Успаміны старажылаў: як з Негарэлага пачыналася ўз'яднанне Беларусі

© SputnikСтанцыя Негарэлае
Станцыя Негарэлае - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
За 50 кіламетраў ад Мінска знаходзіцца невялікая і вельмі ціхая чыгуначная станцыя Негарэлае. А калісьці тут размяшчаўся цэлы комплекс, на пероне граў аркестр, а сама станцыя была нанесена на ўсе еўрапейскія карты.
Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года і да 17 верасня 1939-га Негарэлае было першай савецкай памежнай станцыяй. Праз яе з Еўропы ў СССР і ў адваротны бок курсавалі цягнікі. Тут "адзначыліся" Уладзімір Маякоўскі і Максім Горкі, Янка Купала і Якуб Колас, Стэфан Цвейг і Рамэн Ралан, а таксама многія іншыя знакамітасці.
Карэспандэнты Sputnik Уладзімір Несцяровіч і Дзмітрый Маркаў з'ездзілі ў Негарэлае, каб бліжэй пазнаёміцца ​​з гісторыяй станцыі і былога пасёлка, а цяпер аднайменнага аграгарадка.
© SputnikЭлектрацягнік у Негарэлым
Электричка в Негорелом - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Электрацягнік у Негарэлым

Маякоўскі пра Негарэлае

Начальнік станцыі Марына Варановіч у Негарэлым працуе з 2013 года. Жартуе, што гэта ў яе выявіўся дзядуляў ген: дзед усё жыццё на чыгунцы прапрацаваў. Пра родную станцыю і пасёлак Марына Пятроўна ведае амаль усё: цяпер як раз заканчвае пісаць кнігу да яе 150-годдзя.
© SputnikНачальнік станцыі Негарэлае Марына Варановіч
Начальник станции Негорелое Марина Воронович - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Начальнік станцыі Негарэлае Марына Варановіч
У падначаленні ў Варановіч 21 чалавек, у 1939-м тут працавала ў два разы больш людзей.
"Былы будынак станцыі размяшчаўся крыху наводдаль. Гэта быў двухпавярховы комплекс з вялікай і светлай залай чакання, паркетнай падлогай, памяшканнем для надгляду пасажыраў, гасцініцай "Інтурыст", турыстычным агенцтвам, рэстаранам і цырульняй. Тут быў добры еўрапейскі стыль, гэтакая вітрына савецкай дзяржавы. Наша станцыя сустракала дэлегацыі дзяржаўных і грамадскіх дзеячаў, пісьменнікаў, паэтаў, спартсменаў. А паэт Маякоўскі ўспомніў Негарэлае у адным са сваіх вершаў ", - распавядае Варановіч.
Граница.
Скука польская.
Дальше – больше.
От дождика скользкая
Почва Польши.
На горизонте –
Белое.
Снега и Негорелое.

"Усе зіхаціць чысцінёй"

А вось як пра станцыю таго часу пісала беларуская газета "Рабочий":
"Вялікія светлыя залы. Высокія столі, шмат святла. Надпісы на нямецкай, польскай і англійскай мовах. Асфальтаваны перон. Выдатны рэстаран. Зала для чакання. Пошта, тэлеграф, тэлефон. Агенцтва "Інтурыст". Усе гэтыя ўстановы размясціліся на вакзале, і ўсе яны зіхацяць чысцінёй. У гасцініцы "вялікія, добра прыбраныя пакоі, дываны, люстэркі, канапы".
© SputnikСтанцыя Негарэлае ў нашы дні
Станция Негорелое в наши дни - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Станцыя Негарэлае ў нашы дні
Тады праз станцыю праязджала дзве пары цягнікоў у суткі: два ў адзін бок, два - у іншы. Хадзілі цягнікі Уладзівасток - Негарэлае, Негарэлае - Парыж, Маньчжурыя - Стоўбцы.
Усе яны, натуральна, спыняліся на апошняй савецкай станцыі, дзе ў пасажыраў правяралі пашпарты і багаж. Тут жа перакочвалі колы на вузейшую, заходнюю каляіну. Па раскладзе прыпынак у Негарэлаым доўжыўся гадзіну і дзесяць хвілін.
"Калі прыязджала нейкая знакамітасць, ладзілі гучную сустрэчу: людзей збіралася шмат. Некаторыя паэты чыталі свае вершы, хтосьці спяваў. Уласна, усё жыццё ў пасёлку бурліла вакол "жалезкі". У Негарэлым тады было каля 80 мясцовых жыхароў. На станцыі ж працавала 44 чалавекі, не лічачы пуцейцаў", - кажа Варановіч.
Чыгуначнікі размяшчаліся ў драўляных хатах. Тады мець свой дах над галавой, хай і ў доме барачнага тыпу, лічылася дабром. На фоне іншых пабудоў гэтыя дамы вылучаюцца вішнёвым колерам, іх і цяпер нямала ў Негарэлым. Яны ў асноўным размяшчаюцца недалёка ад станцыі, у тым ліку на завулку з тэматычнай назвай - "Вакзальны".
© SputnikУ такіх хатах жылі чыгуначнікі
В таких домах жили железнодорожники - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
У такіх хатах жылі чыгуначнікі
Заставу з кватэрамі для памежнікаў выбудавалі з цэглы. Зараз там жылы дом.
© SputnikТут раней была памежная застава
Здесь раньше была пограничная застава - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Тут раней была памежная застава

Прывітанне працоўным Захаду

На многіх фотаздымках межы таго часу ёсць арка. На ёй літары СССР і надпіс "Прывітанне працоўным Захаду", зверху - герб, зорка, сцяг.
Дзе стаяла гэта збудаванне, зараз усталяваць складана. Адны кажуць, што за дзесяць кіламетраў ад Негарэлага, бліжэй да Коласава, іншыя - што вось прама каля станцыі, трэція сцвярджаюць, што побач з цяперашняй пасажырскай платформай "Энергетык".
© SputnikМагчыма, у гэтым месцы стаяла арка з надпісам "СССР"
Вполне возможно, в этом месте стояла арка с надписью СССР - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Магчыма, у гэтым месцы стаяла арка з надпісам "СССР"
З мясцовым краязнаўцам, былым дырэктарам школы і настаўнікам гісторыі Уладзімірам Мішурам, які ў Негарэлым жыве з 1977 года, едзем да платформе.
"Старажылы расказвалі, што арка стаяла якраз вось у гэтым месцы. Звярніце ўвагу на домік злева. Ён даваеннай пабудовы, яго толькі злёгку абнавілі вонкава. Дом адгадваецца на старых фотаздымках. Але тут стаяла арка або ў іншым месцы, той гэта дом ці не той, цяпер дакладна цяжка ўстанавіць", - кажа Уладзімір Харытонавіч.
Гісторык распавёў, што па абодва бакі мяжы размяшчаліся памежныя заставы дзвюх краін. Нічога гэтага не захавалася, толькі рэшткі падмуркаў.
© SputnikКраязнаўца і гісторык Уладзімір Мішура
Краевед и историк Владимир Мишуро - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Краязнаўца і гісторык Уладзімір Мішура

Спачатку везлі лес і зерне, потым - танкі і гарматы

Да восені 1939-га на Захад грузавыя цягнікі везлі ў асноўным лес, збожжа, сыр, масла. А што адтуль? Марына Варановіч прызнаецца, што, вывучыўшы мноства дакументаў, такіх звестак не знайшла.
Перад пачаткам наступу войскаў праз Негарэлае пайшлі эшалоны з ваеннымі грузамі: тэхніка, узбраенне, жывая сіла.
"Інтэрвал руху паміж цягнікамі быў пятнаццаць хвілін. Яны ішлі, ішлі, ішлі", - кажа Варановіч.
Пра гэта ж распавёў і старажыл Негарэлага, ветэран Вялікай Айчыннай вайны Антон Азаркевіч. У 1939-м яму было адзінаццаць гадоў:
"Мяжа праходзіла ў пяці кіламетрах ад хаты, дзе мы жылі. У верасні 39-га сюды падцягнулася шмат войскаў. Артылерыя ўся на конях, ужо былі лёгкія танкі і вельмі шмат кавалерыі. Мы сустракалі вайскоўцаў як усе хлапчукі - з цікаўнасцю. Ніколі столькі войскаў не бачылі. 17 верасня, памятаю, прагучала некалькі артылерыйскіх стрэлаў. Наколькі разумею, гэта быў сігнал для пераходу мяжы", - кажа ён.
© SputnikВетэран вайны Антон Азаркевіч
Ветеран войны Антон Азаркевич - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Ветэран вайны Антон Азаркевіч
Яшчэ ўрэзалася ў хлапечай памяці велізарная колькасць самалётаў: "Яны ляцелі і ляцелі на захад. Я да чаго іх успомніў? У чэрвені 1941 года ні аднаго савецкага самалёта ў небе не было: большасць з іх немцы знішчылі прама на зямлі. Нашы войскі адыходзілі, нічым не прыкрытыя з паветра. Немец ішоў тут як на прагулцы. Акупанты песні спявалі, на гармоніках гралі... Але гэта было потым, а ў 39-м усё выглядала інакш".

І ўсё ж такі свята

І ўсё ж, што гэта было ў верасні 1939 года, як ацаніць тыя грозныя падзеі, праз 82 гады? Зноў звяртаемся да Уладзіміра Мішуры.
"Для мяне, як для гісторыка, 17 верасня - гэта ўсё ж свята аб'яднання беларускіх зямель у адзінае цэлае, у адзіную рэспубліку. Нагадаю: на падпісанне Рыжскага дагавора беларускую дэлегацыю нават не запрасілі. У выніку вялікая частка нашай зямлі апынулася пад палякамі", - кажа ён.
Якуб Колас тады напісаў такія радкі:
Нас падзялілі – хто? чужаніцы,
цёмных дарог махляры.
к чорту іх межы! к д’яблу граніцы!..
нашы тут гоні, бары!
"Тое, што адбылося пасля 17 верасня 1939 гады - гэта цалкам законны, справядлівы гістарычны акт", - падсумаваў Уладзімір Трафімавіч.
© SputnikЗараз Негарэлае - ціхая станцыя, якіх сотні ў Беларусі
Сейчас Негорелое - тихая станция, каких сотни в Беларуси - Sputnik Беларусь, 1920, 17.09.2021
Зараз Негарэлае - ціхая станцыя, якіх сотні ў Беларусі
Стужка навiн
0
Спачатку новыяСпачатку старыя
loader
У эфіры
Заголовок открываемого материала