"Прыйшоў Прохар ды Улас – скора вясна ў нас…", або Узбагачаем пост 200-гадовымі стравамі

Вясёлай завірухай праляцела Масленіца, пакінуўшы ў паветры водар духмяных блінцоў. У хаце цёпла, а за вакном дажджом са снегам завяршаецца апошні месяц зімы. Таюць белыя гурбы, утвараючы пад нагамі "плюгоцьку" і прымушаючы скакаць праз лужыны рэдкіх падарожных. Шэры туман смугой засцілае далягляд, робячы няяснымі абрысы лясоў, дзе, згодна з народным календаром, ласі пачалі скідаць рогі. У падобнае надвор’е хочацца сядзець у хаце і складаць планы на вясну.

Сёлета прысвятак Прохар, які прынята адзначаць 23 лютага, супаў з пачаткам Вялікага посту, які працягнецца да 11 красавіка, і падкінуў клопату гаспадыням. У чарговы раз перагледзеўшы харчовыя прыпасы, прыйшоў час пачаць узгадваць рэцэпты посных страў, якіх павінна хапіць на 48 дзён да самага Вялікадня. Праўда гэта не бяда, бо ў беларускай кухні карысных для здароўя, смачных і адначасова посных кулінарных вынаходак нямала!

Калісьці так у народзе жартавалі са сквапных людзей, якія любілі прыбядняцца: маўляў, у пост толькі бліны з саломы і ядуць! На самай жа справе у перыяд да Вялікадня беларусы елі смачна, хаця і добра сытымі з-за стала не выходзілі. А вось пра чалавека, які прагаладаўся, казалі, што ў яго "свежы рот".

Наогул нашы продкі лічылі, што ненажэры будуць пакутаваць на тым свеце. Аднак гэта не замінала, як выпадала нагода, "есці ў запас".

Што ні кажы, але раней традыцыйная беларуская кухня моцна залежала ад асаблівасцей змены сезонаў. На дабрабыт і разнастайнасць сялянскага меню наўпрост уплывала колькасць нарыхтаваных з восені прыпасаў. У Вялікі пост выручала прысядзібная гаспадарка, агародніна з уласных градак, сабраныя ўлетку ягады ды грыбы.

Так, на вясковым стале заўсёды была сухая і свежая рыба, канаплянае і льняное масла, а вось алей са сланечнікавага насення сустракаўся рэдка. У вялікай пашане ў продкаў было рознае збожжа (жыта, ячмень, авёс), грэчка, бабы (фасоля, сачыўка, гарох), шматлікая гародніна, накшталт буракоў, рэпы, рэдзькі, бручкі, капусты, бульбы, тапінамбуру, морквы, пастарнаку, сельдэрэю, цыбулі і часнаку. Не забывался сяляне і пра насенне лёну, гарбузікі, арэхі, брусніцы, журавіны, сушаныя маліны і мочаныя яблыкі. З дубовых кадушак даставалі салёныя грыбы, квашаныя агуркі ды галоўкі капусты ў найсмачнейшым расоле. А са слодычы ў дбайнай гаспадыні заўсёды былі прыпасены мёд ды разнастайнае сочыва…

Сёлета Вялікі пост пачаўся даволі рана, таму ў склепе акрамя бульбы засталося яшчэ шмат з усяго вышэй пералічанага. З такім скарбам адчуваецца, што нават без скаромных страў на кухні чакае сапраўдная гастранамічная смаката! Асабліва калі гатаваць па рэцэптах XIX стагоддзя паводле "Літоўскай кухаркі" Вінцэнты Завадскай.

Дарэчы, дзвесце гадоў таму пры гатаванні посных страў для закрасы нярэдка ўжывалі смятану і вяршковае масла.

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Прыгатаваць булён з рознага карэння, якой-небудзь дробнай рыбы (яршоў, акунёў) і агурочнага расолу. Варыць 1,5 гадз.

Муку падрумяніць у растопленым масле, заправіць гэтым суп, працадзіць, забяліць смятанай. Дадаць звараныя асобна, нарэзаныя кружочкамі квашаныя агуркі і закіпяціць.

Да гэтага супу замест традыцыйных грэнак можна спячы посны пірог з цыбулі.

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. З мукі, вады і дражджэй замясіць цеста, дадаць соль і даць падысці. Раскачаць цеста на тонкія бліны і спячы.

Абсмажыць на алеі цыбулю і перакласці ёю выпечку. Зноў уставіць у печ (духоўку) і крыху папячы.