22:05 25 лютага 2021
«Радыё Sputnik»
  • USD2.60
  • EUR3.18
  • 100 RUB3.54
Спадчына
Атрымаць кароткую спасылку
Самая чароўная пара ў годзе - Купалле (16)
33240

Зяляркі ведаюць – лекавыя расліны след нарыхтоўваць у перыяд іх найбольшага росквіту, які пачынаецца 23 чэрвеня і доўжыцца да 7 ліпеня, калі святкуюць Купалле.

Ларыса Мятлеўская, Sputnik

Не згубіць сыгнэцік у жыце!

Мая бабуля Гэлька вельмі любіла спяваць. У яе быў прыгожы высокі голас, роўнага якому не было ва ўсёй ваколіцы. Аднойчы бабуля заспявала мне купальскую песню, якую чула ад сваёй маці Сафіі ў глыбокім дзяцінстве.

 

 

"Купальская ночка маленька, ой ды не выспалася паненка. Кветачкі брала, збірала, перабірала, заснула. Як прыехаў міленькі не чула. Устань, любая, не ляжы, падымі сыгнэцік на мяжы. Толькі ж мамачцы не кажы, бо твая мамка сярдзіта! Кіне сыгнэцік у жыта".

Зёлкі гаючыя - паратунак ад зялярак
© Photo : Наталля Гермацкая
Зёлкі гаючыя - паратунак ад розных нядужасцяў

Цэлая гісторыя чалавечага жыцця разгарнулася перада мной у гэтай кароценькай песні. Я бачу дзяўчыну, для якой звыкла перад Купаллем збіраць кветкі. Яна стамілася ад вясковай працы і заснула — у марах пра тое, што ў купальскую ноч будзе варажыць на свой лёс. А "міленькі", хутчэй за ўсё, паніч і не роўня вясковай дзяўчыне. Ён мае сыгнэцік, што з польскай мовы перакладаецца як пярсцёнак і збіраецца пайсці з дзяўчынай на Купалле. Маці ж супраць няроўных адносін, таму і здольная кінуць той сыгнэцік у жыта.

Дзяўчына павінна памятаць: каб не ўпусціць сваё шчасце, перад Купаллем лепш не спаць!

Спаць у самую таямнічую ноч у годзе — грэх

Зямля, паветра, вада і сонца надаюць у гэты чароўны час асаблівую сілу зяляркам, знахарам, вядунам, якія спяшаюцца назапасіць лекавае зелле. Іх паважалі, паколькі яны вылучаліся вышэйшымі ведамі і перш за ўсё разбіраліся ва ўласцівасях лекавых траў.

Звычайна лекавыя расліны нарыхтоўвалі ў перыяд іх найбольшага росквіту, які і прыпадае на перыяд з 23 чэрвеня па 7 ліпеня, падчас якога святкуюць Купалле.

Вось як гэта адбывалася калісьці. Адвячоркам, перад купальскай ноччу дзяўчаты, апрануўшыся ў чыстую белую апратку, ішлі ў поле або лес збіраць зелле на лекі, з імі разам ішлі і старыя бабкі-знахаркі, якія, можна сказаць, давалі сапраўдны майстар-клас па лекавых раслінах маладым.

У Купальскую пару дзяўчаты спадзяюцца на шчаслівы лёс
© Photo : Наталля Гермацкая
У Купальскую пару дзяўчаты спадзяюцца на шчаслівы лёс

Увогуле ж такія веды перадаваліся далёка не кожнаму, а толькі членам сям'і.

Назбіраўшы цэлыя снапы кветак і зёлак, усе варочаліся дамоў, перабіралі іх, зёлкі звязвалі ў пучкі. З кветак — васількоў, барвенку, мяты дзяўчаты плялі сабе на галаву вянок, кветкамі упрыгожвалі сцены хаты — "маілі хату".

Раніцай, як толькі пачыналі звінець царкоўныя званы, і старыя, і маладыя спяшаліся ў храм асвяціць сабраныя зёлкі. Прыйшоўшы пасля набажэнства дадому, пучкі  святаянніка, мацярдушкі, крываўніка, мяты, чабарку, румянкі і іншых траў вешалі сушыцца пад прыклеццю або раскладвалі на гарышчы — на працягу года яны служылі не толькі лекавым сродкам ад розных хвароб, але і баранілі ад нагавораў злых людзей.

Гаючыя Купальскія зёлкі
© Photo : з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай
Гаючыя Купальскія зёлкі

Дарэчы, знахарствам займаліся не толькі жанчыны, але і мужчыны. Пра тое сведчаць радкі з купальскай песні, у якой дзеўкі распытваюць  нейкага Івана пра значэнне зёлак:

Іван, Іван, стары дзед!

Ды што ета за зелля,

ды якія карэння?

Ета карэння — румяна,

дзявоцкае ўмываннё,

хлапцоўскае сыханнё…

Інструктаж перад зборам зёлак

Зёлкі, сабраныя перад купальскай ноччу, лічацца найбольш моцнымі. Мне пашанцавала быць знаёмай з адной вясковай жанчынай, якая добра разбіралася ў лекавых раслінах. Яе парады лічу вельмі каштоўнымі і даўно карыстаюся імі. Раю прытрымлівацца іх і вам. Тым, хто захоча цяпер выправіцца ў лес, каб пашукаць чароўнага зелля, трэба спачатку зазірнуць у зборнікі па лекавых раслінах, каб ведаць іх у "твар", прыхапіць нажніцы і выправіцца на прыроду.

Апынуўшыся ў полі ці ў лесе як мага далей ад дарогі і чыгункі, варта разуцца, каб адчуць вільгаць шурпатай травы. Цяпер заплюшчыце вочы і паслухайце шэпты паветра, пасля нюхайце кожную травінку і нікуды не спяшайцеся.

Калі вы адчуеце, што час спыніўся і вашыя думкі далёкія ад усялякіх клопатаў, а мабільнік маўчыць, пачынайце збіраць зёлкі. Рабіць гэта трэба вельмі акуратна, пакідаючы частку раслін на насенне. Збіраюць лекавыя зёлкі ў сонечны дзень, як толькі сыйдзе раса — прыкладна ад 10 да 15 гадзін. Далей яны паціху засынаюць. Прычым кожная зёлка ў свой час.

Правільна сушым, захоўваем і запарваем зёлкі!

Сушыце зелле на гарышчы. Няма гарышча? Тады сушыце дзе хочаце, абы не на сонцы, а як высахла — захоўвайце ў палатняных або папяровых мяшэчках не больш за два гады.

Чай з зёлкавага збору на Беларусі здаўна называецца гарбатай ад лацінскага herba. Гатуючы такую гарбату варта браць зёлкі, прыемныя на смак. Класічнай лічыцца мерка: 1 чайная лыжка сумесі на 1 шклянку вады або 2 ст лыжкі сумесі заліць 2 кілішкамі кіпятку і настаяць 30 хвілін, накрыўшы парцэлянавы імбрык сурвэткай. Запарце гарбату ў шкляным або паліваным посудзе і дайце настаяцца. Тэрмас для гэтай справы не прыгодны. Як лічаць спрактыкаваныя знахары, зёлкі павінны дыхаць. Церушыць сухое зелле трэба толькі рукамі.

Рамонкі - ад безлічы хвароб
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Рамонкі - ад безлічы хвароб

Запараную гарбату ўжываюць толькі свежай, паколькі на наступны дзень ад яе не будзе ніякай карысці. Прытрымлівайцеся дазіроўкі і райцеся час ад часу са сваім лекарам.

Зельныя гарбаты

Варыянтаў прыгатавання зельнай гарбаты можа быць мноства. Але трэба памятаць пра лекавыя якасці раслін і ўлічваць гэта пры складанні збора.

Напрыклад, гарбата з мацярдушкай вельмі карысная, але яе нельга ўжываць цяжарным. Зельную гарбату не падсалоджваюць цукрам, але яе можна падаваць з мёдам або варэннем.Толькі не трэба дадаваць слодыч у напітак.

Вось некалькі варыянтаў такога напою.

I варыянт

Па 3 часткі мацярдушкі, святаянніку, мяты, па 1 частцы пялёсткаў і ягад шыпшыны.

Мацярдушка
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Мацярдушка

II варыянт

Па роўных частках рамонкаў аптэчных (кветкавыя кошыкі) і мяты перцавай (лісцё).

III варыянт

Па роўных частках лісця чорных парэчак, мелісы, сунічніку, чабору.

Вянок з зёлак і траў. Сушым зёлкі ў цяньку!
© Photo : Ларыса Мятлеўская
"Маім" хату!

IV варыянт

Па роўных частках лісця чорных парэчак, мяты перцавай, лісця маліны.

Піце на здароўе!

Тэмы:
Самая чароўная пара ў годзе - Купалле (16)
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская, Беларусь

Галоўныя тэмы