Адзін лісток у архіве: як загінула адзіная беларуская снайпер-партызанка
© Sputnik / Тамара Беляева
Падпісацца
24-гадовую Серафіму Крычаўскую немцы спрабавалі спаліць жыўцом, вялі на катаванні ноччу ў 35-градусны мароз практычна голую, а калі яна не выдала звестак аб партызанах, закалолі штыкамі.
У Нацыянальным архіве Беларусі ёсць вялізная колькасць дакументаў аб жанчынах, якія змагаліся з ворагам у гады Вялікай Айчыннай вайны, стаўшы Героямі Савецкага Саюза. Імёны многіх вядомы, пра іх напісаны кнігі, зняты фільмы. Але ёсць і такія, пра каго ў архіве захоўваецца толькі пажоўклы ад часу лісток – без фота.
Сярод іх – адзіная жанчына-снайпер, партызанка Серафіма Крычаўская. Яна загінула ад рук фашыстаў у самым пачатку Вялікай Айчыннай вайны, ёй было 24 гады.
"Калі мы рыхтавалі выставу аб беларускіх жанчынах-франтавіках, героях Савецкага Саюза, знайшлі толькі адзіны дакумент пра простую жанчыну, якая прыйшла ў партызанскі атрад амаль у пачатку вайны і стала снайперам. Адзінай жанчынай-снайперам у партызанскім руху рэспублікі", - распавяла Sputnik загадчыца аддзела выкарыстання дакументаў і інфармацыі Нацыянальнага архіва Беларусі Маргарыта Старасценка.
Узнагародны ліст снайпера і партызанкі Серафімы Крычаўскай
© Sputnik / Тамара Беляева
Спрабавалі спаліць жыўцом
Расказваючы пра лёс адзінай жанчыны-партызанкі, якая была снайперам, Маргарыта Старасценка адзначыла, што ва ўзнагародным лісце – адзіным дакуменце, які захоўваецца ў Нацыянальным архіве Беларусі аб бясстрашнай дзяўчыне-снайперы Сіме-партызанцы – апісаны апошні дзень яе жыцця.
Загадчыца аддзела выкарыстання дакументаў і інфармацыі Нацыянальнага архіва Беларусі Маргарыта Старасценка
© Sputnik / Тамара Беляева
"Гэта быў прамы бой з немцамі, якія падступалі да вёскі. Снайпер Серафіма была пастаўлена на пазіцыю ў адным з дамоў і адтуль вяла агонь. Вельмі многія з партызанскага атрада загінулі ў баі. Але Серафіма абаранялася да апошняга. Надыходзячыя фашысты падпалілі хату, з якой Сіма вяла агонь, каб спаліць снайпера жыўцом", - распавяла Старасценка.
Нягледзячы ні на што, Серафіма выскачыла з палаючай хаты.
"Але немцы схапілі яе, распранулі практычна цалкам і павялі на катаванні. Яе вялі на допыт у суседнюю вёску – па снезе, у адных панчохах, у адной ніжняй бялізне – падчас 35-градуснага марозу ў снежні 1941-га года. У дакуменце ўказваецца, што яе вельмі доўга катавалі, ...закалолі штыкамі", - расказала архівіст.
Але 24-гадовая Серафіма не выдала ні размяшчэння партызанскага атрада, ні месца дыслакацыі партызан.
"Стойкая камсамолка не выдала нікога і нічога не паказала немцам. Маруднымі катаваннямі, уколамі штыкоў, ударамі прыкладаў распранутую і разутую яе забілі на марозе", - гаворыцца ва ўзнагародным лісце.
Узнагародны ліст снайпера і партызанкі Серафімы Крычаўскай
© Sputnik / Тамара Беляева
Праз некалькі гадоў пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны Серафіма Крычаўская была пасмяротна ўзнагароджана медалём "Партызану Айчыннай вайны II ступені". Узнагародны ліст датаваны 7 верасня 1954 года. Акрамя старонкі рукапіснага тэксту пра апошні бой, у якім брала ўдзел адзіная партызанка-снайпер, і пра яе гібель, ва ўзнагародным лісце значыцца, што Серафіма Абрамаўна Крычаўская нарадзілася ў 1917 годзе і загінула 24 снежня 1941 года.
У гады Вялікай Айчыннай вайны ў партызанскім руху на акупіраванай тэрыторыі БССР прымала ўдзел больш за 45 тыс жанчын, якія нараўне з мужчынамі ваявалі з ворагам.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
