Таццяне Канапацкай было ўсяго 25 гадоў, калі ў гады Вялікай Айчыннай вайны яе здалі немцам за сувязь з партызанамі. Нягледзячы на катаванні, яна сваіх не здала, за што яе адправілі ў Польшчу ў працоўны лагер, а дома ў жанчыны засталося трое маленькіх дзяцей.
Распавядаць аб цяжкіх ваенных часах жанчына не любіла, але некаторыя яе ўспаміны ўсё яшчэ "жывыя" ў памяці яе нашчадкаў. Яе праўнук Максім Залеўскі падзяліўся з карэспандэнтам Sputnik тым, што з дзяцінства ўрэзалася ў памяць аб прабабулі Тані.
Таццяна Канапацкая з адной з дачок
© Photo : из личного архива Максима Залевского
Яе катавалі – яна маўчала
"Мая прабабуля толкам нічога не распавядала аб вайне, ці то саромелася, ці то баялася. У яе ёсць дакументы, якія пацвярджаюць, што яна была вязнем лагера. Але яна была не ў такім лагеры, куды звазілі яўрэяў і ваеннапалонных, яна была ў працоўным лагеры, але ўмовы ўтрымання людзей там таксама былі вельмі складаныя", - распавёў Максім.
Патрапіла яна туды за сувязь з партызанамі, здала яе жанчына, якая таксама мела дачыненне да партызанскага руху.
"Немцы ўзялі партызанку, і яна здала шасцярых чалавек, у тым ліку маю прабабулю. Яны паехалі па ўказаных адрасах і ўсіх забралі. Знаёмы дырэктар школы сказаў ёй, што калі яна нічога не скажа немцам і ні ў чым не прызнаецца, то яны яе не заб'юць. Бо яны вельмі не любілі здраднікаў і расстрэльвалі іх, а тых, хто маўчаў, яны пакідалі ў жывых, але дасылалі ў лагеры. І прабабуля, нягледзячы на катаванні іголкамі і токам, ні ў чым не прызналася і нікога не здала, гэта ёй і выратавала жыццё. А тую жанчыну, якая выдала ўсіх, і тых, хто прызнаўся, немцы расстралялі", - адзначыў яе праўнук.
Пасведчанне вязніцы канцлагера
© Photo : Из личного архива Максима Залевского
Хвост селядца на тыдзень
Маладую жанчыну адправілі ў Польшчу ў працоўны лагер, дзе людзі галадалі і выжывалі як маглі.
"Больш за ўсё мне запомнілася гісторыя пра хвост селядца, які выдавалі зняволеным у якасці ежы на тыдзень. Іншыя вязні распавялі маёй прабабулі, што не трэба есці гэты хвост адразу, каб выжыць, яго трэба рассмоктваць усе гэтыя дні. Кожны прыстасоўваўся, як мог, хоць вельмі многія не вытрымлівалі і паміралі", - успамінае Максім.
Пасля яго прабабулю перавезлі ў Францыю, а далей версіі разыходзяцца. Адны сваякі кажуць, што яе разам з іншымі вязнямі адправілі па чыгунцы ў Францыю на працы, а ім удалося разабраць у падлозе вагона некалькі дошак і збегчы, саскочыўшы на хаду на чыгуначныя пуці. Многіх немцы расстралялі пры спробе ўцёкаў, але Таццяне Канапацкай удалося выратавацца.
"А па іншай версіі іх перавезлі ў Францыю для будаўніцтва чыгункі, а затым іх забралі да сябе багатыя французы, дзе яны працавалі і жылі. Там яна і правяла тры гады. А калі вайна скончылася, іх усіх вызвалілі", - расказаў субяседнік агенцтва.
Заява Таццяны Канапацкай у КДБ аб тым, што ў гады Вялікай Айчыннай вайны яна знаходзілася за мяжой
© Photo : из личного архива Максима Залевского
Падарыла жыццё падчас вайны
"Будучы ў Францыі, прабабуля Таня нарадзіла чацвёртае дзіця – маю бабулю Лелю. Бацькам хутчэй за ўсё быў украінец, але пра гэта яна таксама нічога толкам не расказвала…", - падзяліўся Максім.
У сям’і мяркуюць, што бацька Лелі з Украіны, з якім жанчына пазнаёмілася ў Францыі. З тых часоў у іх захавалася толькі фатаграфія, на якой дзяўчынка разам з маці на фоне Эйфелевай вежы ў Парыжы.
Пасля вызвалення яна з дачкой вярнулася ў Мінск, хоць магчымасць жыць у Францыі ці ж забраць з Беларусі дзяцей і вярнуцца з імі назад у яе была, французы ў той час вельмі мелі патрэбу ў працоўнай сіле. Многія менавіта так і зрабілі, але не Таццяна Канапацкая, хоць і французскую мову да таго часу яна ўжо ведала вельмі добра.
Таццяна Канапацкая (у цэнтры кадра) з дочкамі Лелей (злева) і Зінай (справа) пасля вайны
© Photo : Из личного архива Максима Залевского
Саромелася прымаць дапамогу
"У прабабулі былі дакументы, якія пацвярджалі, што яна была вязнем лагера, але звяртацца па належную ёй дапамогу яна заўсёды саромелася. У пачатку 90-х гадоў пасля развалу Савецкага саюза, калі былі складаныя часы, французы і немцы аказвалі былым вязням гуманітарную дапамогу і нават ажыццяўлялі нейкія выплаты. Памятаю, як яны дасылалі вялізныя кардонныя каробкі з прадуктамі: сухое малако, сухое бульбяное пюрэ, кансервы, шмат усяго. Але яна вельмі доўга адмаўлялася звяртацца па гэтую дапамогу, пакуль яе не пераканалі сваякі", - сказаў яе праўнук.
Чым займалася прабабуля пасля вайны, Максім не вельмі памятае, ведае толькі, што яе апошнім месцам працы быў радыятарны завод у Мінску.
Нягледзячы на ўсе нягоды вайны, голад і цяжкую працу, Таццяна Канапацкая пражыла доўгае жыццё і памерла ў 98 гадоў, а памяць пра яе да гэтага часу жывая ў яе ўнуках, праўнуках і іх дзецях.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"