21:26 05 чэрвеня 2020
«Радыё Sputnik»
  • USD2.38
  • EUR2.70
  • 100 RUB3.47
Асоба
Атрымаць кароткую спасылку
Дзень Перамогі - 2020 (95)
2010

На фронце Валянціна Макушава смерці не баялася, шкадавала толькі аб адным: пажыць не атрымаецца, бо яна пайшла на вайну яшчэ зусім дзяўчынкай.

Ветэран Вялікай Айчыннай вайны Валянціна Макушава сышла на фронт у 15 гадоў. А вярнулася дадому цалкам сівая.

Адзін з галоўных успамінаў Валянціны пра вайну - неверагодны і бясконцы холад. Ад марозу ў маладой дзяўчынкі "напіналіся" рукі і ногі. Але было на вайне і месца дабру і радасці.

Сёння Валянціны Макушавой ўжо няма сярод жывых. Але ваенную гісторыю жанчыны запісаў яе сын Юры - каб пра яе памяталі ўнукі і праўнукі. Ён і расказаў яе Sputnik.

Складанае дзяцінства

Нарадзілася Валянціна ў Казахстане, у сяле Тартугай. Яна рана засталася без бацькоў. Таму яе і малодшага брата забралі сваякі, якія жылі ў Алма-Аце.

З 13 гадоў ёй давялося цяжка працаваць. Дзяўчынка ўладкавалася рабочай сувязі.

"Рабочыя сувязі - гэта чорнарабочыя, якія капалі пад слупы ямы. Ямы гэтыя глыбінёй паўтара метра. У Алма-Аце за ўсё лета ні разу не выпадаў дождж - зямля была мураваная. Рукі ўсе былі ў мазолях і ў крыві", - успамінала Валянціна.

"Калі побач хлопцы з ямы крычалі "Валя, ты жывая?", я маўчала. Яны падыходзілі да ямы, глядзелі на мяне, і казалі "Ну што, ты жывая?". Я маўчала. І калі яны ўбачылі мае рукі, і кажуць: "Вылазь, мы за цябе зробім!" - казала жанчына.

Так Валянціна працавала да 15 гадоў, а потым пачалася вайна.

Сотни советских женщин были радистами во время войны
© Sputnik / Борис Вдовенко
Сотні савецкіх жанчын былі радыстамі падчас вайны

На фронт у 15 гадоў

"У 15 гадоў раптам з Масквы атрымліваюць тэлеграму - неадкладна адправіць столькі-то чалавек на фронт сувязістаў. А ў нас мужчыны ўжо былі на фронце. Жанчыны толькі з дзецьмі і малалетнія. Я напісала заяву - у мяне ніхто нават не спытаў пра ўзрост. Што характэрна, у мяне не было дакументаў. А калі стала іх афармляць, дадала сабе год", - дзялілася сваімі ўспамінамі Валянціна Макушава.

Маладая дзяўчынка атрымала накіраванне на Другі Беларускі фронт. Так яна апынулася ў Гомелі.

"Усё было разбурана. Дамоў амаль я не бачыла, толькі адны трубы тырчалі. Правады былі абарваны. Мяне адправілі іх злучаць. У гэты час надвор'е было агіднае. Ужо восень, ішоў снег, і моцны-моцны вецер. Калі я залезла на слуп, у мяне рукі да такой ступені пакалелі, што я пальцаў не адчувала!" - успамінала яна.

Крадзеж у трамваі

Затым маладую дзяўчынку адправілі вучыцца на радыстку ў Маскву. А потым яна зноў вярнулася на Другі Беларускі фронт.Час быў складаны. Валянціна даўно ўжо разлічвала толькі на сябе. Але свет не без добрых людзей. Аднойчы адбылася такая гісторыя: ёй выдзелілі паёк - цэлы мех. Дзяўчына села ў маскоўскі трамвай. Там мех разрэзалі, прадукты скралі.

Валентина Макушева дошла почти до Берлина
© Sputnik / Давид Трахтенберг
Валянціна Макушава дайшла амаль да Берліна

"І мне стала страшна! Я падумала - як жа я буду ехаць? Падышоў эшалон мой. А эшалоны былі такія - тры-чатыры вагоны таварных, ўнутры нары і жалезная печка. На другім шэрагу ўнізе спалі салдаты. Мы праехалі Беларусь, даехалі да Украіны . Салдаты бачаць, што я не ем. Калі пайшлі за абедам, даюць мне кацялок. Я саромелася. Думала - як жа так, я з'ем, а хтосьці галодны застанецца. Яны мне кажуць: "Каб калі мы прыйшлі, кацялок быў пусты!". Так я і даехала", - распавядала Валянціна Макушава.

Сівыя валасы

Да канца свайго жыцця жанчына памятала, як выглядала радыёстанцыя, з якой яна працавала ў час вайны.
"Яна такая маленькая, у скрыначцы была. Мы гэтую радыёстанцыю ставілі ў кабіну, а самі сядзелі ў кузаве. Салдат, сяржант, начальнік радыёстанцыі і я да іх", - казала Валянціна.

Працаваць прыходзілася падчас налётаў. Але салдаты распавялі Валянціне, як ратавацца ў небяспечныя моманты. Дзяўчыне прапаноўвалі хавацца ў варонках і прысыпаць сябе зямлёй. Людзі верылі, што бомба ніколі не трапляе двойчы ў адно і тое ж месца.

Неўзабаве Валянціна апынулася ў Варшаве. Горад быў разбураны. Немец бамбаваў суткі напралёт.

"Страшна не было, але вельмі хацелася жыць. Мы адзінае думалі, што маладыя - памром, нічога не ўбачыўшы. Калі скончылася гэтая бамбёжка, у мяне, 17-гадовай дзяўчынкі, валасы былі ўсе сівыя. І, балазе, я была бландынка: у мяне валасы светлыя, саламянага колеру", - успамінала жанчына.

Газета для параненых салдатаў

У Польшчы Валянціне запомніўся яшчэ адзін эпізод. У яе выдалася вольная хвілінка, і яе папрасілі пачытаць для параненых салдатаў.

"А шпіталь, ведаеце, які? Звычайны разбураны дом. У падвале зрабілі шпіталь. Калі я стала па лесвіцы спускацца, адчула пах гнілога мяса. Адчуваю, што я не магу ісці - галава кругам, ванітуе. Крыху пастаяла каля дзвярэй, падыхаць паветрам. Пайшла, і калі першыя пацыенты ўбачылі мяне, адразу пачалі крычаць. хто - дачушка, хто - сястрычка. Вельмі шмат было моладзі", - успамінала радыстка.

Такой была Варшава сразу после освобождения
© Sputnik / Сергей Лоскутов
Такой была Варшава адразу пасля вызвалення

"Крычаць: ідзі, пачытай нам газету. Ад хвалявання я чытала, як першаклашка, па літарах. Мне было так няёмка. Але яны з задавальненнем слухалі. Калі я пералічвала, што нашы ўзялі такі-то горад, усё адразу радаваліся, смяяліся. Я тады зразумела, што мацней за рускіх няма нікога", - працягвала яна.

Ліст для мамы

Яшчэ адзін выпадак патрос маладую дзяўчынку да глыбіні душы. У шпіталі да яе звярнуўся салдат, папрасіў напісаць ліст для сваёй маці. У ім папрасіў паказаць, што ў яго ўсё добра.

"Гляджу: у яго рук няма. Стала заканчваць ліст: "Мама, калі разаб'ем фрыцаў, мы з табой сустрэнемся. Цалую, твой сын". На гэтым ён прасціны адкінуў, а ў яго няма і ног. А ён мне кажа: "Сястрычка, калі скончыцца вайна, мы з табой яшчэ станцуем!"- успамінала Валянціна.

Яна і сама апынулася моцным духам чалавекам.

"Мы прайшлі вайну. Часта калі ехалі на паўтаратонцы, у мяне ногі ледзь не прымярзалі да ботаў. Падыходзілі хлопцы: "Валь, давай, уставай, пайшлі". А я не магу, у мяне ногі не ідуць. Яны мяне бралі на рукі і заносілі ў домік, а там мне адціралі ногі", - успамінала жанчына.

Валянціна Макушава амаль дайшла да Берліна. Усю вайну яна была радысткай, ваеннага звання не атрымала.

Гісторыя пра пенсію

У мірны час Валянціна гэтак жа шмат працавала. Спачатку ўладкавалася тэлеграфісткай, а калі нарадзілася дзіця, была прыбіральшчыцай, вартаўніком, дворнікам, каб праводзіць больш часу з сынам. На пенсію пайшла тэлеграфістам у аддзяленні сувязі Далёкаўсходняй чыгункі Расіі.

Несмотря на все невзгоды, которые довелось пережить, Валентина Макушева была очень жизнерадостным человеком
© Photo : из личного архива
Нягледзячы на ўсе нягоды, якія давялося перажыць, Валянціна Макушава была вельмі жыццярадасным чалавекам

"На пенсіі мама працягвала працаваць дворнікам на няпоўны дзень. З пенсіяй звязана цікавая гісторыя, якую немагчыма было б прыдумаць", - распавёў Sputnik яе сын Юрый.

"Памер пенсіі складаў 102 савецкіх рубля, а выхад на пенсію прыйшоўся на канец васьмідзесятых, калі ўжо пачыналася перабудова. І мама, пасля дзесяці гадоў жыцця на такую пенсію, напісала ліст прэзідэнту Уладзіміру Пуціну, які тады толькі ўступіў на пасаду, і патлумачыла сітуацыю. У сваім лісце яна пісала, што ёй крыўдна, што ў яе не было дзяцінства, бо рана памерлі бацькі. Не было юнацтва, так як яе забрала вайна. І годнай старасці, падобна, не будзе, бо на яе не хопіць грошай" , - дадаў суразмоўца агенцтва.

У лісце ў адказ Пуцін падзякаваў Валянціне за тое, што яна паведаміла аб матэрыяльным становішчы ветэранаў вайны і адразу пасля гэтага выдаў указ ў абавязковым парадку ўсім ветэранам Вялікай Айчыннай даваць інваліднасць, так як стан здароўя ў іх пакідае жадаць лепшага. "А інваліднасць другой групы - гэта ўжо прыстойныя выплаты. Так што пенсія ў мамы пасля гэтага была вышэй за сярэдні заробак па рэгіёне, а ў 2016 годзе ўжо складала амаль 40 тысяч расійскіх рублёў", - сказаў Юрый.

Валянціна пайшла з жыцця чатыры гады таму. Сям'я па-ранейшаму памятае і любіць яе. І захоўвае памяць дзяўчынцы з сівымі валасамі, якая прайшла палову Еўропы.

Тэмы:
Дзень Перамогі - 2020 (95)
Тэги:
Ветэраны, Вялікая Айчынная вайна (1941-1945)

Галоўныя тэмы