22:03 17 лістапада 2018
«Радыё Sputnik»
  • USD2.11
  • EUR2.40
  • 100 RUB3.20
Художник Валерий Песин

Мастак Валерый Песін: у творчасці павінен быць момант пакуты

© Sputnik Анастасия Волчок
Асоба
Атрымаць кароткую спасылку
8050

Пра сумленнасць жывапісу, карціны як праваднікі ў іншыя вымярэнні і неабходнасць пакутаў для сапраўднага мастака ў інтэрв'ю Sputnik распавёў мастак Валерый Песін.

Выстава беларускага мастака-авангардыста Валерыя Песіна "Дом" адкрылася ў мінскай галерэі "Арцель". Карэспандэнт Sputnik Анастасія Ваўчок паразмаўляла з мастаком аб якасцях, неабходных для стварэння шэдэўраў, і высветліла, як на самой справе з'яўляюцца карціны — ужо існуючы дзесьці, яны проста чакаюць, каб іх намалявалі.

- Для вас жывапіс — гэта асаблівае прызванне, паспяховая кар'ера ці проста самы зручны спосаб самарэалізацыі?

— Гэта складанае пытанне, таму што мяне здзіўляе, што гэта называюць кар'ерай ці там яшчэ чымсьці. Звычайны, непрыкметны, па-мойму, жыццёвы такі працэс. Ёсць мастакі, якія менавіта займаюцца маляваннем у першую чаргу, гэта значыць ім важны працэс, ім важна нейкая наяўнасць школы або яе адсутнасць, то бок ставяцца да гэтага, можа быць, як да прафесіі, як да рамяства — у добрым сэнсе — і у мяне ніколі такога не было. Для мяне проста карціна аказалася найбольш зручным спосабам выказвання ў той момант, калі я гэтым пачаў займацца. Так склалася, што я пачаў маляваць менавіта карціны. Таму я не ведаю наогул, што такое мастак, як яго вызначыць. Я малюю карціны, мне за іх не сорамна. Я гэтым займаюся. Я, можа быць, з вялікім задавальненнем пісаў бы вершы, але не атрымліваецца, няма ў мяне такога таленту. Ці займаўся б музыкай, але зноў жа, у музыцы важная школа, з дзяцінства. Неяк так склалася, што я пачаў маляваць, і мне спадабалася, я адчуў, што гэта годны занятак.

- Як з'яўляюцца вашы карціны? Некаторыя з іх абстрактныя, на іншых — лёгка пазнавальныя прадметы, формы. Калі форма дыктуе спосаб яе малявання, а калі — наадварот?

— Ёсць нейкае перажыванне. Я пачынаю маляваць — хутчэй форма з'яўляецца ўжо ў працэсе, у залежнасці ад сюжэту. Я бачу цікавы аб'ект або сітуацыю, мяне гэта чымсьці закранае, але ж фатаграфіяй, літаральнай выявай, не перадасі гэта. Тут складваецца шмат нейкіх кампанентаў, таму карціна з'яўляецца ў тым выглядзе, у якім з'яўляецца. Самыя добрыя моманты адбываюцца наступныя: не я малюю карціну, яна сама як бы выяўляецца, незалежна ад мяне. Мне такія моманты больш за ўсё падабаюцца. То бок, у мяне ёсць адчуванне, што карціна — яна недзе ўжо жыла, знаходзілася, толькі патрабавала праявы, і мяне яна абрала для таго, каб праявіцца, вось і ўсё.

- У чымсьці падобны падыход у ​​іканапісе.

— Не, іканапіс — гэта іншае… У сутнасці, так. Вы звярнулі ўвагу на тое, што ў апошні час, у ХХ стагоддзі, людзі сталі звяртацца да мастацтва за адказамі на тыя пытанні, на якія перш звярталіся да рэлігіі. Гэта значыць як быццам рэлігія сябе дыскрэдытавала чымсьці ў розумах людзей, а мастацтва зараз з'яўляецца нейкім правадніком у іншыя вымярэнні. Так яно, напэўна, і ёсць, ва ўсякім выпадку, я так да гэтага стаўлюся. Гэта нейкі шлях, можа быць. Не хочацца кідацца гучнымі словамі — можа быць, шлях у пошуках бога. Шлях у пошуках сэнсу, вось што гэта такое. І калі карціны малююцца, проста я павінен вырашыць для сябе, вызначыць той момант, калі яна гатовая. Я гэта неяк інтуітыўна для сябе адчуваю. Гэта значыць карціна гатовая, лепш я яе не зраблю. І тады я скончваю.

Выстава Валерыя Песіна Дом
© Sputnik Анастасия Волчок
Выстава Валерыя Песіна "Дом"

- Часам мастакі гадамі малююць адну карціну…

— Гэта залежыць ад тэмпераменту, ад характару чалавека. Людзі ўсе розныя. Я, можа быць, такі больш імпульсіўны і экспрэсіўны чалавек.

- Яшчэ ў ХІХ стагоддзі гісторык мастацтва Генрых Вёльфлін сказаў, што маляўнічая каштоўнасць карціны тым вышэй, чым большае прасочваецца непадабенства з першапачатковай формай. Гэта значыць можна намаляваць дом, і чалавек адразу ўбачыць, што гэта дом. А ў абстрактным мастацтве чалавеку трэба ўключыць галаву…

— Мне здаецца, гэта ўсё ж такі зман. Успомніце нацюрморты Шардэна. Рэалістычны цалкам жывапіс. Але ў ім такая бездань пачуцця, сэрца, ён як быццам сам становіцца гэтымі прадметамі, ён як быццам ажыўляе іх, а напісаны яны ў традыцыйнай цалкам манеры. Мне здаецца, змяняецца проста стылістыка, мяняецца форма з рознымі эпохамі, часам, але самае важнае — застаецца ці не ў карціне нейкая сутнасць, нейкая эмоцыя, нейкая… душа, скажам так.

- Нават калі гэта проста росчырк па палатне.

— Так, разумееце, для чалавека неспрактыкаванага, дапусцім, усе мастакі-абстракцыяністы аднолькавыя. Ён бачыць у гэтым мазню і ўсё. А я, напрыклад, вельмі выразна іх адрозніваю, у мяне ёсць любімыя, ёсць да якіх я абыякавы. У карціне ў любым выпадку нейкая сутнасць праяўляецца ці не праяўляецца — у залежнасці ад таго, наколькі чалавек аддаецца гэтаму, сумленна гэтым займаецца. Я часта заўважаў, да мяне прыходзяць у майстэрню нейкія кліенты за карцінамі — звычайныя людзі, абывацелі, ніколі гэтым не цікавіліся. І чамусьці яны выбіраюць карцінкі, якія я б не чакаў. Я спрабаваў займацца жывапісам кан'юнктурным, вось, думаў, зрабіць што-то, каб дагадзіць пакупніку. Яны не выбіраюцца, гэтыя карціны. А выбіраецца якая-небудзь мазілка — выцягвае чалавек з кута якую-небудзь пачыркушку, пра якую я не разлічваў, што яна можа спадабацца, а чаму? А таму, што яна з'явілася сумленна. Людзі неяк счытваюць такія рэчы. Ёсць нешта, што счытваецца, чапляе чалавека. Не кожнага, вядома, але, тым не менш, ва ўсякім разе, для мяне ў карціне гэта галоўнае — наяўнасць нейкай энергіі, эмоцыі.

Райская птушка, 2017
© Sputnik Анастасия Волчок
"Райская птушка", 2017

- У вас было шмат выстаў за мяжой.

— Гэта было раней, гэта было даўно. Я ўжо шмат гадоў не ваджу карціны ў Еўропу проста таму, што мне лянота. Гэта стала неяк складана практычна. Усе гэтыя мытні, перавозкі, яны не натхняюць. Я аддаю перавагу зрабіць нешта тут ці ў Маскве, а потым проста паехаць пагуляць у тую ж Еўропу.

- Ці каб кліент прыходзіў да вас.

— Наогул кажучы, так.

- А дзе, на ваш погляд, прасцей жыць, дзе лягчэй прадаваць карціны, у нас ці за мяжой? Дзе болей верагодна не быць галодным мастаком?

— Няма адназначнага адказу на гэтае пытанне. Кожны чалавек спрабуе неяк арганізаваць сваё жыццё. Ён пачынае шукаць магчымасці рэалізоўвацца, знайсці працу, уладкаваць сваё жыццё і вось ужо ў залежнасці ад гэтага ён трапляе туды, дзе яму трэба знаходзіцца. Для кагосьці гэта можа быць Нью-Ёрк, для кагосьці Масква, для кагосьці наогул нідзе, і чалавек кідае займацца маляваннем.

- Вы зараз жывяце ў Маскве?

— Я жыву на два горада. У мяне ў Маскве майстэрня і тут майстэрня, і мне падабаецца туды-сюды курсіраваць, таму што гэта, зноў жа, стварае адчуванне нейкай разнастайнасці ў жыцці, руху.

- Гэтая ваша выстава называецца "Дом", але тут прадстаўлены абсалютна розныя па змесце, па настроі карціны.

— Таму што вырашылі, што дом — гэта такое паняцце, гэта не проста зруб з дрэва, у якім знаходзіцца тваё тулава. Дом — гэта месца, дзе ты жывеш, сярод чаго ты жывеш. Я з самага дзяцінства быў упэўнены, што я жыву не ў Беларусі, не ў Савецкім Саюзе, а я жыву на Зямлі. І таму я аднолькава ўспрымаю як свой і румынскі пейзаж, і беларускі — для мяне няма розніцы. Дом — гэта месца, дзе ты адчуваеш сябе на сваім месцы. Ёсць такое пачуццё, што ты тут знаходзішся, і гэта правільна, гэта не выклікае сумненняў. Вось і ўсё. Таму дом як паняцце, гэтае слова з'явілася для гэтай выставы.

Дом - гэта тое месца, дзе ты адчуваеш сябе на сваім месцы
© Sputnik Анастасия Волчок
Дом - гэта тое месца, дзе ты адчуваеш сябе на сваім месцы

- Я бачу шмат пейзажаў, гэта значыць у прынцыпе дом гэта месца, якое можна насіць з сабой, і калі ты адчуў сябе дзесьці дома, гэта не значыць, што трэба спыняцца, пускаць карані…

— Таму што гэта ўжо смерць. Трэба заўсёды быць гатовым да пераменаў, да перасоўвання, да змены сваіх сімпатый, антыпатый, да змены свайго светапогляду, я ў гэтым упэўнены.

- А ў вас самога з'яўляецца адчуванне, што трэба, можа быць, шукаць далей, нейкі іншы падыход?

— Я ніколі нічога не шукаў. Яно з'яўляецца само. Вось з'яўляецца, дапусцім, карціна, і я не ўпэўнены, што калі я буду шукаць, нешта з ёй рабіць, нешта мяняць, яна стане лепш, таму што такая, якой яна з'яўляецца — гэта нездарма, раз яна з'явілася, значыць, яна ўжо заслугоўвае нейкага існавання. Бо мы ж звычайна арыентуемся на чыёсьці меркаванне: на меркаванне інстытуцый, на меркаванне навакольных людзей — а гэтага рабіць не трэба. Карціна з'явілася — і гэта добра, і няхай.

- Знойдзецца хоць адзін чалавек, якому яна спадабаецца.

— А мяне гэта не вельмі хвалюе, знойдзецца ці не. Проста так складваецца, што знаходзяцца рана ці позна ахвотныя на, можна сказаць, усе карціны. Але я да гэтага ніколі не імкнуўся. У гэтым сэнсе, я думаю, мне пашанцавала, таму што я спачатку пачаў рабіць тое, што мне хацелася рабіць, і неяк досыць хутка навакольныя сталі звяртаць на гэта ўвагу.

Выстава Валерыя Песiна Дом
© Sputnik Анастасия Волчок
Выстава Валерыя Песiна "Дом"

- Вам не шкада расставацца з карцінамі?

— Не, зусім не шкада, таму што я яе калі намаляваў, я ўжо забываю пра яе.

- Як на ваш погляд, карціна стварае інтэр'ер вакол сябе, ці яна павінна ўпісвацца ў інтэр'ер? Многія дызайнеры інтэр'ераў купляюць вашыя карціны.

— Так, але гэта не таму, што я імкнуся ствараць інтэр'ерны жывапіс. Проста так склалася, што, скажам, у Маскве сярод галерыстаў мае карціны апынуліся не асоба запатрабаваныя, а вось сярод дэкаратараў — так. І добра, калі ім гэта падабаецца — няхай. Я не прыхільнік выбудоўвання гэтых інтэр'ераў. Я лічу, што ўсё павінна рабіцца так, каб чалавеку было камфортна. Звярніце ўвагу, апошні час у якасці характарыстыкі ў асяроддзі мастацтвазнаўцаў, галерыстаў, крытыкаў не выкарыстоўваецца слова "прыгожа". Якія заўгодна характарыстыкі — актуальна, дасціпна, сучасна, скандальна. Слова "прыгожа" не выкарыстоўваецца, а я перакананы, што карціна ў першую чаргу павінна быць прыгожай. Проста прыгожай. Вядома, кожны ўкладвае сваё ў гэта паняцце, але я для сябе малюю карціну і гляджу: прыгожая яна ці не, на мой погляд. Для мяне гэта галоўны крытэрый. І я думаю, што дэкаратары тымі ж катэгорыямі аперуюць — імкнуцца зрабіць прыгожа. Гэта вельмі суб'ектыўна, пагадзіцеся. У кожнага свае ўяўленні аб вытанчаным. Таму людзей нельга прымушаць прымаць нешта як ісціну. Проста, паколькі мае карціны камусьці падабаюцца і здаюцца прыгожымі, я магу жыць за іх кошт. І ўсё, і мяне гэта задавальняе. Але я нікога не стану пераконваць, што мой стыль правільны, а чыйсьці няправільны.

Старшыня Беларускага саюза мастакоў Рыгор Сітніца
© Sputnik Анастасия Волчок
Старшыня Беларускага саюза мастакоў Рыгор Сітніца

- Вы кажаце, што не працуеце ў рамках найкай школы, якім падыходам вы кіруецеся ў дачыненні да манеры малявання?

— Для мяне гэта заўсёды было вельмі проста — бярэш фарбу і спрабуеш нешта зрабіць. Атрымліваецца — добра, не атрымліваецца — спрабуеш нешта змяніць. Гэта звычайны працэс, часам задавальненне дастаўляе, часам раздражняе, але гэтаму ніхто не навучыць, калі ты сам проста не загубіш на гэта досыць часу, сіл, ніхто табе не параіць, як. Таму што як можа настаўнік ведаць, што ў цябе ў галаве дзеецца? Ніхто не параіць, як зрабіць, ты да ўсяго павінен даходзіць сам. У мяне вось так атрымліваецца.

Ёсць мастацтва як рамяство. Яно жыве па пэўных законах, якім можна навучыць: гэта мастацтва дэкаратыўнае, афарміцельскае. Гэтаму можна навучыць — кампазіцыі, колеру. Калі чалавек хоча займацца афарміцельскімі рэчамі — калі ласка, няхай ён там вучыцца, я крыху іншым адразу вырашыў займацца, таму гэтыя моманты былі для мяне другараднымі. А наконт школы… Бо мы так наіўна ўсё гэта абмяркоўваем, мы думаем, што ад нас нешта залежыць. І ад нашага рашэння залежыць, з'явіцца мастак у выніку ці не. Ды ні ў якім разе. Калі ён ёсць, ён з'явіцца ў любым выпадку — будзе школа, не будзе школы. Мне, напрыклад, не давялося паступіць у інстытут — я пару разоў спрабаваў у нашу акадэмію, яшчэ за савецкім часам, не буду зараз падрабязна распавядаць, па якой прычыне мяне не прынялі. І малады чалавек — ён сам для сябе вырашыць, займацца яму гэтым ці не займацца.

Ваўчок спіць ў жоўтым лісце
© Sputnik Анастасия Волчок
Ваўчок спіць ў жоўтым лісце

Я гэтым пачынаў займацца тады, калі нельга было купіць свабодна фарбу, напрыклад, алейную. Яна прадавалася толькі сябрам Саюза мастакоў у пэўнай краме. Я не мог купіць алейную фарбу. Я не мог купіць палатно. Я проста ішоў на рынак, купляў мяхі з-пад бульбы і грунтаваў іх. Я ішоў па начах на вуліцу, разбіраў наглядную агітацыю, рэйкі ад сцен аддзіраў, нёс да сябе на паддашак, там іх распілоўваў, рабіў падрамнік, нацягваў палатно — вось гэтыя мяшкі, грунтаваныя, — ехаў у Піцер — там мужык краў фарбу з фабрыкі — купляў у яго фарбу з-пад крыса. Проста таму, што я разумеў, я адчуваў, што я павінен гэта рабіць. То бок, калі ў чалавека ёсць гэтая перакананасць у тым, што ён правільна робіць, ён заўсёды знойдзе магчымасць рэалізавацца. А калі яму неабходныя нейкія ўмовы для гэтага, значыць, ён не вельмі і хоча. І ад нас тут нічога не залежыць, ніхто нічога не вырашыць, мастак — ён з'явіцца ў любым выпадку.

- Павінен быць момант пераадолення.

— Вы ведаеце, што я вам скажу — можа быць, я і не мае рацыю — але я ўпэўнены, што момант пераадолення павінен быць. Павінен быць момант пераадолення, павінен быць момант хваробы, павінен быць момант пакуты, няшчасцяў, абавязкова павінен быць. Таму што я бачу мільён маладых мастакоў, якія быццам бы ўмеюць маляваць, але чаго няма ў іх карцінах? Няма проста жыццёвага досведу. Не можа чалавек без жыццёвага досведу ўзяць і вырашаць нейкія сусветныя праблемы філасофскія. Не можа чалавек без жыццёвага досведу ўзяць і пісаць абраз. Таму што іканапісцы перш, каб пісаць абраз, пасціліся, маліліся, каб у патрэбны стан увайсці. Павінен быць жыццёвы вопыт абавязкова, таму што такія людзі, як Моцарт ці Пікаса — яны нараджаюцца раз у стагоддзе. Усё роўна нешта годнае з'яўляецца праз жыццёвы вопыт і перажыванні. Трэба проста не перашкаджаць людзям рэалізоўвацца, не трэба іх неяк арганізоўваць — я так думаю.

Тэги:
мастацтва, Валерый Песін, Мінск, Беларусь
Правілы карыстанняКаментары

Галоўныя тэмы