Здраднік Радзімы, шпіён двух разведак: карніка Буглая будуць судзіць пасмяротна
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Падпісацца
Паводле звестак гісторыкаў, антыпартызанскі спецназ белахалатачнікаў, які на акупіраванай тэрыторыі БССР стварыў карнік Буглай, быў адзіным фарміраваннем паліцаяў, каму выдалі нямецкую ваенную форму.
Генеральная пракуратура Беларусі рыхтуе для перадачы ў Вярхоўны суд чарговую справу ў дачыненні да карніка, якая выдзелена ў асобную вытворчасць з маштабнай крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Гэта будзе восьмая крымінальная справа ў дачыненні да карнікаў, якім пры жыцці ўдалося пазбегнуць пакарання за генацыд. Размова ідзе пра здрадніка Радзімы, шпіёна некалькіх заходніх разведак, беларуса Аляксандра Буглая, які ў пачатку Вялікай Айчыннай вайны паступіў на службу да немцаў і праводзіў карныя аперацыі на акупіраванай тэрыторыі БССР. Менавіта ён стварыў антыпартызанскі спецназ "Белая каманда", які арудаваў на акупіраванай тэрыторыі ў белых маскіровачных халатах. За два гады паліцаі 682-га батальёна, а менавіта так у нацысцкіх дакументах лічылася "Белая каманда" Буглая, правялі дзясяткі карных аперацый, на іх рахунку жыццё больш за 2 700 партызан і мірных жыхароў.
Па крыважэрнасці, адзначаюць гісторыкі, падраздзяленне Буглая можна паставіць на адну лінію з камандай Дэрлівангера, але для большасці беларусаў зверства "Белай каманды" практычна невядомыя.
Матэрыялы, звязаныя са злачынствамі Буглая, які на акупіраванай тэрыторыі Беларусі стварыў антыпартызанскі спецназ "Белая каманда", захоўваюцца ў архіве КДБ, з іх яшчэ поўнасцю не зняты грыф "Сакрэтна".
Пра гэта гаворыцца ў дакументальным фільме "Буглай. Злачынствы "Белай каманды" з цыкла "Без тэрміну даўнасці", які з’яўляецца сумесным праектам КДБ Беларусі і тэлеканала "Першы інфармацыйны".
Як распавёў начальнік Цэнтральнага архіва КДБ Беларусі Дзмітрый Варапаеў, на большасць карнікаў, не выяўленых на тэрыторыі СССР у першыя пасляваенныя гады, заводзіліся гэтак званыя вышуковыя справы.
"Сенсацыяй стала выяўленне вышуковай справы на самога Буглая, сляды якога, па дакументах, губляліся ў перыяд распаду СССР. Меркавалася, што справа павінна была захоўвацца да 1980 года, а затым быць знішчанай. Аднак, як высветлілася, увесь гэты час тамы з дакументамі на карніка захоўваліся ў сейфах музейных запаснікаў Упраўлення ваеннай контрразведкі. Матэрыялы, звязаныя з "Белай камандай" Буглая, да гэтага часу захоўваюцца ў Архіве КДБ Беларусі пад грыфам "сакрэтна"", - расказаў Варапаеў.
Камандзір "Белай каманды" Аляксандр Буглай
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Карнік і агент
Аляксандр Буглай – нацысцкі памагаты, адзін з найжорсткіх карнікаў Беларусі, які пасля Вялікай Айчыннай вайны стаў агентам амерыканскай разведкі. Яго імя, як і зверствы яго падраздзялення, доўгія гады заставаліся ў цені для шырокай грамадскасці.
У архіўных матэрыялах змяшчаюцца не толькі факты знішчэння мірнага насельніцтва, але і прозвішчы спіскаў здраднікаў, апісання іх злачынстваў, за якія ад нацысцкага кіраўніцтва яны атрымлівалі ордэны і ўзнагароды. У пратаколах допытаў карнікаў, якія служылі ў Буглая, ёсць паказанні аб тым, што яго метадаў і жорсткасці баяліся нават самі немцы.
Буглай, як і большасць паліцаяў, карнікаў, у канцы Вялікай Айчыннай вайны з адыходзячымі часткамі вермахта пайшоў на Захад, у Германію, дзе яго завербавала разведка ЗША для працы супраць Савецкага Саюза. У першыя гады пасля вайны ў СССР на яго была заведзеная вышуковая справа, але Захад яго не выдаў СССР для прыцягнення да крымінальнай адказнасці. Ён памёр у адной з Заходніх краін, так і не прыцягнуты да адказнасці.
Камандзір "Белай каманды" Аляксандр Буглай
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Гісторыя Буглая
Нацысцкі памагаты і карнік Буглай нарадзіўся ў вёсцы Кіркаўшчына Нясвіжскага раёна ў 1910 годзе. Тут ён скончыў 6 класаў школы. Сям’я была шматдзетнай, беднай, і ён працаваў вясковым пастухом, але амбіцыі былі празмерныя, і як толькі дасягнуў "прызыўнога" ўзросту, ён добраахвотна пайшоў у польскую армію – у 16-ы ўланскі полк.
Ёсць архіўныя даныя аб тым, што Буглай хацеў трапіць у афіцэрскую школу, але яму сказалі, што ў праваслаўнага беларуса няма перспектыў у польскай арміі, пасля чаго ён дэзерціраваў, перайшоў мяжу СССР і атрымаў свой першы тэрмін. Яго адправілі на спецпасяленне ў Омскую вобласць, адкуль ён уцёк, прайшоў 360 км пешшу, потым дабраўся да Мінска, дзе яго зноў затрымалі. Выйшаў Буглай з турмы ў 1934 годзе, пасля чаго яго і вярбуе польская разведка.
Як расказваюць гісторыкі, куратары з польскіх спецслужбаў прапанавалі добрую суму за шпіянаж, навучылі ў спецшколе, як весці разведку ў СССР – зашыфравана наносіць на паперу камунікацыі, як атрымліваць патрэбную інфармацыю.
Яшчэ да пачатку Вялікай Айчыннай вайны польская разведка два разы засылала Буглая ў СССР для збору разведданых – у Бранску, Унечы, Смаленску і Гомелі, дзе былі ваенныя гарнізоны. Увесну 1941 года ён быў арыштаваны як агент польскай разведкі і змешчаны для адбывання пакарання ў Пішчалаўскі замак у Мінску.
Камандзір "Белай каманды" Аляксандр Буглай
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Калі пачалася вайна і ў Мінску ішла эвакуацыя, у тым ліку зняволеных, Буглай падчас бамбёжкі эшалона са зняволенымі збег, дабраўся да Баранавіч, дзе знаходзіліся яго жонка і сын Казімір, і добраахвотна прыйшоў у нямецкую камендатуру.
Там Буглай прапанаваў свае паслугі фашыстам – бо ён выдатна валодаў навыкамі збору разведданых і ведаў нямецкую мову. У верасні 1941 года камендатура перамяшчаецца ў Гомель, дзе ён працуе следчым. Як потым дадуць паказанні на судзе "белахалатачнікі", яго метады былі настолькі варварскімі, што нават немцы прапанавалі яму рэалізоўваць свае навыкі за сценамі СД. Нямецкае камандаванне дазволіла Буглаю стварыць свой карны атрад.
Тактыка і зверствы "Белай каманды"
Расказваючы пра тое, якую тактыку прымяняў Буглай на чале са сваёй "Белай камандай" на акупіраванай тэрыторыі БССР, гісторык спецслужбаў Аляксандр Кісліцкі адзначае, што буглаеўцы ў маскіровачных халатах заходзілі ў крайні дом у вёсцы і прадстаўляліся дэсантнікамі Чырвонай арміі. Яны пераконвалі сялян, што нібыта трапілі ў акружэнне і ім трэба звязацца з партызанамі, каб вярнуцца да сваіх часцей у Чырвоную армію.
Пасля атрымання інфармацыі яны рабілі крывавыя расправы.
Узнагароды ад нацыстаў за генацыд
Як расказваюць гісторыкі, батальён Буглая складаўся выключна з добраахвотнікаў, якія наўмысна ішлі на службу, ведаючы, што ім трэба забіваць людзей. 1 жніўня 1943 года ў Гомельскай вобласці атрад Буглая знішчыў 9 партызанскіх лагераў, узяў у палон 400 чалавек, забіў і параніў 2 700 чалавек.
Першапачаткова ў атрадзе Буглая было 70 чалавек. Адна з першых карных аперацый прайшла ў лістападзе 1941 года ў Гомелі і Гомельскай вобласці, карнікі выявілі партызанскія сем’і, сувязных і актывістаў. За гэта ён атрымлівае адну з першых узнагарод ад Вермахта і ў нацысцкай прэсе з’яўляюцца аб ім першыя артыкулы. Па рашэнні нацыстаў, у атрад Буглая з розных раёнаў Гомельшчыны накіроўваюць па 10-15 найбольш падрыхтаваных паліцаяў, і ў выніку атрад вырастае да 150 чалавек, а да 1943 года баявы карны добраахвотніцкі батальён "Белая каманда" ужо складаў 700 добра навучаных баевікоў.
"Белую каманду" немцы ўзброілі аўтаматамі, кулямётамі, карабінамі і забяспечылі нямецкім абмундзіраваннем. У Буглая, як і ў падначаленых было шмат узнагарод ад нацыстаў, і, як сведчаць архіўныя даныя, прадстаўленні на ўзнагароды ён пісаў сам на сябе.
Камандзір "Белай каманды" Аляксандр Буглай
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Забойствам людзей буглаеўцы займаліся як асобна, так і ў складзе іншых карных падраздзяленняў. Толькі ў Гомельскай вобласці было праведзена да 40 карных акцый – пад выглядам барацьбы з партызанамі яны распраўляліся з мірным насельніцтвам, зажыва спальвалі дзяцей, старых, жанчын.
У маі 1944 года пры наступленні Чырвонай арміі, якая ішла вызваляць Мінск, буглаеўскія войскі былі разбіты – частка батальёна была знішчана, частка разбеглася, частка трапіла ў палон. А сам Буглай на матацыкле збег, дэзерціраваў, кінуўшы сваю каманду, апынуўся ў складзе арміі Уласава, а пасля Другой сусветнай вайны – ў амерыканскай зоне акупацыі.
Вышук і адплата
Пасля вайны ён працаваў на амерыканскую разведку і пражываў ва ўласным доме ў штаце Нью-Ёрк. У 1951 годзе ён быў аб’яўлены ва ўсесаюзны вышук. У алфавітным вышуковым спіску нацысцкіх злачынцаў і здраднікаў радзімы Буглай значыўся пад №19. СССР двойчы падаваў запыты на яго экстрадыцыю, але ЗША адмовіліся яго выдаваць.
Дакладны год смерці карніка Буглая ў адкрытых гістарычных крыніцах і архівах не зафіксаваны. Вядома толькі, што ён, як і многія іншыя нацысцкія злачынцы, дажыў у ЗША да старэчага ўзросту і памёр натуральнай смерцю.
Першыя суды над карнікамі "Белай каманды" прайшлі ў 1947 годзе – ваенныя трыбуналы асудзілі амаль 140 буглаеўцаў. Пошукі катаў вяліся на працягу 30 гадоў. Апошні буйны працэс адбыўся ў Гомелі ў канцы лета 1974 года. Ваенны трыбунал прыгаварыў да расстрэлу Сямёна Лапіцкага – правую руку Буглая, які асабіста расстрэльваў мірных жыхароў і дзяцей. У 1974 годзе да вышэйшай меры пакарання быў прыгавораны і іншы карнік з той жа каманды – Мікалай Ільянкоў, знойдзены праз 30 гадоў у Адэскай вобласці.
Справа Сямёна Лапіцкага
© Photo : "Первый информационный" телеканал
Гісторыкі адзначаюць, што трэба даць прававую ацэнку такім злачынцам як Буглай, якія ўцяклі ад правасуддзя, каб нават пасля смерці яны ніколі не былі рэабілітаваны.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
