Галоўныя могілкі беларускай сталіцы – гісторыя і фота

Кальварыйскія могілкі – самы стары некропаль Мінска. Першая згадка пра яго адносіцца да канца XVIII стагоддзя, хоць не выключана, што першыя пахаванні з’явіліся тут раней.

Назва могілак паходзіць ад слова Кальварыя, якое перакладаецца з лацінскага як "Галгофа" (месца, дзе быў распяты Ісус Хрыстос).

Да 1830 года гэтыя могілкі былі каталіцкімі, але пазней тут сталі хаваць вернікаў любых канфесій.

Доўгі час гэтыя могілкі лічыліся апошнім прыстанішчам для гарадской арыстакратыі: Панятоўскіх, Вайніловічаў, Манюшка, Патоцкіх…

У некаторых тут былі сямейныя магільныя скляпы, частка з іх разбурылася, частка захавалася да нашых дзён.

Першапачаткова на могілках быў драўляны касцёл, але потым ён струхлеў і замест яго пабудавалі мураваны.

Незадоўга да Вялікай Айчыннай храм, які яшчэ ў 1930-х быў дзеючым, закрылі. Спачатку тут быў склад, потым майстэрні. Вернікам храм вярнулі ў 1980-м – у год Алімпіяды, якая праходзіла ў СССР. Гавораць, для іншаземцаў, якія прыехалі ў Мінск на футбольны турнір.

У 1960-х гадах могілкі і касцёл хацелі знесці, каб пракласці прамы ўчастак магістралі вуліцы Опанскага (цяпер Кальварыйская), аднак пад націскам вернікаў і з-за магчымай міжнароднай агалоскі ад такога праекта было вырашана адмовіцца.

Цяпер тут налічваецца каля 30 тыс пахаванняў. Ёсць магілы салдат, якія загінулі падчас напалеонаўскіх войн, Першай сусветнай, савецка-польскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

Тут пахаваны многія вядомыя людзі, сярод іх – Ян Дамель, Янка Лучына, Вацлаў Іваноўскі, Іван Навуменка, Ніл Гілевіч.

Па легендзе, на могілках ёсць прывід – Белая Панна Кальварыі. Па паданні ў канцы ХIХ стагоддзі маладая паненка заснула летаргічным сном, яе пахавалі, прыняўшы за мёртвую, у склепе на Кальварыйскіх могілках. Калі дзяўчына прачнулася, выбрацца з забітай труны яна ўжо не змагла. З таго часу яе цень блукае начамі па Кальварыі.

Яшчэ адзін стары некропаль – Ваенныя могілкі.

У 1840-х тут хавалі ваеннаслужачых, якія памерлі ў ваенным шпіталі Мінска, калі могілкі перапоўніліся, побач заснавалі новыя – іх урачыстае асвячэнне адбылося ў 1895 годзе.

У 1930-1940 гадах тут хавалі амаль усіх выдатных дзяржаўных, ваенных, навуковых, культурных дзеячаў міжваеннага часу.

На Ваенных могілках пахаваны Янка Купала, Якуб Колас, Кузьма Чорны, адзін са стваральнікаў БССР Аляксандр Чарвякоў, аўтары беларускага гімна Міхась Клімковіч і Нестар Сакалоўскі, першы прэзідэнт Акадэміі Навук Усевалад Ігнатоўскі…

Усяго тут каля 3 000 пахаванняў.

У 2018 годзе пачалася маштабная рэканструкцыя могілак, якая прывяла да істотнай змены іх знешняга выгляду: старыя надмагіллі (у асноўным крыжы) замянілі ўніфікаванымі падгалоўнікамі, амаль усе агароджы прынялі і пераплавілі.

Ёсць тут і мемарыял невядомаму салдату.

А ў цэнтры некропаля знаходзіцца царква Аляксандра Неўскага, у якой пахаваны салдаты руска-турэцкай вайны. Захоўваецца ў будынку і ўнікальны артэфакт – драўляная пераносная царква, якую ваенныя бралі з сабой у паход. Яе можна ўбачыць злева ад царскай брамы.

Гэтыя могілкі планавалі зрабіць агульнанацыянальным некропалем. Але яны дастаткова невялікія, таму з часам пахаванні на ім спынілі.

Усходнія могілкі былі ўтвораны ў 1952 годзе (іх яшчэ завуць Маскоўскімі, за размяшчэнне недалёка ад дарогі, якая ў тыя гады звалася Маскоўскай шашой).

Цэнтрам ізноў створаных могілак стала брацкая воінская магіла загінулых у баях на тэрыторыі Беларусі падчас Вялікай Айчыннай.

У першае дзесяцігоддзе працы Усходніх могілак, калі яны яшчэ не набылі элітнага статусу, у цэнтры некропаля пачаў фарміравацца асобны канфесійны ўчастак для яўрэйскіх пахаванняў. Да гэтага часу гэта адзінае ў Мінску месца, дзе кампактна знаходзяцца іудзейскія магілы.

Па значнасці Усходнія могілкі часам параўноўваюць з Новадзявочымі: тут хаваюць выдатных дзяржаўных дзеячаў, прадстаўнікоў навукі, культуры і спорту.

Тут знайшлі апошні прытулак і людзі мастацтва – Кандрат Крапіва, Уладзімір Мулявін, Іван Шамякін, Стэфанія Станюта, Пімен Панчанка, Васіль Быкаў, Янка Маўр, Аляксандр Кішчанка, Іван Мележ, Генадзь Бураўкін, Аляксандр Ціхановіч, Ігар Лучанок, Уладзімір Жбанаў.

Шмат палітычных і дзяржаўных дзеячаў, сярод якіх Пётр Машэраў, Ціхан Кісялёў, Фёдар Сурганаў, Леанід Бяда, Сяргей Прытыцкі, Міхаіл Паўлаў, Уладзімір Макей.

Да 1975 года тэрыторыя могілак была поўнасцю запоўнена, пачынаючы з гэтага года Усходнія могілкі закрылі для новых пахаванняў. Магчыма толькі роднаснае падпахаванне ва ўжо існуючыя магілы. Тры ўчасткі зарэзерваваны пад ганаровыя пахаванні.