Беларус на СВА: заўсёды ведаў, што пайду ваяваць
© Sputnik / Станислав Красильников
/ Падпісацца
Франтавы жарт можа быць не толькі добрым, але і ядомым, а галоўныя псіхатэрапеўты ў бліндажы – гэта наогул не людзі. Чаму так адбываецца – чытайце ў рэпартажы Sputnik з зоны СВА.
Мірная беларуская дарога або маўклівая, або расказвае кожны год адно і тое ж. Увосень уздоўж трас мы бачым інсталяцыі з саломы – значыць пачынаецца сезон свят хлебаробаў. Часта недалёка ад трас трапляюцца абеліскі – раны Вялікай Айчыннай вайны, якія зацягнуліся.
Дарогі ў зоне баявых дзеянняў зусім іншыя. Раны свежыя – стыхійныя мемарыялы ад таварышаў па зброі. Сустракаюцца і вялікія чорныя плямы на асфальце – цені згарэлага транспарту. На абочынах мёртвыя машыны. Нярэдка гэта фуры, у якіх дугі на паўпрычэпе тырчаць як рэбры.
Згарэлы ў выніку атакі дрона аўтамабіль
© Sputnik / Василий Малашенков
Праз такія знакі дарога пачынае не проста гаварыць з табой, а крычаць: "Будзь асцярожны!". І гэта зусім не пра хуткасны рэжым. Тут яго ніхто не выконвае. Абмежавальныя знакі выглядаюць як здані з таго свету, дзе няма дронаў у небе, а на зямлі не сустракаюцца міны. Хаця, той свет не іншасветны, а нармальны. Гэта ты знаходзішся ў залюстаркоўі.
Прычым у наш час няма ніякага партала, месца для скачка з міру ў вайну. Так магло быць у часы, напрыклад, югаслаўскіх войнаў. Вось мірная Румынія, вось мірная Венгрыя, вось мірная Балгарыя… Зусім побач – зона баявых дзеянняў, але гэта не так ужо прыкметна, калі не чытаць навін.
А зараз дым канфлікту разносіцца далёка. Часам гэта адчуваецца нават у Мінску. Напрыклад, мінулым летам у сталіцу прыляцеў украінскі дрон. Тады ніхто не пацярпеў, а вось летам 2026-га зыход быў іншым. Пры атацы на беларускі аўтобус загінуў чалавек і яшчэ некалькі былі параненыя.
Як бы цынічна гэта ні гучала, такія інцыдэнты – кропля ў вялізным акіяне, калі параўноўваць з зонай баявых дзеянняў.
Дронавая геаграфія
У адным з папярэдніх матэрыялаў Sputnik ужо расказваў, што ў сучасных канфліктах дроны іграюць першую партыю. Беспілотная авіяцыя можа даставаць часам вельмі далёка. Украіна ў гэтым сэнсе зараз прастрэльваецца наскрозь. Але тут важная рэмарка: калі кіеўскі рэжым часта меціць не ў ваенныя аб’екты, то расійская армія заўсёды выбірае цэлі, так ці інакш звязаныя з УСУ.
Натуральна, рызыка трапіць пад артылерыйскі абстрэл або атаку дронамі ў мірнага насельніцтва ёсць заўсёды. Але гэта ўжо пытанне да ўкраінскіх улад, якія дазваляюць ваенным жыць ці захоўваць узбраенне, боепрыпасы, напрыклад, у гандлёвых цэнтрах. Таму туды і прылятае. Удары Кіева па расійскім боку, як вядома, робяцца зусім інакш.
"Праціўнік б’е па ўсім, што бачыць: або гэта цывільныя грамадзяне, або гэта ваенныя… Без разбору б’юць па людзях", - распавёў карэспандэнту Sputnik баец з Беларусі з пазыўным Чырык.
Яго гісторыю больш падрабязна раскажам пазней. А пакуль звернем увагу, што дронавая небяспека ці прылёты ракет на сучаснай вайне могуць мець месца далёка за межамі тэатра ваенных дзеянняў. Гэта пачынаеш востра адчуваць у Бранскай, Курскай і Белгародскай абласцях – зоне з рэжымам КТА (контртэрарыстычнай аперацыі). Тут можна ўбачыць чорны дым, які ўзнімаецца з лесу, а дарогу перагародзяць ваеннаслужачыя і папросяць ехаць іншым шляхам.
Сховішча ў Белгарадзе
© Sputnik / Василий Малашенков
У Белгарадзе таксама ўсё не так, як у звычайным горадзе. Паўсюль бетонныя сховішчы. Шмат дзе зроблены паказальнікі "Аптэчка тут".
Сховішча ў Белгарадзе
© Sputnik / Василий Малашенков
Гэта наступствы сумнага вопыту. Аб ім нагадвае і мемарыял у выглядзе Анёла ў цэнтры горада. Яго паставілі ў памяць аб ракетнай атацы, якая адбылася 30 снежня 2023 года. Тады 25 мірных грамадзян загінулі, а больш за сто атрымалі раненні.
Мемарыял у памяць аб загінулых 30 снежня 2023 года ў Белгарадзе
© Sputnik / Василий Малашенков
Яшчэ больш прыкметны сляды абстрэлаў у Шабекінскай муніцыпальнай акрузе. Тут пачынаюць усё часцей сустракацца антыдронавыя сеткі, а мяшкамі з пяском абкладзены практычна ўсе аўтобусныя прыпынкі. На загарадных дарогах тросавая агароджа паміж сустрэчнымі палосамі заменена на сімвалічныя пластмасавыя слупкі, каб можна было рэзка развярнуцца ў выпадку небяспекі.
Антыдронавая сетка на цывільным аб'екце ў Белгародскай вобласці
© Sputnik / Василий Малашенков
Нягледзячы на тое, што яшчэ некалькі гадоў таму з-за прылётаў тут увогуле перакрывалі дарогі, жыццё ў раёне не спынілася. Палі засяваюцца і ўбіраюцца (натуральна, з належнымі мерамі бяспекі). Працуе харчпрам, які, дарэчы, пастаўляе нядрэнныя макаронныя вырабы ў беларускія рознічныя сеткі.
Так выглядаюць крамы ў Шабекінскай муніцыпальнай акрузе
© Sputnik / Василий Малашенков
"Шабекіна не схіляецца!". Цяпер гэта папулярны мясцовы слоган, які звязаны зусім не з граматыкай.
У зоне КТА сустракаюцца і блокпасты. Армія і сілавыя структуры, напрыклад, могуць часова адсяляць грамадзян з небяспечных раёнаў, чытаць перапіску ў тэлефонах, выкарыстоўваць аўтамабілі прыватных асоб для дастаўкі параненых у бальніцы або для затрымання падазроных у тэрарызме.
Яшчэ больш сур’ёзны рэжым – у зоне СВА. КПП на ўездзе ў яе некаторыя жартам называюць "мяжой Расіі з Расіяй". Чым бліжэй да фронту, тым больш цынічны гумар. Напрыклад, калі пачынаецца ранішняя актыўнасць БПЛА на трасах і падбіваецца першая машына, яе могуць назваць "адкрывалкай".
У наш час такой "адкрывалкай" можа апынуцца наогул любая машына ў любым пункце планеты. Проста недзе верагоднасць на ўзроўні статыстычнай хібнасці, а недзе – 99%. Такая сучасная дронавая геаграфія.
Дарогі закрыты
Яшчэ адна з прыкмет небяспечнай зоны – "дронавыя святлафоры". Гэта могуць быць проста два флажкі на блокпосце. Чырвоны ці жоўты паднімаюць, калі дарога перакрыта з-за беспілотнікаў, а белы азначае, што можна ехаць. Часам стаіць менавіта святлафор: замест белага флажка – зялёная лямпачка. Небяспека таксама абазначаецца жоўтай ці чырвонай.
Каб своечасова заўважыць беспілотнік з машыны, можна папрасіць кагосьці з пасажыраў уважліва глядзець назад. Менавіта на заднюю паўсферу, як правіла, заходзіць дрон пры атацы.
Калі вы едзеце з ваеннымі, задача спрашчаецца. Пра становішча на дарогах пастаянна паведамляюць "СПАшнікі" ці "ПВНшчыкі" (СПА – супрацьпаветраная абарона, ПВН – пункт візуальнага назірання).
Трэба ўвесь час быць напагатове. Фраза "дарогі закрыты" з удакладненнем, якога тыпу беспілотнік заўважаны над той ці іншай трасай, можа азначаць, што ваша машына не паспее заехаць ва ўкрыццё (лес, ангар, спецыяльна падрыхтаванае месца і гэтак далей). Тады трэба будзе па камандзе літаральна выскокваць з машыны і разгрупавацца. Тыя, у каго пры сабе зброя, страляюць па беспілотніку.
Падчас камандзіроўкі карэспандэнта Sputnik гэтак і адбылося. Дарогу закрылі, прыйшлося звярнуць на іншую. Яна праходзіла праз населены пункт. Раптам мясцовы жыхар, які стаіць каля дарогі, пачаў паказваць на неба. Вадзіцель рэзка затармазіў, а іншы ваенны закрычаў: "Усе з машыны!".
Чорная плямка ў небе завісла. Мабыць, аператар думаў, па кім ударыць. Але ўжо пачалася стракатня аўтаматаў. Потым глухі пляскач. Збілі.
– Што гэта было?
– Комік.
Так называюць дроны-камікадзэ. Калі б не аўтаматы Калашнікава і іх вопытныя карыстальнікі, для ўсіх гэта была б апошняя паездка па дарогах Данбаса…
Хлопец з завода
Адзін з тых, хто страляў па беспілотніку, – гэта і ёсць наш герой, Чырык. Яшчэ нядаўна ён працаваў на заводзе ў Беларусі. Родам з Бабруйска. Ваюе з красавіка 2025 года.
"Пакуль быццам бы атрымліваецца добра", - усміхаецца баец.
Баец з Беларусі з пазыўным Чырык
© Sputnik / Василий Малашенков
Вайна перакавала яго са спецыяліста па апрацоўцы металаў не проста ў вопытнага байца, але і філосафа.
"У мяне заўсёды было такое пачуццё, што калі-небудзь я ўсё ж такі стану ўдзельнікам якога-небудзь ваеннага канфлікту. Цягнула да ваеннай тэматыкі", - падзяліўся Чырык.
Раней у яго бывалі сны на гэтую тэму, а зараз часта бывае дэжавю. У нейкі момант Чырыку здаецца, што ён гэта ўжо недзе бачыў і перажываў. Першапачаткова выходзіў на заданні ў групе суправаджэння эвакуацыі "трохсотых", гэта значыць параненых. Затым займаўся суправаджэннем груп на лінію баявога судакранання. Пасля гэтага трапіў у разведку.
Усе тайны баявой працы, а тым больш назвы населеных пунктаў, у якія ходзіць разведка, раскрываць нельга. Але агульнымі ўражаннямі Чырык падзяліўся. І зноў прагучала слова "дроны".
"Вядома, з гэтай справай у іх (з дронамі ў праціўніка. - Sputnik) наладжана, скажам так, вельмі жорстка. Па магчымасці імкнемся не трапляцца пад гэта ўздзеянне, неяк хаваемся, надаем увагу менавіта маскіроўцы, таму што маскіроўка – гэта і ёсць 90% поспеху задачы", - распавёў разведчык.
Дарэчы, нездарма на СВА гавораць, што неба трэба слухаць. Тыя ж FPV-дроны вылічаюць менавіта па характэрным гудзенні. Чырык прызнаўся, што часам гэты гук яшчэ доўга мроіцца, хаця беспілотнікаў даўно няма паблізу.
У такіх умовах даводзіцца выконваць вельмі складаныя задачы. З-за высокага ўзроўню небяспекі адрэналін можа зашкальваць, і чалавек робіць цуды. Калі б у гэты момант баец чароўным чынам апынуўся на Мінскім паўмарафоне, абагнаў бы ўсіх удзельнікаў.
Падземныя пакоі ў сістэме бліндажоў могуць быць і такімі
© Sputnik / Василий Малашенков
Бульба – гэта ўсё
Пасля такіх стрэсаў без адпачынку ніяк. Як і ўсюды, на фронце адцягнуцца ад праблем дапамагаюць хатнія жывёлы. У адным з бліндажоў батальёна, дзе служыць Чырык, ёсць два кацяняці. Гэта галоўныя псіхатэрапеўты, але не менш за іх дапамагае гумар.
Кацяняты ў бліндажы расійскіх ваеннаслужачых у зоне СВА
© Sputnik / Василий Малашенков
Чырык завёў карэспандэнта Sputnik у бліндаж да баявых таварышаў. Народ аказаўся вельмі вясёлы. Калі б не антураж і ваенная форма, можна было падумаць, што гэта мазгавы штурм каманды КВЗ перад выступленнем. Натуральна, калі побач людзі з Беларусі, байцы жартуюць выключна пра бульбу.
"Вы госця пакармілі?", - перапыніў весялосць камандзір, які ўвайшоў.
Спасылкі на тое, што і так весела, што госцю далі смачную газіроўку і прапанавалі цукеркі, афіцэра не задаволілі. Па рацыі выклікалі кагосьці з кухні. Папрасілі прыгатаваць нешта смачнае. Даволі хутка быў змайстраваны салат са свойскай агародніны. Вайна вайной, але ў зоне СВА, хоць і не ўсюды, працягвае працаваць сельская гаспадарка. Памідоры з агуркамі вырошчваць там умеюць. Дадайце да гэтага салодкую цыбулю, соль. Франтавы салат гатоў.
Але павінна быць і гарачае. У бліндаж уносяць вялікую патэльню, а ў ёй – смажаная бульбачка! Чырык усміхаецца і на пытанне "гэта што чарговая падколка?" сцвярджальна ківае. Крыўдзіцца на такі кулінарны жарт – грэх. Па-першае, ён добры. Па-другое, смачны і з цыбулькай.
Бульбяную тэматыку ўдалося закрыць, расказаўшы байцам, што з бульбы можна здабываць электрычнасць (гэта не жарт). У сучасных бліндажах ёсць інтэрнэт. Інфармацыю праверылі, і вечар бульбяных жартаў быў завершаны.
Але не толькі з-за гэтага перарываліся порцыі жартаў. Часам успаміналі аб загінулых або тых, каму зараз цяжка на заданні.
– Гэта нам тут зараз цёпла, бо печка ёсць. А тыя хлапчукі ў акопах, і ўжо восень…
На тым баку
У чэрвені гэтага года Следчы камітэт Беларусі паведамляў, што па справе гэтак званага "палка Каліноўскага"* былі ўстаноўлены асобы больш як 40 беларускіх грамадзян, якія загінулі падчас украінскага канфлікту. На той момант трое з іх былі пахаваны ў Беларусі.
Пра тое, што з сябе ўяўляюць беларусы, якія ваююць за Кіеў, карэспандэнту Sputnik расказаў мінчанін Сяргей, які служыць у Добраахвотніцкім корпусе на баку Расіі.
"Перасякаліся з такімі беларусамі ў горадзе Бахмут (Арцёмаўск. - Sputnik). З замежным легіёнам, у ліку якога, па-мойму, на той момант быў "полк Каліноўскага"*. Ён расфарміраваны на дадзены момант. Я ведаю дакладна, таму што двое з іх трапілі ў палон", - успомніў Сяргей.
Як правіла, "каліноўцы" з’яўляліся ненадоўга. Спраўлялі фотасесіі і з’яжджалі. Трапляліся разведчыку і звесткі пра іншых беларусаў, якія яшчэ ў 2014 ці 2015 з’ехалі ва Украіну, прынялі грамадзянства гэтай краіны. Менавіта па палітычных перакананнях яны пайшлі на службу ва УСУ.
Многія з іх ужо мёртвыя. Некаторыя, у тым ліку выхадцы з Мінска і Барысава, служылі ва ўкраінскай 72-й механізаванай брыгадзе імя Чорных запарожцаў. Гэтае злучэнне было пад Вуглядарам і пад Кіевам.
"Вось гэтыя часці былі моцныя, а Замежны легіён – не. Ён больш прызначаны для зачыстак, для загарадатрадаў, скажам так. Легіён падпарадкоўваецца Галоўнаму ўпраўленню разведкі Міністэрства абароны Украіны, і ў агнявы кантакт уступае вельмі рэдка", - растлумачыў разведчык.
На пытанне аб тым, ці небяспечныя такія "легіянеры" для Беларусі ён адказаў: "Адназначна так".
Чаму Сяргей ваюе за Расію? У нейкі момант ён зразумеў, што гэтая вайна толькі пашыраецца і можа прыйсці ў Беларусь. Вырашыў "абараняць рэспубліку прама на далёкіх подступах". Землякам ён перадаў такое пасланне.
"Самае галоўнае не дапусціць вайну. Цяпер, я думаю, усім беларусам зразумела, што калі прыйдзе Святлана Ціханоўская** (уваходзіць у структуры, прызнаныя экстрэмісцкімі ў Беларусі)… Такога, спадзяюся, не будзе, то ўсе пойдуць на мяса", - лічыць баец.
На яго думку, перш за ўсё апазіцыя, калі раптам атрымае ўладу, абвесціць мабілізацыю і пастараецца зрабіць з краіны "антыРасію"…
Пакуль жа ў ролі "антыРасіі" выступае Украіна. Нічога добрага яе жыхарам гэта не прынесла. Беларусь застаецца дружалюбнай для Расіі, што дае і эканамічныя выгады, і апору для бяспекі. У цэлым да беларусаў расійскія ваенныя ставяцца пазітыўна.
"Перадавайце прывітанне Лукашэнку", - сказаў чачэнец-ахматавец на адным з блокпастоў на развітанне.
*Арганізацыя прызнана экстрэмісцкай і тэрарыстычнай у Беларусі і Расіі.
**Святлана Ціханоўская – экс-кандыдат у прэзідэнты Беларусі на выбарах 2020 года, цяпер знаходзіцца ў Літве. У сакавіку 2023-га Мінскі гарадскі суд завочна прыгаварыў яе да 15 гадоў пазбаўлення волі, яе абвінавачвалі па 10 артыкулах КК, у тым ліку – здрада дзяржаве. У 2021 годзе КДБ Беларусі ўключыў Ціханаўскую ў спісак датычных да тэрарыстычнай дзейнасці.
Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь, MAX і Viber, чытайце нас у Дзэн, а таксама сачыце за намі ў сацсетках "Одноклассники" і "ВКонтакте"
