https://bel.sputnik.by/20260725/bazlk--krypty-yakya-kastsly-belarus-abavyazkova-varta-bachyts-1109368231.html

Базілікі і крыпты: якія касцёлы Беларусі абавязкова варта ўбачыць

Базілікі і крыпты: якія касцёлы Беларусі абавязкова варта ўбачыць

Sputnik Беларусь

У Беларусі захавалася багатая каталіцкая спадчына, сярод якой сустракаюцца сапраўдныя жамчужыны, якія ўражваюць сваёй гісторыяй, стылем і атмасферай. Якія з... 25.07.2026, Sputnik Беларусь

2026-07-25T12:52+0300

2026-07-25T12:52+0300

2026-07-25T12:52+0300

касцёл

помнікі архітэктуры

архітэктура

рымска-каталіцкая царква

каталікі

грамадства

гісторыя

культура

спадчына

беларусь

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07e6/04/12/1062096915_0:84:1600:984_1920x0_80_0_0_4a82d7fe3d908243db1bfe997ea462ac.jpg

Рымска-каталіцкая царква пачала актыўна распаўсюджвацца на тэрыторыі Беларусі з канца XIV стагоддзя і пакінула шырокі след у культуры і архітэктуры краіны.За мінулыя стагоддзі было пабудавана вельмі шмат манументальных каталіцкіх храмаў, усе яны вельмі разнастайныя і прыгожыя. Якія з іх абавязкова варта ўбачыць, карэспандэнт Sputnik абмеркавала з вопытным экскурсаводам і кандыдатам гістарычных навук Сяргеем Бусько.Малыя базілікі"Калі гаварыць аб знакавых каталіцкіх храмах Беларусі, пачаць варта з тых, якія называюцца малымі базілікамі. У Рымска-каталіцкай царкве ёсць такі статус, як малая базіліка, які падкрэслівае асаблівае значэнне касцёла для рэгіёна. На тэрыторыі Беларусі ёсць усяго чатыры касцёлы, якія маюць такі статус і з’яўляюцца цэнтрамі прыцягнення для каталіцкага насельніцтва, але пры гэтым цікавыя і для паўсядзённага турыстычнага працэсу", - адзначыў эксперт па ўнутраным турызме.Статус малой базілікі мае касцёл Святога Францішка Ксаверыя ў Гродне, які яшчэ называюць "фарным", што азначае "галоўны".Ён быў пабудаваны ў 1703 годзе і з’яўляецца не толькі помнікам архітэктуры, але і адным з найбуйнейшых і найпрыгажэйшых касцёлаў Беларусі. Раней вакол гэтага каталіцкага храма размяшчаўся цэлы комплекс будынкаў езуіцкага манастыра, многія з іх зараз выкарыстоўваюцца ў розных мэтах.Характэрны гэты касцёл яшчэ і тым, што ў ім захаваліся ўнікальны драўляны алтар вышынёй 21 метр і старадаўнія фрэскі. А фасад упрыгожаны дзеючым механічным гадзіннікам 1660-х гадоў, ён лічыцца найстарэйшым вежавым гадзіннікам у Еўропе."У гэты спісак уваходзіць базіліка Ушэсця Найсвяцейшай Панны Марыі ў аграгарадку Будслаў, дзе штогод у ліпені праходзіць маштабны Будслаўскі фэст, уключаны ў спісак нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, што яшчэ больш падкрэслівае значэнне гэтага храма для гісторыі і культуры Беларусі", - сказаў экскурсавод.У гэтым касцёле захоўваецца цудатворны абраз беларускіх католікаў – Будслаўскі абраз Божай Маці, у гонар якога і праводзіцца штогадовая ўрачыстасць. А яшчэ храм плануюць афіцыйна аб’явіць каталіцкім рэлігійным цэнтрам Беларусі.Сабор Ушэсця Дзевы Марыі ў Пінску таксама мае статус малой базілікі і захоўвае найстарэйшы дзейны арган у Беларусі 1837 года. Ён налічвае амаль паўтары тысячы труб і да гэтага часу іграе кожную нядзелю падчас імшы.Але не толькі арганам унікальны і адметны гэты храм. Галоўны алтар (усяго іх сем) размешчаны ў прэсвітэрыі, дзе таксама можна ўбачыць малюнак "Узнясенне Дзевы Марыі". Гэта копія вядомага палатна іспанскага мастака Мурыльё, а арыгінал выстаўлены ў Эрмітажы.Іншая важная дэталь убрання – палатно "Пінская Мадонна", створанае беларускім мастаком і скульптарам Альфрэдам Ромерам. З карцінай звязаны цікавы факт: лічыцца, што правобразам для выявы Маці Божай паслужыла мясцовая жыхарка.А яшчэ побач з храмам узвышаецца трох'ярусная званіца, якую за невялікі нахіл часам называюць "пінскай Пізанскай вежай"."І самы малады храм, уключаны ў спісак малых базілік, – гэта касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі ў Браславе", - дадаў Бусько.Ён быў пабудаваны ў 1824 годзе і перабудаваны ў неараманскім стылі ў 1897-м. Галоўная святыня храма – цудатворны абраз Маці Божай Браслаўскай "Уладычыца азёр", якая захоўваецца ў драўляным алтары.Кожны год 22 жніўня, у дзень ушанавання святыні, у Браславе стартуе маштабны двухдзённы фестываль. Ключавымі падзеямі свята лічацца масавыя шэсці, начная працэсія са свечкамі і ўрачыстыя богаслужэнні.Гістарычныя храмы"Спісак знакавых касцёлаў Беларусі можна прадоўжыць храмамі, узрост і гісторыя якіх маюць для краіны асаблівае значэнне. Першым з такіх я назваў бы касцёл Святой Тройцы ў вёсцы Ішкалдзь", - расказаў экскурсавод.Гэта адзін са старажытных помнікаў каталіцкай архітэктуры Беларусі. Гэты гатычны храм амаль поўнасцю дайшоў да нашых дзён такім, якім быў пабудаваны ў 1470-х гадах. Гэта значыць, яго знешні выгляд фактычна не змяніўся з XV стагоддзя, менавіта з гэтай прычыны ён мае асаблівую каштоўнасць.Разам з тым, у яго вельмі простае ўбранне, але ў гэтай прастаце і хаваецца яго зачараванне. Цікава і тое, што храм здаецца грунтоўным і манументальным, але ў той жа час прыгожым, лёгкім і ўзвышаным.Да гістарычных каталіцкіх храмаў, паводле слоў Бусько, таксама можна аднесці касцёл Святога Міхаіла ў аграгарадку Гнезна Ваўкавыскага раёна.Ён таксама лічыцца старажытным: яго ўзвядзенне было пачата яшчэ ў дваццатых гадах XVI стагоддзя. Тады большасць касцёлаў уяўлялі такі архітэктурны накірунак, як позняя готыка, храм у Гнезна не стаў выключэннем, толькі ў яго стылі можна прасачыць яшчэ некаторыя рысы рэнесансу.За пяць стагоддзяў гэты будынак практычна не змяніўся, толькі крыху састарэў, што ніяк не адбілася на яго велічы.З цікавага – у цэнтры храма размешчана копія Сікстынскай Мадонны, якую напісаў мастак з Ваўкавыска ва ўласнай кватэры. Арыгінал карціны італьянскага жывапісца Рафаэля захоўваецца ў Галерэі старых майстроў у Дрэздэне.Таксама эксперт па ўнутраным турызме рэкамендуе наведаць касцёл Святога Казіміра ва Уселюбе Навагрудскага раёна.Храм быў пабудаваны да 1433 года і ў архітэктурным плане лічыцца "сплавам" традыцый беларускага дойлідства і заходняй гатычнай школы. Вонкавы выгляд касцёла даволі аскетычны – выцягнутыя, уласцівыя готыцы, лініі, стральчатыя вокны. Адзінае аздабленне – ляпніна на капітэлях і ажурная коўка на дзвярах.А яшчэ тут захоўваецца некалькі рэліквій, якія прыцягваюць вернікаў. Так, галоўным скарбам касцёла лічыцца фігура Маці Божага Новага Жыцця. Гэта невялікіх памераў скульптура, якая паказвае Маці Божую цяжарнай, у чаканні з’яўлення на свет Ісуса.Скульптура такога плана – унікальная, бо звычайна Дзеву Марыю паказваюць або ў момант Дабравешчання, або ўжо з немаўлём Хрыстом на руках. Таму вернікі часта звяртаюцца да яе з малітвай аб з’яўленні дзяцей ці аб збавенні ад хвароб."Цікавы не толькі храм, але і сумежная тэрыторыя. Вакол касцёла створана цэлая зона адпачынку: ёсць альтанкі, лаўкі, вінаграднік, працуе ўтульная кавярня на трасе, таксама ёсць месцы для пікнікоў і рыбалкі, гульнявая зона і галерэя-музей, дзе можна набыць розныя сувеніры. А яшчэ пры касцёле ёсць экскурсавод, які раскажа пра гісторыю храма і ўсё пакажа. Таксама можна падняцца на вежу, што вельмі цікава, у тым ліку з турыстычнага пункту гледжання", - падзяліўся Бусько.Унікальная архітэктура"Касцелы з унікальнай архітэктурай я б вылучыў асобным блокам. У гэтым спіску адназначна касцёл Святога Казіміра ў вёсцы Ліпнішкі Іўеўскага раёна. Ён пабудаваны ў паўночным скандынаўскім стылі з буйнога каменя, вельмі цікава і эфектна ён глядзіцца на фоне блакітнага неба", - расказаў Бусько.Пабудаваны гэты каталіцкі храм быў у 1910 годзе. Архітэктурны праект распрацоўвалі спецыялісты з Францыі, а самім будаўніцтвам займаліся запрошаныя палякі і мясцовыя жыхары.Храм валодае дастаткова простай, але пры гэтым выразнай архітэктурай. Гэты прамавугольны будынак, да якога прыбудаваны квадратныя "крылы". Над галоўным фасадам узвышаецца васьмігранная вежа з вострым шпілем. Яе асноўнай асаблівасцю з’яўляецца аздабленне люкарнамі – гэта невялікія аконныя праёмы, зробленыя ў пахіле даху. Гэта надае касцёлу выгляд казачнага замка.Таксама вопытны экскурсавод рэкамендуе наведаць касцёл Святога Станіслава ў Магілёве."Гэта пераход з барока ў класіцызм, таму будынак храма такі своеасаблівы, нестандартны і нават у нечым нечаканы для Беларусі. Будзе вельмі цікава паглядзець на яго з турыстычнага пункту гледжання", - адзначыў субяседнік агенцтва.Фасад упрыгожаны порцікам з калонамі і трохкутным франтонам. Але самае каштоўнае ў касцёле Святога Станіслава – унікальныя фрэскі другой паловы ХVIII стагоддзя на біблейскія сюжэты.Асаблівай увагі заслугоўвае і старадаўні арган храма, які быў прывезены ў Магілёў з Нідэрландаў. Ён быў выраблены ў 1928 годзе і з’яўляецца 47-м творам вядомага майстра Лявона Верс Хуэрэн дэ Хэйт Хусена.Незвычайным з архітэктурнага пункту гледжання, на думку экскурсавода, можна лічыць і касцёл Бязгрэшнага зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Бабруйску.Яго незвычайнасць заключаецца ў тым, што будынак найпрыгажэйшага неагатычнага касцёла "зросся" са сценамі пяціпавярховага былога будтрэста (цяпер гэта будынак ЖЭУ домабудаўнічага камбіната).Справа ў тым, што пасля вайны касцёл быў прыстасаваны пад гаспадарчыя патрэбы, а ў 1960-я і зусім стаў клубам будтрэста, будынак якога быў прыбудаваны да нефа храма. Для гэтага нават знеслі прытвор і дзівосную спічастую вежу.Гэты дзіўны сімбіёз двух абсалютна розных пабудоў існуе да гэтага часу. Больш за тое, фармальна будынак з’яўляецца адзіным цэлым і мае адзін адрас – вуліца Кастрычніцкая, дом 121.Храмы з пахавальняй"Касцёл – гэта не толькі будынак для малітваў, але і месца для пахаванняў. У Беларусі таксама ёсць каталіцкія храмы з магільным склепам, якія можна скласці асобнай катэгорыяй. Першае месца ў гэтым спіску, вядома ж, займае касцёл Божага Цела ў Нясвіжы, ён жа Фарны", - сказаў эксперт па ўнутраным турызме.У крыпце пад касцёлам месціцца радавая пахавальня Радзівілаў, дзе знаходзяцца забальзаміраваныя целы княжацкага роду многіх пакаленняў. Дарэчы, каб стварыць яе, Мікалаю Хрыстафору Радзівілу Сіротку прыйшлося асабіста звярнуцца да Папы Рымскага за адпаведным дазволам.Сёння трапіць у магільны склеп можна, для гэтага трэба звярнуцца да супрацоўнікаў касцёла, якія за сімвалічную плату забяспечаць аўдыягідам і падкажуць, як спусціцца ў саму пахавальню.Апошняе пахаванне ў крыпце датуецца 2000-м годам – ​​сюды прывезлі ўрну з прахам Антонія Радзівіла, які памёр у Лондане.Да гэтай катэгорыі адносіцца і касцёл Святога Уладзіслава ў вёсцы Суботнікі, які цікавы захаваным у некранутым выглядзе фамільным магільным склепам графаў Умястоўскіх.Першым у ёй пахавалі заснавальніка – Уладзіслава Умястоўскага, а затым туды былі ўнесены астанкі яго даўно памерлых сваякоў. Толькі на надмагіллі, прызначаным для Яніны (яна прадбачліва паклапацілася пра яго сама), няма ні імя, ні дат: жонка Уладзіслава памерла ўдалечыні ад радавога гнязда – у Рыме.Знаходзіцца магільны склеп прама перад алтаром у падлозе храма, каб трапіць туды, адмысловым драўляным бервяном трэба адкрыць цяжкі металічны люк. Характэрна яна яшчэ і тым, што яе столь упрыгожана венецыянскай мазаікай, якая захавалася. Гэты магільны склеп лічыцца адным з самых прыгожых у Беларусі, адзначыў Бусько.У Баранавічах таксама ёсць цікавы каталіцкі храм з пахавальняй – Крыжаўзвіжанскі касцёл. Ён быў пабудаваны з дрэва ў 1924 годзе і лічыцца помнікам дойлідства ХХ стагоддзя. У ім дзіўным чынам перапляліся рысы неаготыкі, неабарока і неакласіцызму.Гісторыя яго ўзвядзення дастаткова драматычная. Дазвол на пабудову касцёла атрымаць ніяк не ўдавалася, нягледзячы на ​​сур’ёзныя намаганні спонсараў гэтага мястэчка – графа і графіні Развадоўскіх. І толькі пасля смерці графіні, якая перайшла ў апошнія гады жыцця ў каталіцтва, быў атрыманы дазвол ад Мінскага губернатара на будаўніцтва на месцы яе пахавання невялікай драўлянай капліцы.Капліца прастаяла да 1923 года. Затым на яе месцы быў узведзены Крыжаўзвіжанскі касцёл. Ёсць падстава меркаваць, што ў яго падвале да гэтага часу знаходзіцца склеп з астанкамі графіні Развадоўскай. А астанкі графа, хутчэй за ўсё, дзесьці на тэрыторыі касцёла.Замест P.S.Але пры ўсёй разнастайнасці касцёлаў у Беларусі ключавым усё ж з’яўляецца Кафедральны касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі ў горадзе Мінску."Гэта не толькі гістарычна каштоўная, але і адна з найпрыгажэйшых славутасцей як беларускай сталіцы, так і ўсёй рэспублікі", - падсумаваў субяседнік Sputnik.Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"

https://bel.sputnik.by/20260530/na-charze-vezha-yak-vyadzetstsa-restaratsyya-navagrudskaga-zamka-1107536451.html

беларусь

2026

Навіны

ru_BY

касцёл, помнікі архітэктуры, архітэктура, рымска-каталіцкая царква, каталікі, грамадства, гісторыя, культура, спадчына, беларусь, у беларусі, цiкавосткi, турызм