Ад "Незнайки" да 3D: Алена Турава аб тым, як жыве беларуская мультыплікацыя
© Sputnik
Падпісацца
Вядомы беларускі рэжысёр, мультыплікатар і паэтэса, дачка вялікага Віктара Турава лічыць, што кіно і мультфільмы ніколі не павінны пакідаць "паслясмаку безнадзейнасці".
Беларуская мультыплікацыя ў 2026 годзе адзначае 55-гадовы юбілей. Пра тое, як жыве беларуская анімацыя, ці любяць прафесіяналы слова "мультык", а таксама пра тое, як "бацька" "Малыша" з мультфільма пра Карлсана здымаў у Мінску "Светлячка и росинку", дачку легендарнага рэжысёра Віктара Турава, мастацкі кіраўнік студыі анімацыйных фільмаў кінастудыі "Беларусьфільм" расказала карэспандэнту Sputnik Тамары Бяляевай.
Слова "Мультык" у дзяцінстве пахла цеплынёй
Для запісу інтэрв’ю нам прапанавалі праглядальную залу кінастудыі "Беларусьфільм" – гэтак званую "дырэктарскую залу", дзе яшчэ ў савецкія часы кіраўніцтва студыі прымала рашэнні па новых фільмах. Можа быць, таму размова з Аленай Туравай атрымалася такой душэўнай і крыху настальгічнай.
Першае пытанне было аб тым, ці можна падчас інтэрв’ю ўжываць слова "мультык" – мала хто любіць штампы ў дачыненні да сваёй прафесіі. Напрыклад, вельмі многія фатографы-прафесіяналы проста ненавідзяць слова "сфоткаць", а рэдкі журналіст любіць, калі яго называюць "пішучай браціяй". Але з "мультыкам" усё аказалася наадварот.
"Прафесіяналы самі яго любяць. Спытайце ў Волчака (Ігар Волчак – найстарэйшы беларускі мультыплікатар. - Sputnik), ён скажа прыкладна тое ж самае. Таму што "мультык" – гэта слова з дзяцінства. Мы наогул не ведалі, што такое "анімацыя"", - кажа Алена Турава.
Пры гэтым яна адразу прыгадвае гісторыю пра сучасных дзяцей.
"Я зараз на сустрэчах з дзецьмі часам задаю каверзнае пытанне: "Чым адрозніваецца мультыплікацыя ад анімацыі?" Якіх яны версій не накідваюць! Адзін хлопчык адказаў: "Анімацыя – гэта ж у бальніцы?"". Пераблытаў з рэанімацыяй. Але ведаеце, ён не моцна памыліўся! Рэанімацыя – гэта вяртанне душы, ажыўленне. І анімацыя – гэта ажыўленне", - кажа яна.
Па словах Алены Туравай, увогуле не трэба задумвацца над тэрмінамі.
"Для нас мультфільм быў проста мультфільмам. Калісьці сталі мяняць слова на больш разумнае і прэстыжнае… Мне і тое, і іншае раўнацэнна. Але "мультык" – яно з дзяцінства. Яно прадвяшчала нешта вельмі добрае, жывое, цёплае", - адзначае рэжысёр.
Любімы мультык дзяцінства
Калі размаўляеш з любым чалавекам, заўсёды цікавыя яго перавагі ў мастацтве: які любімы фільм, любімая кніга, аўтар, рэжысёр. І вядома, у мультыплікатара нельга не спытаць аб яго любімым мультфільме.
"Іх шмат, аднак "Ну, погоди!" – гэта эпоха. Я, дарэчы, бачыла той самы пілотны выпуск, які паказвалі ў "Кинопанораме". Многія яго не ведаюць: зайчык у калясцы, маці пайшла ў булачную, воўк хоча яго з’есці, а зайчаня нацягвае ваўку на морду абаранкі. Ён намаляваны ў іншым стылі. Пазней я расказвала знаёмым – мне не верылі, казалі: "Ты нешта блытаеш". А ён быў" – распавядае субяседніца Sputnik.
Вырасла на голасе Румянавай
За сваё багатае творчае жыццё Алена Турава сустракалася са шматлікімі дзеячамі мастацтваў, але першая сустрэча з самым вядомым жаночым голасам савецкай мультыплікацыі запомнілася ёй надоўга.
"На фестывалі "Золотой Витязь" мы перасекліся з Кларай Румянавай. Для мяне гэта быў шок. "Чебурашка", "Заяц" з "Ну, погоди!", "Крошка Енот" – я вырасла на яе голасе. Падышла і кажу: "Я вам так удзячная! Вашы фільмы рабілі мой дзень лепш". А яна мне адказала: "Вы не разумееце, гэта глупства. Я сур’ёзны чалавек, пішу гісторыю дзяржавы Расійскай, а гэта ўсё лухта", - успамінае Алена Турава.
Паводле яе слоў, тады яна страшэнна знервавалася ад такога адказу Румянавай.
"Але мы потым нядрэнна размаўлялі. Думаю, гэта было сказана на эмоцыях. Не веру, што яна так на самай справе лічыла", - сказала Алена Турава.
55 гадоў беларускай анімацыі
Студыя анімацыйных фільмаў на "Беларусьфільме" – самая маладая. Беларускаму кіно ўжо за 100, а анімацыі – 55. 12 сакавіка 1972 года быў запушчаны першы лялечны фільм – "Незнайка-поэт" Уладзіміра Голікава.
"Калі я маю зносіны з дзецьмі, пытаюся: "Хто не ведае песеньку "В траве сидел кузнечик"?" Усе ведаюць. "Адкуль яна?" Тут – ступар. А яна гучала ў нашай самай першай серыі пра "Незнайку". Гэта была наша прэм’ера", - падкрэслівае рэжысёр.
"Бацька" хлопчыка з "Карлсона"
Расказваючы пра тых, з кім давялося працаваць, у тым ліку ў гады станаўлення беларускай анімацыі, Алена Турава зазначае, што беларускія мультыплікатары вельмі ўдзячны расійскім настаўнікам. Паводле яе слоў, асабіста для яе важнай з пункту гледжання вопыту і прафесійнага майстэрства была сустрэча з савецкім і расійскім мастаком-мультыплікатарам Юрыем Бутырыным, які намаляваў мультфільм "Малыш и Карлсон". Цікавы момант – праз дзесяцігоддзі, калі мультфільм стаў класікай савецкай анімацыі, Юрый Бутырын раскажа, што "намаляваў" "Малыша" са свайго маленькага сына.
Алена Турава прыгадвае, як у канцы 70-х гадоў мінулага стагоддзя Юрый Бутырын – выдатны рэжысёр, аніматар, мастак, педагог – прыехаў папрацаваць на кінастудыю "Беларусьфільм". Менавіта тады ён стварыў адзін з самых атмасферных, добрых і запамінальных савецкіх мультфільмаў – "Светлячок и росинка".
"Ён зрабіў гэты мультфільм пры дапамозе нашых рабят – сабраў каманду, і потым на гэтым фільме вучыліся лепшыя беларускія аніматары", - выказвае настальгію субяседніца Sputnik.
Дарэчы, наймілы "Светлячок" стаў для беларускіх аніматараў татэмным персанажам, яго выяву можна знайсці ў студыйным калідоры.
"І вось гэты вобраз "Светлячка" мы лічым сваім брэндам, нашай беларускай разыначкай. Гэта такая татэмная істота, якая прыносіць поспех, ахоўвае нас. І калі з ім сфатаграфавацца і пакінуць сабе на памяць, то крышачку ўдачы можна панесці з сабой", - усміхаецца Алена Турава.
Юрый Бутырын потым не раз прыязджаў у Мінск.
"Ён мне дапамог у маім дэбютным фільме, які я запусціла ў канцы 80-х. Рабочая назва была "Звезда", але атрымаўся фільм "Иллюзион". Вельмі сур’ёзная прытча, гэта, напэўна, самае сур’ёзнае кіно з тых, што я зрабіла. Юрый Бутырын вельмі шмат дапамог мне як аніматар і настаўнік. Гэта была добрая школа", - кажа рэжысёр.
Не павінна быць "паслясмаку безнадзейнасці"
Гаворачы аб тым, што для яе галоўнае ў мультфільме, Алена Турава падкрэслівае: у першую чаргу гэта эмоцыі і станоўчы вектар.
"Для мяне самае галоўнае і ў фільме, і ў музыцы, і ў гульнявым кіно, і ў анімацыйным, і ў літаратуры – гэта пачуццё. Калі ты нічога не адчуў, фільм можа быць шалёна дарагім і добра зробленым, але калі ты проста разглядаеш, як усё крута, то можна з упэўненасцю сказаць: нешта няправільна", - адзначае Алена Турава.
На думку рэжысёра, задача любога твора мастацтва, няхай самага маленькага, нават мультыка, – выклікаць водгук, эмпатыю, эмоцыі. "Калі эмоцыі ёсць – фільм зроблены недарэмна", - кажа рэжысёр.
Пры гэтым яна ўпэўнена, што кіно павінна даваць станоўчы вектар.
"Кіно можа расказваць і пра вельмі складаныя, нават трагічныя рэчы. Але яно не павінна ніколі пакідаць "паслясмак безнадзейнасці". Ні ў якім разе не павінна выклікаць жадання агрэсіі, удару ў адказ або чагосьці яшчэ. Кіно павінна ствараць. Яно павінна душу чысціць, акрыляць, даваць надзею, даваць святло", - адзначыла Алена Турава.
Ад сумак з фарбамі да 3D
Субяседніца Sputnik успамінае, што прыйшла на кінастудыю некалькі дзесяцігоддзяў таму, яшчэ зусім юнай дзяўчынкай, і ёй пашчасціла ўбачыць тую старую магію стварэння мультфільмаў.
"Калі я прыйшла на студыю ў 87-м, гэта былі паперкі, пэндзлікі, фарбы. Мы вазілі фарбы з Масквы кілаграмамі ў сумках – у нас не ўмелі іх замешваць. Здымалі на плёнку, выяўлялі, склейвалі кольцамі і круцілі да бясконцасці, вышукваючы памылкі. Цяпер – мілата. Богам прашу, можна сціснуць метраж, перафарбаваць адзенне, паскорыць рух", - успамінае Алена Турава.
Пры гэтым яна з упэўненасцю кажа, што з таго часу не памянялася толькі адно: самым галоўным усё роўна застаецца чалавек, творца, майстар.
"Няма чароўнай кнопкі, каб націснуў – і выдала мультык. Нават з ШІ. Калі з ім не важдаліся творцы – гэта не мастацтва", - лічыць Алена Турава.
Паводле яе слоў, беларускія аніматары працуюць у некалькіх тэхніках: класічная маляваная (мультфільм малюецца ў планшэце ці на паперы з наступным сканіраваннем), камп’ютарная перакладка (цяпер яна стала пластычнай, пад яе робяць складаную фактуру), лялечная анімацыя і 3D. Першым буйным 3D-эксперыментам стала "Песня Сирин".
Пра бацьку Віктара Турава
Алена – дачка вялікага Віктара Турава. Таму пытанне напрошваецца само – не хочацца зняць патрыятычны ваенны мультфільм?
"Я думаю, кожны павінен рабіць тое, што ў яго лепш атрымліваецца. Мне даводзілася сутыкацца з ваеннай тэматыкай, але не ў фільмах, а часцей – у маёй паэтычнай творчасці. Я пішу песні. Адна з такіх песень з фільма "Еще о войне" (рэжысёр Пётр Крывастаненка) на музыку Алега Елісеенкава. Вера Палякова гэтую песню, якой ужо больш за 20 гадоў, да гэтага часу спявае на канцэртах", - распавядае Алена Турава.
Зусім нядаўна ёй давялося ўзяць удзел у працы над фільмам "Одно на двоих". "Гэта фільм пра подзвіг нашых лётчыкаў, якія адвялі самалёт за межы горада, самі загінулі, але горад выратавалі. Я напісала песню для гэтага фільма", - кажа рэжысёр.
А ў анімацыі Алена Турава больш імкнецца да казкі, фантазіі, фантастыкі, да мюзіклаў.
Віктар Тураў з дачкой Аленай
© Photo : из архива Е. Туровой
"Бамбічныя" савецкія мультфільмы
Тэма кіна- і анімацыйных рэмейкаў зараз асабліва актуальная: многія выступаюць з рэзкай крытыкай такіх праектаў, а хтосьці гаворыць аб новых "старых" мультыках з захапленнем.
"Савецкія мультфільмы былі, на мой погляд, "бамбічнымі". І не выпадкова зараз велізарная маса праектаў – гэта спроба перазняць, перарабіць старыя класічныя, упадабаныя ўсім стужкі. Колькі ўкладзена сіл і грошай, каб перарабіць "Ну, погоди!", "Трое из Простоквашино", "Умку". не магу сказаць, што пераробкі мне ўсе падабаюцца. Магчыма, я неаб’ектыўная, таму што гэта фільмы майго дзяцінства: я на іх вырасла, і гэта любоў, якая не старэе з гадамі", - разважае Алена Турава.
Пры гэтым яна адзначае, што глядзіць на рэмейкі вачамі прафесіянала.
"Я не бачу таго душэўнага, эмпатычнага складальніка, які чапляе, які важны. Ён можа быць быццам і падобна зроблены, быццам нешта правільнае. А вось гляджу гэтага новага "Чебурашку". Накшталт і той жа "Шапокляк" з тым жа носікам, і звычкі тыя ж, і "Чебурашка" падобны. А нешта не то. Няма нейкай тайны... Душа пайшла. На жаль, такое існуе", - кажа Алена Турава.
Пры гэтым яна адзначае, што новае пакаленне аніматараў безумоўна робіць шмат цудоўных фільмаў, якія прадстаўлены і перамагаюць на прэстыжных фестывалях. Усе з нецярпеннем чакаюць галоўны беларускі фестываль "Анімаёўка", які ўключае як прафесійныя фільмы, так і работы дзяцей, якія вучацца ў розных студыях.
Мультфільмы пра дабро
Расказваючы пра агульную канцэпцыю сучаснай беларускай анімацыі, Алена Турава адзначае, што ўсе беларускія мультфільмы аб’ядноўвае душэўны складальнік.
"У нас вельмі розныя мультфільмы. Яны арыентаваны на розную ўзроставую аўдыторыю. Ёсць для самых маленькіх, ёсць сацыяльныя ролікі, якія навучаюць, казкі, прытчы для дарослых. Ёсць фільмы пра нашых знакамітых людзей, беларускіх асоб, і пра важныя падзеі нашай краіны. Фільмы вельмі-вельмі розныя. Ёсць і серыялы, і поўны метр мы ўжо пачалі рабіць, і мюзіклы", - кажа рэжысёр.
Паводле яе слоў, абсалютна ўсе беларускія анімацыйныя фільмы – пра дабро і за дабро.
"Яны могуць расказаць пра страшныя падзеі. У нас ёсць цыкл фільмаў, прысвечаных Вялікай Айчыннай вайне. Дабро было ў людзях, якія выстаялі, атрымалі Перамогу, а потым дапамагалі загойваць раны", - сказала рэжысёр.
А беларускія мультфільмы для самых маленькіх вучаць правільным рэчам і асновам сацыяльных паводзін, добрым учынкам. "Яны аб тым, як важна пачуць адзін аднаго, аб сяброўстве, узаемавыручцы, каханні, павазе да бацькоў", - адзначае субяседніца агенцтва.
Жанчына ратуе свайго героя
У Год беларускай жанчыны – пытанне аб тым – якім бы мог быць мультфільм пра яе.
"Многія мае фільмы – пра беларускіх жанчын. "Сказка о синей свитке", дзе прынцэса дзеля кахання робіць немагчымае. "Баллада о трех апельсинах", дзе жанчына ратуе героя сама. Калі сабраць усё разам, атрымаецца вобраз – беларуская жанчына разумная, прыгожая, са шчодрай душой. Як у вершах: "Коня на скаку остановит, в горящую избу войдет". Але ведаеце… нашы жанчыны яшчэ і здольны жыць так, нібы на іх каштоўны ўбор, нават калі вакол усё няпроста", - кажа Алена Турава.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
