты
Выпускнікі ўсё часцей імкнуцца камбінаваць школьную падрыхтоўку з заняткамі ў рэпетытараў, імкнучыся закрыць усе магчымыя прабелы перад здачай ЦТ і ЦЭ. У анлайн-выкладчыкаў, якія працуюць з тысячамі вучняў па ўсёй краіне, таксама ёсць свой погляд на будучую экзаменацыйную кампанію.
Ян займаецца падрыхтоўкай абітурыентаў да ЦТ па біялогіі і хіміі на анлайн-платформах з 2017 года. За гэты час праз яго індывідуальныя і групавыя заняткі прайшлі больш як 3,5 тыс хлопчыкаў і дзяўчынак, не менш як 20 навучэнцаў атрымалі максімальны бал на цэнтралізаваным тэсціраванні. Цяпер у выкладчыка навучаецца каля 900 маладых людзей з усёй Беларусі.
Паводле яго слоў, тэматычнае напаўненне і ўзровень складанасці ЦТ апошнія 5 гадоў застаецца на аднолькавым узроўні.
"Калі параўноўваць з перыядам 2015-2017 гадоў, тэсціраванні сталі больш структураванымі. Мне як выкладчыку гэта вельмі дапамагае: ёсць дакладнае разуменне, на якіх тэмах варта акцэнтаваць увагу пры падрыхтоўцы дзяцей", - адзначыў Ян.
Змяненні апраўданы
Што датычыцца змяненняў у парадак і арганізацыю ЦТ, Ян поўнасцю падтрымлівае адзіную методыку запаўнення тэставых бланкаў экзамену і тэсціравання, паколькі гэта спрашчае ўвесь працэс работы з дакументамі. Новыя патрабаванні да калькулятараў ён лічыць абгрунтаванымі, нагадваючы, што раней на экзаменах здараліся спрэчныя моманты, звязаныя з выкарыстаннем вылічальных прылад.
"Быў выпадак, калі на ЦТ валанцёр адмаўляўся прапускаць мяне ў аўдыторыю з інжынерным калькулятарам. Пасля таго як я паказаў прыладу членам камісіі, пытанне было вырашана, але далёка не ўсе абітурыенты гатовы так адстойваць свае правы і ў выніку маглі пазбавіцца дазволенай дапамогі пры разліках. Да таго ж падобныя сітуацыі ствараюць лішні стрэс, які можа негатыўна адбіцца на выніках ЦТ або РТ", - адзначыў Ян.
Падводныя камяні ў заданнях
Вырашаць ЦТ і ЦЭ трэба вельмі ўважліва і скрупулёзна, таму што ў пытаннях нярэдка сустракаюцца падводныя камяні, падкрэслівае выкладчык.
"У кожным тэсце прысутнічае не менш як 20% спецыфічных фармуліровак. Напрыклад, у біялогіі часта выкарыстоўваюць сугучныя тэрміны, такія як "гліколіз" і "фатоліз". Сярод верных сцвярджэнняў можа трапіцца ўсяго адно памылковае слова, якое добра схавалі ўнутры прапановы. Менавіта на такіх нюансах рабяты часцей за ўсё і дапускаюць памылкі", - растлумачыў ён.
Ад тэорыі да практыкі
Ян расказаў, на чым варта сфакусіравацца навучэнцу ў першую чаргу, калі да ЦТ і ЦЭ засталося зусім мала часу, а добры вынік атрымаць хочацца.
"Перш за ўсё трэба паверыць у свае сілы. Пасля гэтага важна прааналізаваць слабыя месцы і ўдзяляць больш часу праблемным тэмам: спачатку ў тэорыі, а затым на практыцы. На жаль, многія рабяты не робяць якасную работу над памылкамі, з-за чаго іх балы падоўгу не растуць", - падзяліўся назіраннямі выкладчык.
Таксама, паводле яго слоў, не варта забываць аб рашэнні зборнікаў мінулых гадоў. Дзякуючы "нагляднасці", многія фармуліроўкі заданняў стануць звыклымі, што істотна дапаможа на самім экзамене, адзначыў ён.
Грунтуючыся на шматгадовым вопыце падрыхтоўкі абітурыентаў і наяўных выніках сваіх вучняў, выкладчык робіць аптымістычныя прагнозы на будучую экзаменацыйную кампанію.
"Я вельмі спадзяюся, што мой уклад у беларускую адукацыю, уключаючы бясплатныя адукацыйныя праекты, прынясе свой плён. Хочацца верыць, што ў гэтым сезоне абітурыенты пакажуць па-сапраўднаму высокі ўзровень ведаў у біялогіі", - падзяліўся субяседнік сваімі чаканнямі.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
