"Ваенная" тайна беларускага арэшніку: адаптацыя прайшла ў Польшчы
17:17 12.09.2026 (абноўлена: 17:23 12.09.2026)
© Sputnik / Виктор Толочко
Падпісацца
Карэспандэнты Sputnik усё ж знайшлі ў Беларусі арэшнік і даведаліся, як і калі ён тут з’явіўся і чым гэта "пагражае".
Расійскі ракетны комплекс "Орешник" нарабіў шмат шуму яшчэ да свайго першага баявога выкарыстання па цэлях ва Украіне. Дэманстрацыя яго разбуральнай сілы выклікала вялікі рэзананс на Захадзе.
Стваральнікі "Орешника" паставілі перад сабой задачу зрабіць такую грозную зброю, якой няма больш у свеце, і ім гэта ўдалося. Гэтак жа зрабілі і беларускія фермеры, высадзіўшы адзіную ў краіне арэхавую плантацыю на 100 га, даказаўшы, што ўрадлівасць беларускай зямлі і шматгадовая праца людзей могуць здзівіць не менш, чым удар расійскай гіпергукавой ракеты, якая з нядаўніх часоў таксама ёсць у Беларусі.
Гісторыя адзінай і самай буйной у Беларусі прамысловай плантацыі фундуку пачалася амаль 10 гадоў таму з амбіцыйнай і амаль нерэальнай ідэі: зрабіць тое, чаго няма і не можа быць у краіне.
Пад Маладзечнам, на плошчы каля 100 га, размясціўся Вязавецкі сад – самая буйная ў Беларусі плантацыя фундуку, які прыехаў з Італіі, а цяпер яго саджанцы купляюць да самага Урала.
Плантацыя фундуку пад Маладзечнам
© Sputnik / Виктор Толочко
Пра тое, як стварыць першую прамысловую плантацыю фундуку, рэалізаваць стартап, які першапачаткова здаваўся амаль авантурным, але ператварыўся ў пункт прыцягнення для фермераў з усёй постсавецкай прасторы, распавёў аўтар ідэі і кіруючы плантацыяй Генадзь Гаўрыс.
Кіраўнік ТАА "Вязавецкі сад" Генадзь Гаўрыс
© Sputnik / Виктор Толочко
"Тое, чаго не можа быць у Беларусі"
Генадзь Гаўрыс прызнаецца, што ўсё жыццё займаецца стартапамі і яго часта запрашаюць інвестары для рэалізацыі складаных праектаў.
"Больш за 10 гадоў таму да мяне звярнуўся адзін інвестар з прапановай – давай зробім тое, чаго не можа быць у Беларусі. І ў ліку ідэй была пачаць развіваць у краіне арэхаводства", - распавядае ён. Тады год пайшоў на абмеркаванне ідэі з інвестарам.
Пасля, калі будучыя фермеры аб’ехалі шэраг еўрапейскіх краін, абмеркавалі з беларускімі профільнымі інстытутамі, то прыйшлі да высновы, што арэхі можна вырошчваць у Беларусі ў прамысловых маштабах. Хаця разумелі, што яны ідуць на пэўныя рызыкі, звязаныя з тэхналагічным працэсам і ў вялікай ступені з адаптацыяй пасадачнага матэрыялу.
Галоўнае – падабраць гатункі
Расказваючы аб тым, як усё пачыналася, арэхавы фермер адзначае, што ключавой задачай было выбраць прыдатныя гатункі фундуку, якіх у традыцыйных для гэтай культуры краінах – Італіі і Германіі – налічваюцца дзясяткі.
"Саджанцы мы закуплялі ў Еўропе – у Італіі, на поўдні Германіі, прыцягвалі нават англійскі матэрыял. Аднак першым этапам адаптацыі стала Польшча. Спачатку нашы саджанцы прыехалі на адаптацыю ў Польшчу, дзе былі высаджаны матачныя сады, там ужо нарадзіліся "польскія дзеці". Пасля яны пераехалі да нас у сад", - распавялі яны.
Італьянскі фундук "убіраў" беларускую зямлю
Нягледзячы на асцярогу наконт клімату, еўрапейскія цеплалюбівыя гатункі фундуку талерантна ўспрынялі беларускі клімат, адзначае фермер.
У арэхаводстве вялікае значэнне мае правільная апрацоўка глебы
© Sputnik / Виктор Толочко
"У нас ёсць гатункі, якія прыехалі прама з Італіі. І ўявіце, яны не памерлі. Але тры гады сядзелі ў зямлі, не раслі – аказалася, "убіралі" наш беларускі клімат, нашу зямлю, арыентаваліся ў сітуацыі, гэтак кажучы. А потым італьянскі фундук пайшоў расці", - распавядае Генадзь.
Арэхі самі падаюць, але не з неба
Расказваючы пра асаблівасці прамысловага вырошчвання фундуку, Генадзь Гаўрыс адзначыў, што за апошнія 50 гадоў на Захадзе фундук акультурылі і вывелі мноства прамысловых гатункаў.
Пры гэтым яго расказ аб тым, як збіраюць арэхі ў прамысловых маштабах, проста парваў шаблоны – як аказалася, ніхто арэхі з дрэў не зрывае, яны самі падаюць на зямлю і потым іх "пыласосяць" спецыяльнай тэхнікай.
Беларускія фермеры выкарыстоўваюць для работы як айчынную, так і замежную тэхніку
© Sputnik / Виктор Толочко
Па словах фермера, навукоўцам-селекцыянерам даўно атрымалася дабіцца галоўнага – арэхі, паспеўшы, самі выпадаюць на зямлю і стабільна даюць высокія ўраджаі.
Памер важны
Субяседнік Sputnik распавёў і асобную гісторыю, якая звязана з патрабаваннямі да арэхаў сусветных шакаладных гігантаў. Паводле яго слоў, для вытворцаў швейцарскага шакаладу важна не столькі смакавая гама, колькі строгі памер.
"Трэба, каб арэх для гэтага шакаладу быў роўна восем міліметраў, і з пліткі ядро павінна тарчаць зверху на 1 мм і знізу на 1 мм. Можаш расказваць ім усё, што хочаш, пра смак – іх гэта не хвалюе", - усміхаецца фермер.
Паводле яго слоў, ён таксама пасадзіў такі фундук у сябе на плантацыі.
Фундук, які вырасцілі ў Беларусі
© Sputnik / Виктор Толочко
"Так, ён ёсць у нас, але пакуль яшчэ не дае пладоў – проста сядзіць чацвёрты год", - кажа ён.
Галоўны выклік сёння – палітыка
Пры гэтым фермер не ўтойвае, што адной з асноўных праблем апошніх гадоў сталі падзеі, якія прывялі да значнага ўскладнення камунікацыі з Еўропай.
"Гэта значыць фактычна мы цяпер знаходзімся ў стане тэхналагічнай блакады. Але нам удалося сфарміраваць кансультатыўны пул, як мы яго называем – кансіліум, у якім нават ёсць генеральны кансультант, створаны спецыяльныя пляцоўкі, чаты", - расказаў ён.
Генадзь Гаўрыс не робіць "ваеннай тайны" з таго, хто працуе на праекце.
Паводле яго слоў, пастаянны калектыў невялікі: усяго каля 12 чалавек – гэта механізатары, аграномы, брыгадзір, некалькі правераных рабочых, аддзел продажу і нават чалавек, які адказвае за медыя.
У разгар палявых работ колькасць людзей павялічваецца да 40, а ў сезон уборкі прыцягваюць дадаткова да 50 чалавек. Астатні час, паводле яго слоў, гэта кампактная, згуртаваная каманда.
Барацьба за ўраджайнасць
Фермер растлумачыў, што цяпер асноўныя намаганні накіраваны на павышэнне ўраджайнасці плантацыі фундуку. Паводле яго слоў, нечаканай перашкодай стала цяжкая беларуская зямля.
Апрацоўка глебы – важны этап працы на арэхавай плантацыі
© Sputnik / Виктор Толочко
“Мы зараз змагаемся за ўраджайнасць менавіта за кошт рыхлення глебы, таму што мы не чакалі, што на невысокую ўраджайнасць паўплывала наша цяжкая зямля. У апошнія пару гадоў сталі працаваць і над тым, каб павялічыць утрыманне карысных рэчываў у глебе. Ураджай адразу стаў павялічвацца. Сёлета разлічваем тон да 30-40, але гэтага мала. Я думаю, што вырашым гэтую задачу", - сказаў ён.
Фермерскі драйв і геаграфія продажу
Паводле слоў Генадзя Гаўрыса, беларускі праект ужо добра вядомы ў Расіі. Там актыўна купляюць пасадачны матэрыял і тэхналогію вырошчвання. Геаграфія ахапляе Растоўскую і Арлоўскую вобласці, Калінінград, Пскоўскую вобласць, Ніжагародскую, Урал, Удмуртыю, Магнітагорск. Ёсць нават эксперыментальныя пасадкі ў Новасібірску.
"Расіяне добра купляюць пасадачны матэрыял, мы і саму тэхналогію прапануем", - адзначыў ён.
Асаблівую ўвагу кіраўнік удзяліў фермерскай супольнасці. Чат фермераў-фундукаводаў ужо налічвае 2 100 удзельнікаў – гэта Беларусь, Расія, Кыргызстан, Казахстан.
На ферме вырошчваюць саджанцы фундуку, якія купляюць у Расіі, Кыргызстане і Казахстане
© Sputnik / Виктор Толочко
"Гэта такія ж адчайныя людзі, як і мы калісьці. Мы стараемся ім дапамагаць. Выдатна, што ёсць фермерскі драйв", - усміхаецца субяседнік агенцтва.
Пазітыўны, вясёлы і вопытны ў стварэнні паспяховых праектаў, Генадзь Гаўрыс адзначыў адну заканамернасць – калегі-фермеры, якія прыязджаюць па вопыт арэхаводства, адрозніваюцца "асаблівай прыгажосцю і разумнымі тварамі".
"Мне так радасна працаваць з гэтымі працавітымі прадпрымальнікамі", - падкрэслівае ён.
Дапамога дзяржавы – прыемная нечаканасць
Дзяржаўная падтрымка, па словах фермера, стала для праекта прыемным сюрпрызам – зямлі далі столькі, колькі папрасілі.
"Дапамога ад дзяржавы была прыемнай нечаканасцю. Па-першае, нам з самага пачатку далі зямлю. І нам далі столькі зямлі, колькі мы папрасілі. Вось мы засеялі 25 га, прыйшлі зноў папрасілі, нам далі яшчэ 25, потым яшчэ 25 га. І зараз дадалі яшчэ вялікі кавалак поля, які, дай Бог, адолець", - распавёў ён.
Гаворачы аб зацікаўленасці дзяржавы ў развіцці арэхаводства ў Беларусі, фермер расказаў, што плантацыі не раз наведваў губернатар рэгіёна, праект падтрымліваюць і беларускія профільныя навукова-даследчыя інстытуты. Больш за тое, гаспадарка выйграла конкурс інавацыйных праектаў на будаўніцтва фабрыкі. Дзяржава дапамагла закупіць абсталяванне і частку тэхнікі, у тым ліку, уборачныя камбайны.
Маладыя саджанцы фундуку
© Sputnik / Виктор Толочко
Генадзь падкрэслівае, што крэдытаў на развіццё бізнесу не бралі – абыходзіліся субсідыярнай дапамогай.
Краіна фундуку і аптымізм
Нечакана для самой каманды да іх хутка пачалі падключацца не толькі фермеры, але і гарадскія жыхары з Мінска і Брэста, якія вырашалі з’ехаць у вёску, узяць зямлю і закласці сады з фундуком.
"У Беларусі на сённяшні дзень, напэўна, ужо добрая сотня фермераў, у якіх ёсць па адным, па два, па пяць гектараў садоў з фундуком. І гэта працягваецца. Калі нам да канца ўдасца датачыць тэхналогію, то з улікам урадлівасці беларускай зямлі і з улікам працавітых людзей, Беларусь, вядома, магла б стаць краінай фундуку", - адзначае ён.
Фундук, які вырасцілі ў Беларусі
© Sputnik / Виктор Толочко
Пры гэтым ён расказаў, што ў Беларусі айчынныя вучоныя-селекцыянеры ўжо вывелі ўласныя гатункі фундуку.
Мядзведзі, барсукі і вавёркі
На пытанне аб лясных гасцях Генадзь адказаў з гумарам. Самымі частымі візіцёрамі аказаліся барсукі, якія вельмі любяць арэхі. А вось вавёркі іх плантацыі не турбуюць. Мядзведзі, па словах фермера, зазіралі на плантацыі двойчы.
"Першы раз – пару гадоў таму, мядзведзь прайшоўся па садзе ноччу, паваліў пару дрэў і паклаў два пралёты агароджы. А другі раз – зусім нядаўна, звер проста пастаяў, паглядзеў на нашы дрэвы, але ўсе здранцвелі, нават відэа не знялі", - распавёў ён.
А вось барсукі прама прыжыліся на арэхавай плантацыі, зазначыў субяседнік агенцтва.
"У нас ёсць барсукі, яны дастаўляюць клопаты, ядуць арэх. Прычым апетыт у іх вельмі добры", - смяецца фермер.
Відэапасткі часта фіксуюць начныя баляванні барсукоў, якія выгрызаюць ядры, а шалупіну пакідаюць на зямлі. Фермер жартуе, што барсукам выгадна жыць побач з плантацыяй – бо частка ўраджаю застаецца на зіму. "Яны размнажаюцца добра, наеўшыся нашых арэхаў", - дадае ён.
Фундук выстаяў перад ураганамі
Ураганы, якія прайшлі па краіне, з градам нанеслі ўрон лесапалосам, але пасадкі фундуку выстаялі.
"Мы за апошні час перажылі два ўраганы, прычым з градам. У нас пераламала кучу дрэў на лесапасадачнай паласе. А наш фундук добра сябе адчувае, увесь выстаяў. Гэта значыць фундук чамусьці мацней трымаецца за зямлю, чым многія іншыя дрэвы, чаму мы вельмі ўзрадаваліся", - сказаў ён.
Ураганы з градам, якія прайшлі па краіне, нанеслі ўрон лесапалосам, але пасадкі фундуку выстаялі
© Sputnik / Виктор Толочко
Не сад, а "арэшнік" – звычка з дзяцінства
Наслухаўшыся расказаў аб тым, як быў рэалізаваны амбіцыйны праект, які па праве можна назваць "моцны арэшнік", карэспандэнты Sputnik не маглі не спытаць і пра тое, як Генадзь Гаўрыс ставіцца да таго, што грозная зброя, якая паступіла на ўзбраенне таксама завецца "Арэшнік" і зараз гэтае слова на слыху ва ўсяго.
Фермер удакладніў, што называе свае плантацыі садам з фундуком ці проста "фундук". Але слова "арэшнік", або ляшчына – гэта з дзяцінства, засталося ў лексіконе па звычцы.
"Вядома, гэта арэшнік і таксама вялікай сілы, але гэта сіла на любоў, на стварэнне, на аб’яднанне, на густ. Так, арэшнік – гэта вялікая сіла", - з усмешкай сказаў Генадзь Гаўрыс.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
