https://bel.sputnik.by/20260622/rydlka--shtyk-dlya-rukapashnay-zhakh-vayny-va-spamnakh-pekhatsntsa-1108359424.html

Рыдлёўка і штык для рукапашнай: жахі вайны ва ўспамінах пехацінца

Рыдлёўка і штык для рукапашнай: жахі вайны ва ўспамінах пехацінца

Sputnik Беларусь

Чатыры гады ў пяхоце – для суровай статыстыкі Вялікай Айчыннай гэта, хутчэй, выключэнне, чым правіла. Гісторыю пехацінца, які апынуўся на фронце з першага дня... 22.06.2026, Sputnik Беларусь

2026-06-22T08:17+0300

2026-06-22T08:17+0300

2026-06-22T08:17+0300

эксклюзіў

вялікая айчынная вайна

гісторыя

ветэраны

грамадства

бяспека

рэпартаж

беларусь

у беларусі

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07ea/06/12/1108256641_0:0:3093:1740_1920x0_80_0_0_537b7b5a323302f76af177c61f0e4130.jpg

На 104-м годзе жыцця пайшоў у вечнасць удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, палкоўнік у адстаўцы, адзін са старэйшых жыхароў Мінска Забароўскі Мікалай Цярэнцьевіч.Гэтая журботная вестка разанула болем маё сэрца: мы былі знаёмыя і нават дружылі, шмат размаўлялі з ім аб мінулай вайне.Напісаць пра Мікалая Цярэнцьевіча прапанаваў калісьці мой стары добры таварыш Юрый Тама: а расказаў бы ты пра майго суседа Забароўскага! Ваяваў пад Сталінградам, на Курскай дузе, у ліку першых фарсіраваў Днепр… Кавалер ордэнаў Багдана Хмяльніцкага, Аляксандра Неўскага, Чырвонай Зоркі. Чатыры гады ў пяхоце! Ты можаш сабе гэта ўявіць – чатыры гады!Я не здолеў. Ды і таварыш мой не мог – мы з ім дзеці пасляваеннага пакалення.Сабраўшыся з духам, пазваніў Мікалаю Цярэнцьевічу, прадставіўся.– А ці варта варушыць мінулае? – Прагучаў у трубцы тэлефона стомлены старэчы голас. – Пра нашу вайну энцыклапедыі напісаны, да самага апошняга дня вайна там адсочана.– Варта, Мікалай Цярэнцьевіч! У энцыклапедыях усё суха, казённа. Там не відаць салдата. Мы не па энцыклапедыям павінны ведаць, як усё было на самай справе. Вы – адзін з апошніх сведак…– Вы сапраўды так лічыце? – ажывіўся субяседнік. – Тады – прыязджайце!– Ведаеце, што самае страшнае на вайне? – Мой субяседнік пільна глядзіць мне ў вочы.Я паціскаю плячамі: ды адкуль жа мне, які не ваяваў, ведаць? Бацька-пехацінец расказваў калісьці, што няма нічога жудаснейшага за бамбёжку ў лесе, безнадзейнай атакі на кулямёт…– Рукапашны бой! Я чатыры гады ў пяхоце адваяваў, прайшоў Сталінградскую, Курскую бітвы, Днепр фарсіраваў. Але нічога страшнейшага за рукапашную ніколі не бачыў…Той памятны рукапашны бой здарыўся восем дзесяцігоддзяў таму, але яго жудасныя імгненні і дагэтуль ледзяняць душу Мікалая Цярэнцьевіча.– Бомба што? Калі яе пранясе міма – жывы, ад асколкаў снарада ў варонку скокнеш, кулямётчык можа і прамахнуцца... А ў рукапашнай толькі смерць, калі завагаешся. Вочы ў вочы. Тут ці ты яго, ці ён цябе. Іншага не дадзена было.– Навошта ж рукапашная, калі ёсць вінтоўка, аўтамат, кулямёт?– Так патроны скончыліся. І ў нас, і ў іх.– Палон?– А мы палонных тады не бралі. І яны не бралі. Азвярэнне было...Здарылася гэта пад Харкавам восенню 1941-га. Немцы былі моцныя маральна – яны ж толькі наступалі і наступалі. І раптам нейкая 57-я рэзервовая армія адсунула назад іх гордыя палкі! Таму ваявалі адчайна. Але савецкая пяхота, несучы страты, упарта ішла наперад і акружала іх у апорных пунктах у вёсках, а потым сціскала кальцо. Баі ішлі да поўнага знішчэння ворага.Акружылі іх і ў Міхайлаўцы, сталі сціскаць кальцо. Немцы біліся да апошняга патрона, а калі боепрыпасы скончыліся, кінуліся насустрач іванам. А іваны не пабеглі…Рукапашная, па словах Мікалая Цярэнцьевіча, – гэта не бойка, не мардабой. І не чым прыйшлося біліся, а малымі сапёрнымі рыдлёўкамі і штыкамі, нажамі. У левай руцэ штык ад трохлінейкі, у правай – рыдлёўка.– Маленькая такая рыдлёўка, 70 см толькі, ведаеце?– Ведаю. Але чаму ж не прыкладам вінтоўкі, напрыклад? – здзіўляюся я.– Ды хто ж табе дасць замахнуцца ёю? Не паспець. Вінтоўка ў рукапашнай вісела за спінай.І ў немцаў у руках была такая ж зброя – рыдлёўка і штык-нож ад карабіна.– Галоўнае – адчуваць дотык локця таварышаў злева і справа. Калі рад распаўся – імгненна спіна да спіны! Каб не стукнулі ззаду. Штыком робіш выпад – напалохаць праціўніка, не даць яму наблізіцца. І ловіш момант, калі ён завагаецца. Калі позірк убок кіне. Тады – імгненна ўдар лязом рыдлёўкі яму па шыі. Галовы каціліся як футбольныя мячы... Фантан крыві з тулава – сэрца яшчэ жывое, пампуе яе... Жудасна, скажу я вам, назіраць такое. Вельмі жорсткі від бою!Немцы не былі баязліўцамі – секліся адчайна. І страты ў нас былі значныя.– Як жа вы выжылі тады?– Бацька ў Першую сусветную быў салдатам і часта мне казаў: калі здарыцца вайна – абавязкова будзе рукапашны бой. Абавязкова вучыся гэтай справе, а то загінеш. Я і вучыўся. І салдат сваіх вучыў. З мяне пасмейваліся, а яно вунь як выйшла... У мяне ва ўзводзе ў рукапашнай з 30 чалавек загінула толькі двое, а ў іншых... Раніцай я быў узводны, а пасля бою стаў ротным: усе нашы афіцэры загінулі.…Нарадзіўся Мікалай Цярэнцьевіч Забароўскі 19 чэрвеня 1919 года ў вёсцы Пірагоўка Астраханскай вобласці. Збіраўся на тэрміновую службу, а тут падаспела пуцёўка ад райкама камсамола ў Арджанікідзаўскае пяхотнае вучылішча. Ніхто не пытаўся ў яго жадання – афіцэраў патрабавалася шмат, і дзяржава напярэдадні грозных падзей ліхаманкава рыхтавала камандзірскія кадры. Маці плакала: цяпер ты, калі пачнецца вайна, абавязкова на яе трапіш. Як быццам можна было на вайну не папасці…19 чэрвеня 1941 года курсанту Мікалаю Забароўскаму споўнілася 22 гады. А праз два дні, 22 чэрвеня, у нядзелю…– Вайна! Пастроілі вучылішча на пляцы. Мітынг... Потым зачыталі загад аб прысваенні нам лейтэнанцкіх званняў. Паўгода недавучыліся. Пяць рот выпускнікоў было. Нікога потым я не сустрэў, ні пра каго нідзе не чуў. Часам думаю: няўжо адзін выжыў? Цалкам можа быць. Пяхота ж...Цягніком яны прыбылі ў Астрахань. Там спешна фарміравалася 57-я армія. Усе 500 выпускнікоў пяхотнага вучылішча папоўнілі яе рады. Лейтэнанта Мікалая Забароўскага вызначылі ў 1169-ы стралковы полк 349-й стралковай дывізіі.– Вельмі шмат было нярускіх рабят. І ўсё чамусьці невысокага росту. Ідзе такі салдацік з вінтоўкай на плячы – прыклад амаль па зямлі цягнецца. З такіх вось трэба было падрыхтаваць байцоў.Фарміраваліся палкі, збіваліся падраздзяленні, праводзілася навучанне ваеннаму рамяству. Часу хапала – армія лічылася рэзервовай, падпарадкоўвалася Стаўцы ВГК. Акрамя заняткаў паводле раскладу, налягаў лейтэнант Забароўскі на навучанне падначаленых рукапашнаму бою. Памятаў наказ бацькі. Саслужыўцы з яго падсмейваліся. Але ён нікога не слухаў. І неўзабаве сёе-тое ў байцоў стала атрымлівацца.У кастрычніку армія рушыла ў кірунку Харкава.– Выгрузіліся за 15-20 км ад перадавой, занялі зыходны раён для наступлення. Ну, і сышліся… Нідзе я не чытаў пра тыя баі 57-й. Вельмі шмат страт было, таму, мусіць, аб іх і не пісалі. А потым і забыліся пра нашу армію.Дзівіцца стратам няма чаго: Чырвоная Армія толькі вучылася ваяваць. Магчыма, тыя невядомыя баі 57-й былі яе "пробай пяра"? Хто зараз ведае…Тады і здарыўся той самы жудасны рукапашны бой. Вёска Міхайлаўка…Забароўскі паважае немцаў як годнага праціўніка, які ўмее ваяваць. Паважае іх зброю. Але ён і дагэтуль дзівіцца абмундзіраванню вермахта.– Мы ж апранутыя былі адпаведна – зіма ж. А немцы – у летнім абмундзіраванні, у пілотачках. Мароз, памятаю, градусаў 10 ці 15 ужо стаяў, а гэта быў толькі пачатак – зіма яшчэ і не пачыналася! Ох, і мерзлі яны!Холад і адсутнасць зімовага абмундзіравання загналі немцаў у вёскі. Абсталяваўшы з іх апорныя пункты, ператварыўшы ў міні-крэпасці, яны ратаваліся ў жыллі ад сцюжы.– А наша пяхота – увесь час пад адкрытым небам. Днём і ноччу. Надыходзім жа, атакуем, здзяйсняем маршы. Уначы выкапаеш нару ў снезе і там хаваешся ад ледзянога ветру, ляскаеш зубамі ад холаду, неяк спрабуеш сагрэцца. Там і спіш, калі атрымаецца. Не курорт, вядома. Хто выжыў – той выжыў. Хто замерз – той замерз. Вайна...Лейтэнант Забароўскі той адчайнай зімой выжыў. Як – да гэтага часу зразумець не можа. Відаць, маці вельмі горача малілася за сына.А 25 красавіка яго зваліў асколак. Ударыў у пазваночнік. Найцяжэйшае раненне.– Выцягнулі мяне з поля бою. Хто, як? Памятаю, ачуўся ў вагоне на ніжняй паліцы. Гляджу, як па маёй вопратцы паўзе вош... Гэта таксама вайна. Калі не расказваць пра такое – навошта тады пытацца ў нас пра яе? Вайна не ў хромавых боціках рабілася. Вайна – гэта кроў, жах, смерць, боль, антысанітарыя. Мы праз усё гэта прайшлі.Па дарозе ў тылавы шпіталь лейтэнант Забароўскі захварэў на сыпны тыф... Раненне, тыф азначалі адно – паранены не жыхар. Шаснаццаць дзён быў ён без прытомнасці...Хто яго не спісаў, безнадзейнага? Хто яго даглядаў? Хто ратаваў яго?Няма сёння адказу на гэтыя пытанні.Ён сам не ведае, як выкарабкаўся, як стаў папраўляцца.Прайшло не так шмат часу, і Мікалай Цярэнцьевіч зразумеў: тое раненне і хвароба не толькі ледзь не загубілі яго, а фактычна выратавалі ад гібелі. Пад Харкавам, дзе ваявала яго 57-я армія, адбылася катастрофа, у выніку якой за два тыдні баёў Чырвоная Армія панесла каласальныя страты ў людзях і тэхніцы. Загінула і ўся 57-я армія, у тым ліку яе камандуючы. Нямецкія дывізіі рынуліся да Волгі…22 ліпеня Забароўскі быў выпісаны са шпіталя. І адразу трапіў пад Сталінград – вермахт да яго яшчэ не паспеў дайсці. Словам, трапіў Забароўскі з карабля на баль…І на які баль! Папаў ён у штрафны батальён памочнікам начальніка штаба па разведцы аднаго з першых штрафных батальёнаў, сфарміраваных пасля падпісання загада №227 "Ни шагу назад!". Аб жыцці яны тады не думалі – выжыць здавалася немагчымым.– Там было страшна. Мора агню! Пекла!– І як вам здаліся штрафнікі?– Ды нармальныя яны былі людзі. Усе ў нядаўнім мінулым былі камандзірамі. Штрафныя батальёны фарміраваліся выключна з асуджаных і разжалаваных камандзіраў сярэдняга і старшага звяна. Аднойчы даручылі мне даставіць у батальён з пункта фарміравання сотню штрафнікоў, у тым ліку пяцярых, прыгавораных да вышэйшай меры. Вяду я калону, падыходзяць да мяне некалькі чалавек і прапануюць, каб я паказаў на карце месца, куды нам загадана прыбыць. Маўляў, самі дабяруцца па ярах, інакш самалёты перашчоўкаюць усіх на дарозе як курапатак, –- расказвае Мікалай Цярэнцьевіч. – Я адзін, а іх сто, ад капітанаў да палкоўнікаў. Махнуў рукой, паказаў ім на карце патрэбную вёску. Дамовіліся сустрэцца каля царквы. Прыйшлі да царквы ўсе сто чалавек. Пападалі ў штрафбат проста… Было тады так: нешта не атрымалася, не выйшла ў баі – у штрафбат… Вось вам прыклад: падпалкоўнік ездзіў за гаручым, у дарозе заснуў так, што не маглі абудзіць, – не спаў напярэдадні трое сутак плюс нервовае перанапружанне. За тое, што несвоечасова паведаміў, загрымеў у штрафны батальён. Іншы штрафнік, мінамётчык. Адстаў баец з апорнай плітой, ён уторкнуў ствол у зямлю і пачаў страляць – лік там ішоў на секунды. Голымі рукамі дзейнічаў, спаліў іх да касцей, але роту выратаваў. Хіба такія людзі – злачынцы?Іх штрафбату было загадана абараняць станцыю Катлубань. Загад – ні кроку назад. Бой пачаўся ўвечары, а да раніцы ад населенага пункта засталіся адны пячныя трубы – пасёлак быў драўляным.Даведаўшыся, хто стаіць у абароне, немцы кінулі ў бой супраць штрафбата сваіх штрафнікоў. Ці то гэта быў такі франтавы гумар праціўніка, ці то выпадкова ўсё адбылося, але менавіта так усё і было. Страчваць абодвум бакам не было чаго, акрамя жыцця, якое ў тых умовах амаль нічога не каштавала. І сышліся штрафнікі ўрукапашную. Замільгалі сапёрныя рыдлёўкі, пакаціліся па пяску адсечаныя галовы. Немцы не вынеслі відовішча гэтага дзікага жаху – завагаліся, адступілі…Савецкі штрафбат выстаяў і застаўся стаяць ва ўказаным яму раёне абароны да канца Сталінградскай бітвы.– Мае штрафнікі і цяпер там, – уздыхае Мікалай Цярэнцьевіч. – Хто ў брацкай магіле ляжыць, хто ў варонках, акопах, траншэях…Але Забароўскі зноў выжыў. Лічыць гэта цудам, не менш. Яго павысілі ў званні – стаў капітанам.Калі бітва на Волзе завяршылася разгромам 6-й арміі, капітан Мікалай Забароўскі быў адкамандзіраваны на курсы па перападрыхтоўцы афіцэрскага складу пры штабе фронту.Не ведаю, што маглі даць такія курсы капітану, які прыбыў з перадавой, чаму маглі яны яго навучыць. Скончыў іх ён, прафесар вайны, бліскуча. А яшчэ крыху адпачыў, адаспаўся – не перадавая ўсё ж, глыбокі тыл.Пасля непрацяглай стажыроўкі ў аператыўным аддзеле 60-й арміі капітан Мікалай Забароўскі быў прызначаны камандзірам 2-га асобнага стралковага батальёна 248-й асобнай курсанцкай стралковай брыгады. Дзіўнае найменне часці? Брыгаду стварылі з курсантаў ваенных вучылішч, былі там курсанты нават з Уладзівастока: на фронце катастрафічна не хапала людзей.Яго батальён ваяваў падчас Курскай бітвы на рыльскім кірунку – гэта ў "зеніце" "дугі", потым прымаў удзел у вызваленні левабярэжнай Украіны. Пра тыя баі стары салдат гаворыць так: на вайне як на вайне. Але адзін эпізод урэзаўся ў яго памяць назаўжды. Калі падняліся ў атаку пасля завяршэння Курскай бітвы, немцаў перад імі ў траншэях не аказалася – непрыметна сышлі.А потым перад савецкімі палкамі засінеў Днепр – вялізная рака. У кожнага ён быў свой. І не забыць тым, хто выжыў, яго ніколі…За паспяховае фарсіраванне Дняпра ў верасні 1943 года малады камбат быў узнагароджаны палкаводчым ордэнам Аляксандра Неўскага.– Плылі ў лядачай лодачцы. Я прыкрыў твар ад куль сапёрнай рыдлёўкай – гэта ўсё, што ў тым становішчы можна было зрабіць для выратавання жыцця. Наіўна, вядома. Лодка – выдатная цэль. Гайдаецца, а пад ёй бездань, сядзіш і чакаеш сваёй кулі, – успамінае Мікалай Цярэнцьевіч. – У нас не трапілі… Выскачылі на зямлю – тут ужо іншы настрой, тут ужо нас так проста не забіць.Сціпла, нешматслоўна, стрымана. Мікалай Цярэнцьевіч не лічыць патрэбным распаўсюджвацца на гэтую тэму – маўляў, вайна, што тут успамінаць. Маўляў, гэта толькі адзін са смяротных эпізодаў, а іх было – не злічыць.Я адшукаў узнагародны ліст на капітана Мікалая Забароўскага за тое фарсіраванне. Вось ён, без літаратурнай праўкі і ўсялякай падчысткі:"23 верасня 1943 года батальён, падышоўшы да ракі Днепр, атрымаў загад неадкладна яго фарсіраваць. Капітан Забароўскі пераправіў групу ў 20 чалавек на правы бераг Дняпра, замацаваўся і пачаў пашыраць плацдарм. З другой групай пераправіўся і сам капітан Забароўскі і асабіста падняў у атаку на ворага. Капітан Забароўскі з маленькай групай пачаў яго праследваць і неўзабаве ачысціў цалкам вялікі востраў ад немцаў на правым беразе Дняпра, не маючы сваіх страт.24 верасня 1943 года праціўнік, пераправіўшыся праз раку Мохава на востраў сілаю да батальёна пяхоты, перайшоў у контратаку на 4-ы батальён. Тав. Забароўскі па сваёй ініцыятыве падняў свой батальён і павёў у атаку на ворага. Пад ударам батальёна тав. Забароўскага праціўнік не вытрымаў і пабег да ракі Мохава. Падбегшы да ракі, праціўнік спыніўся. Тав. Забароўскі яшчэ раз накінуўся на праціўніка і перакуліў яго ў раку, дзе і пачаў яго знішчаць. Да 200 салдат і афіцэраў праціўніка знайшлі сабе магілу ў рацэ Мохава. Такім чынам, уся група праціўніка, якая перабралася на востраў, батальёнам тав. Забароўскага была поўнасцю знішчана".Усяго толькі два франтавыя дні…Гэта лёгка чытаць сёння. А ўявіце, што там рабілася тады, якое сапраўднае пекла было на Дняпры!Агульнавядома, што за паспяховае фарсіраванне Дняпра належала прадстаўляць воінаў да звання Героя Савецкага Саюза.– Я быў новы чалавек у гэтай часці, – кажа Мікалай Цярэнцьевіч. – Таму Героя далі свайму…Вось і ўсё тлумачэнне. Проста, няхітра, стрымана.Героем Савецкага Саюза стаў... нампаліт яго батальёна. Які – так склалася не па яго віне – у той пераправе і наступным баі ўдзелу не прымаў…Узнік нягучны скандал – як так атрымалася? Спалохаліся былі начальнікі, а потым махнулі рукой: жывы ж, узнагароджаны ўжо – чаго яму яшчэ трэба? І вайна ўсё спісала…На гонар нампаліта, ён той высокай узнагароды саромеўся…Усяго праз два месяцы баёў капітан Забароўскі быў прадстаўлены да другога палкаводчага ордэна – Багдана Хмяльніцкага III ступені. Унікальная сітуацыя – капітана прадставілі да другога палкаводчага! Што ж адбылося 27 лістапада?Больш дакладнага дакумента таго часу, чым штабны, сёння не можа быць нічога. Вось выпіска з узнагароднага ліста на капітана Мікалая Забароўскага ад 28 лістапада 1943 года:"27 лістапада 1943 года, атрымаўшы задачу перакрыць дарогу Радамышль – Гута Забелоцка – адз. 10.0 на паўночны ўсход ад Гута Забелоцка 700 метраў, б н у 17:00 27 лістапада 1943 года дасягнуў названай мяжы і заняў кругавую абарону.У 10:00 28 лістапада 1943 года праціўнік з 2 цяжкімі, 2 сярэднімі танкамі, бронемашынамі і да батальёна пяхоты пайшоў у наступленне. Знаходзячыся ў баявых парадках, капітан Забароўскі асабіста кіраваў боем. З прычыны чаго быў падбіты знішчальнікамі танкаў цяжкі танк. Затым 2-я стралковая рота, у якой знаходзіўся капітан Забароўскі, была адрэзана танкамі і пяхотай. Танкі, падавіўшы агнявыя кропкі, пайшлі ў тыл, а роту акружыла пяхота праціўніка. Капітан Забароўскі вёў бой у акружэнні, а затым атакай абапал становішча было адноўлена; у 13:00 28 лістапада 1943 года атака была паўторана праціўнікам з тылу. Танкі з пяхотай ціснулі акопы гусеніцамі. Пасля чаго былі атакаваны пяхотай і вялі баі ў акружэнні да 18:00 28 лістапада 1943 года. Атрымаўшы загад аб адыходзе, з боем выйшлі з акружэння і вынеслі астатнюю матчасць".Па гэтых радках можна звыкла прабегчы вачамі па дыяганалі, кіўнуць галавой: так, геройскі мужык гэты Забароўскі, сапраўдны воін. Але калі ўважліва ўнікнуць у тэкст прадстаўлення… Калі ўдумацца… Уявіце сабе: стралковы батальён (яўна няпоўнага штата) пасылаецца асядлаць важную дарогу. Займае кругавую абарону.На іх пайшлі чатыры (!) танкі і бэтээры з батальёнам пяхоты. Нават сёння страшна ўявіць іх становішча – супраць стралкоў з трохлінеечкамі пайшлі танкі і бэтээры, за імі бяжыць батальён немцаў. Гэта ж безнадзейна!..Не разгубіліся, не кінуліся ўрассыпную, не паднялі рукі. Нават умудрыліся спаліць адну баявую машыну.А затым 2-я рота, у якой знаходзіўся Забароўскі, аказалася адрэзана ад асноўных сіл. Слова ўхілістае. На самай справе была акружана. Танкі выбілі яе агнявыя кропкі (напэўна, ПТР) і пайшлі далей. А вось пяхота засталася і стала сціскаць кальцо. Гэта ўжо была поўная безнадзейнасць!Але Забароўскі працягваў весці бой. Якімі словамі, чым ён пераканаў сваіх салдат ваяваць у акружэнні, не пасці духам?! Больш за тое, яны атакавалі немцаў і злучыліся з асноўнымі сіламі батальёна. Хаця якія маглі быць сілы ў тым напалову выбітым стралковым батальёне…У абед нямецкія танкі вярнуліся і атакавалі батальён з тылу. Стрымаць іх не было чым. Яны сталі беспакарана едзіць па акопах і душыць гусеніцамі тых савецкіх стралкоў, хто выжыў. Калі яны сышлі, зноў паднялася пяхота праціўніка. Напэўна, яны меркавалі дабіць параненых і ўцалелых і ачысціць ад чырвонаармейцаў важную для іх дарогу. Не атрымалася: разгромленая, размолатая танкавымі гусеніцамі абарона ажыла і дала адпор.Увечары прыйшоў загад аб адыходзе. Прыхапіўшы астатнюю матчасць, пехацінцы, якія выжылі, з боем выйшлі да сваіх. З боем! З матчасцю!Шапку трэба здымаць перад такой пяхотай, перад такімі людзьмі.Забароўскі ўцалеў у тым двухдзённым баі.Ён ужо сам стаў дзівіцца такой удачы: у пяхоце камандзіры доўга не жывуць, тысячы трупаў бачыў вакол сябе з 1941 года, а на яго кулю ўсё не маглі адліць.І накаркаў. Пад Львовам быў паранены ў жывот. Асколак. Звычайна на вайне з такім раненнем шансаў у воіна мала. Але яму пашанцавала зноў – не смяротнае яно было, маленькім аказаўся асколак. Словам, абмежаваліся лячэннем у медсанбаце.І вось тут здарылася тое, чаго ніяк не чакаў ён на вайне. Спадабалася яму медсястра Аляксандра, а ён спадабаўся ёй. І яна была добрая, і ён – прыгажун… Але ж вайна, якія могуць быць планы на будучыню?Дамовіліся так: загадваць наперад не будзем, калі выжывем – спішамся праз адрасы бацькоў.Менавіта так усё ў іх і атрымалася: выжылі, спісаліся, сустрэліся, пажаніліся. Бывалі і на вайне шчаслівыя сустрэчы!У Польшчы, каля горада Сендзішаў, ён зноў апынуўся на валаску ад смерці. Залез камбат у хлеў ацаніць у бінокль абарону праціўніка. Відаць, бліснула шкло. І імгненна ўдарыў снайпер. Прамахнуўся ён усяго крыху. Не меркаваў, што чырвоны камандзір будзе глядзець у шчыліну, лежачы на ​​баку. Страляў акурат туды, дзе павінна была, паводле яго разлікаў, быць галава назіральніка…Пашанцавала тады Забароўскаму, казачна пашанцавала!Да Кракава заставалася пяць кіламетраў, калі маёра Забароўскага нечакана выклікалі ў штаб палка. Прыбыў, здзіўляючыся – што за напасць? Чым угнявіў высокае начальства? Ці, можа, зноў задача непад’ёмная будзе пастаўлена?Советские войска проходят по улицам освобожденного КраковаНавіна яго ашаламіла: выбывае на курсы ўдасканалення афіцэрскага складу ў Сонечнагорску, вось загад.А яшчэ кальнула сэрца крыўда: мяне – удасканальваць? Ды я з 41-га ваюю.І сапраўды, чаму можна было вучыць камандзіра стралковага батальёна, які на вайне з першых яе месяцаў? Чаму? Ды ён прафесар, акадэмік вайны! Ды ён сам каго хочаш вучыць мог!– Усяго пяць кіламетраў не дакрочыў я да Кракава, – смуткуе Мікалай Цярэнцьевіч. – Кажуць, вельмі прыгожы горад. Так хацелася яго паглядзець...Да Кракава ўсяго пяць кіламетраў, а да Берліна? Бо на кожным метры гэтага шляху чакала надыходзячага пехацінца смерць. Сотні тысяч іх ляжаць у брацкіх магілах і ў невядомых акопах, варонках на тых метрах-кіламетрах. Салдат, камбатаў, ротных, узводных...Я думаю так: хтосьці вельмі высакародны ў вышэйшым штабе вызначыў маёра з палкаводчымі ордэнамі на вучобу ў канцы вайны. Не аднаго яго на вучобу пасылалі тады, праўда: рыхтавалі будучыню арміі з талковых камандзіраў. Але тое адкамандзіраванне з фронту фактычна гарантавала жыццё. Шыкоўны падарунак! І хіба ён яго не заслужыў?Пасля вайны Мікалай Цярэнцьевіч праходзіў службу ў Савецку пад Калінінградам. Потым яму прапанавалі ўбыць у ГСВГ.Не пагадзіўся на замену. Жонку непакоілі старыя раны, на руках быў маленькі сын. Ды і не хацелася яму ехаць у краіну, з якой некалі ваяваў.З часам перавёўся ў Вільнюс, у рэспубліканскі ваенкамат. Служыў там да звальнення ў запас, працаваў грамадзянскім спецыялістам.– Калі ў дзевяностыя афіцэры з мясцовых рэзка забыліся на рускую мову, прыняў рашэнне з’язджаць у Беларусь. Тут нават паветра іншае, тут я дома....На сценках у гасцінай я налічыў дзевяць карцін у залатых рамах з выявай пейзажаў. Дзе ж яны набыты? І колькі ўсё гэта каштавала? Заўважыўшы маю цікавасць, гаспадар кажа:– Гэта ўсё маё. Душа патрабуе. Пішу, потым раздаю. Падабаюцца людзям мае карціны.Вырашаюся на апошняе не самае, пэўна, карэктнае пытанне.– Мікалай Цярэнцьевіч! Чатыры гады ў пяхоце! Сталінградская, Курская бітвы, Днепр, Польшча... Заўсёды на перадавой, за спіны салдат не хаваліся. Скажыце: як вам удалося выжыць?– Ды я і сам не ведаю. Невытлумачальна гэта. Мусіць, я проста вельмі ўдачлівы.Палкоўнік у адстаўцы Мікалай Цярэнцьевіч Забароўскі карэктна праводзіць мяне да парога пакоя, потым праводзіць па калідоры. Цісне мне руку:– Жадаю вам ніколі не бачыць рукапашны бой! Ніколі!Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"

https://bel.sputnik.by/20260509/tushyla-zapalntsy--chytala-yasenna-paranenym-103-gadovaya-veteran-ab-vayne-1106894907.html

беларусь

2026

Навіны

ru_BY

эксклюзіў, вялікая айчынная вайна, гісторыя, ветэраны, грамадства, бяспека, рэпартаж, беларусь, у беларусі