"Прыйшоў Прохар ды Улас – скора вясна ў нас…", або Узбагачаем пост 200-гадовымі стравамі
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Падпісацца
Этнограф Ларыса Мятлеўская нагадвае пра асаблівасці сялянскай кухні падчас Вялікага посту і раіць прыгатаваць вельмі пажыўны цыбульнік і карысны агурочны суп паводле посных рэцэптаў XIX стагоддзя.
Вясёлай завірухай праляцела Масленіца, пакінуўшы ў паветры водар духмяных блінцоў. У хаце цёпла, а за вакном дажджом са снегам завяршаецца апошні месяц зімы. Таюць белыя гурбы, утвараючы пад нагамі "плюгоцьку" і прымушаючы скакаць праз лужыны рэдкіх падарожных. Шэры туман смугой засцілае далягляд, робячы няяснымі абрысы лясоў, дзе, згодна з народным календаром, ласі пачалі скідаць рогі. У падобнае надвор’е хочацца сядзець у хаце і складаць планы на вясну.
Завяршаецца апошні месяц зімы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
"Сена смажаць, бліны мажуць…"
Сёлета прысвятак Прохар, які прынята адзначаць 23 лютага, супаў з пачаткам Вялікага посту, які працягнецца да 11 красавіка, і падкінуў клопату гаспадыням. У чарговы раз перагледзеўшы харчовыя прыпасы, прыйшоў час пачаць узгадваць рэцэпты посных страў, якіх павінна хапіць на 48 дзён да самага Вялікадня. Праўда гэта не бяда, бо ў беларускай кухні карысных для здароўя, смачных і адначасова посных кулінарных вынаходак нямала!
"А ў Нясвіжы людзі хіжы: салому таўкуць, бліны пякуць, сена смажаць, бліны мажуць".
Калісьці так у народзе жартавалі са сквапных людзей, якія любілі прыбядняцца: маўляў, у пост толькі бліны з саломы і ядуць! На самай жа справе у перыяд да Вялікадня беларусы елі смачна, хаця і добра сытымі з-за стала не выходзілі. А вось пра чалавека, які прагаладаўся, казалі, што ў яго "свежы рот".
У беларускай кухні посных кулінарных вынаходак нямала!
© Sputnik / Альфред Микус
Наогул нашы продкі лічылі, што ненажэры будуць пакутаваць на тым свеце. Аднак гэта не замінала, як выпадала нагода, "есці ў запас".
Што ні кажы, але раней традыцыйная беларуская кухня моцна залежала ад асаблівасцей змены сезонаў. На дабрабыт і разнастайнасць сялянскага меню наўпрост уплывала колькасць нарыхтаваных з восені прыпасаў. У Вялікі пост выручала прысядзібная гаспадарка, агародніна з уласных градак, сабраныя ўлетку ягады ды грыбы.
Рэцэптаў посных страў павінна хапіць да самага Вялікадня
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Так, на вясковым стале заўсёды была сухая і свежая рыба, канаплянае і льняное масла, а вось алей са сланечнікавага насення сустракаўся рэдка. У вялікай пашане ў продкаў было рознае збожжа (жыта, ячмень, авёс), грэчка, бабы (фасоля, сачыўка, гарох), шматлікая гародніна, накшталт буракоў, рэпы, рэдзькі, бручкі, капусты, бульбы, тапінамбуру, морквы, пастарнаку, сельдэрэю, цыбулі і часнаку. Не забывался сяляне і пра насенне лёну, гарбузікі, арэхі, брусніцы, журавіны, сушаныя маліны і мочаныя яблыкі. З дубовых кадушак даставалі салёныя грыбы, квашаныя агуркі ды галоўкі капусты ў найсмачнейшым расоле. А са слодычы ў дбайнай гаспадыні заўсёды былі прыпасены мёд ды разнастайнае сочыва…
Любімыя стравы продкаў
Сёлета Вялікі пост пачаўся даволі рана, таму ў склепе акрамя бульбы засталося яшчэ шмат з усяго вышэй пералічанага. З такім скарбам адчуваецца, што нават без скаромных страў на кухні чакае сапраўдная гастранамічная смаката! Асабліва калі гатаваць па рэцэптах XIX стагоддзя паводле "Літоўскай кухаркі" Вінцэнты Завадскай.
Посны стол
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Суп агурочны зялёны
Дарэчы, дзвесце гадоў таму пры гатаванні посных страў для закрасы нярэдка ўжывалі смятану і вяршковае масла.
З чаго гатаваць:
1,25 кг дробнай рыбы,
2-3 шк. агурочнага расолу,
5-6 квашаных агуркоў,
1-1,5 шк. смятаны,
2 морквіны,
1-2 карані пятрушкі,
2 цыбуліны,
1 парэй,
1 караняплод сельдэрэю,
1 ст. л. масла,
1 ст. л. мукі,
соль (да смаку).
Квашаныя агуркі для стравы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Прыгатаваць булён з рознага карэння, якой-небудзь дробнай рыбы (яршоў, акунёў) і агурочнага расолу. Варыць 1,5 гадз.
Муку падрумяніць у растопленым масле, заправіць гэтым суп, працадзіць, забяліць смятанай. Дадаць звараныя асобна, нарэзаныя кружочкамі квашаныя агуркі і закіпяціць.
Да гэтага супу замест традыцыйных грэнак можна спячы посны пірог з цыбулі.
Посны суп
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Цыбульнік
З чаго гатаваць:
800 г мукі,
30 г дражджэй,
2 шк. вады,
8 шт. рэпчатых цыбулін,
¾ шк. алею,
соль (да смаку).
Цыбуля для стравы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. З мукі, вады і дражджэй замясіць цеста, дадаць соль і даць падысці. Раскачаць цеста на тонкія бліны і спячы.
Абсмажыць на алеі цыбулю і перакласці ёю выпечку. Зноў уставіць у печ (духоўку) і крыху папячы.
Смачна есці!
Пірог вясковы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Чытайце таксама:
"Масленка – адна нядзелька, ды і тая караценька…", або Хлебасольства з водарам бліноў
Вясна пачынаецца з Грамніц, або Стрэчанне са смакам сялянскай кухні
Божы дар у апошні калядны дзень, або На Вадапосце галодная куцця здароўе беражэ
