https://bel.sputnik.by/20260420/radantsa--staly-zastslats-dzyado-pamnats-abo-tradytsy--kukhnya-naskay-tryzny-1106346630.html

"Радаўніца – сталы засцілаць, дзядоў памінаць…", або Традыцыі і кухня наўскай трызны

"Радаўніца – сталы засцілаць, дзядоў памінаць…", або Традыцыі і кухня наўскай трызны

Sputnik Беларусь

Этнограф Ларыса Мятлеўская напамінае пра даўнія правілы шанавання продкаў на Радаўніцу і прапануе прыгатаваць да гэтага сакральнага дня бульбяныя бліны з... 20.04.2026, Sputnik Беларусь

2026-04-20T17:53+0300

2026-04-20T17:53+0300

2026-04-20T17:53+0300

этнограф

ларыса мятлеўская

радаўніца

традыцыйная кухня

традыцыі

народныя традыцыі

свята

беларуская кухня

традыцыі і абрады

продкі

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07ea/04/14/1106350379_0:106:1120:736_1920x0_80_0_0_b84fa7a9eadc92a81049c9d2f008f703.jpg

Радаўніца – вядомае ўсім славянскім народам свята ўшанавання памяці продкаў. Сёлета гэты дзень, якім па даўняй традыцыі завяршаецца Велікодны тыдзень, прыпадае на 21 красавіка. У народзе гэты важны дзень лічылі Вялікаднем памерлых, а паколькі ў Бога ўсе жывыя, то і свята ладзілася як для жывых.Раней на Велікодным тыдні продкаў ушаноўвалі не толькі на Радаўніцу. У многіх мясцовасцях Беларусі памінальным днём лічыўся чацвер, а таксама нядзеля. Так, аб распаўсюджанасці традыцыі наведваць могілкі ў чацвер сведчаць яго разнастайныя назвы: Наўскі Вялікдзень, Шопшы Вялікдзень, таксама Бабскі ці Мёртвы Вялікдзень ды проста-такі Наўскі чацвер. У некаторых беларускіх раёнах Радаўніцу адзначалі ў нядзелю, як, напрыклад, у Ельскім раёне на Гомельшчыне, і называлі Праводнай. Аднак у іншых кутках Беларусі Провады Радаўніцы адбываліся менавіта ў аўторак. З цягам часу гэтая традыцыя стала паступова забывацца. Калі ж афіцыйна дзень, замацаваны за Радаўніцай, стаў вольным ад працы, то большасць насельніцтва пачала прыязджаць на могілкі непасрэдна ў аўторак.Шанаванне продкаўУ сельскай мясцовасці могілкі звычайна размешчаны паблізу ад вёскі і зрэдку (калі вёска вялікая) яны могуць быць у самім населеным пункце. У гарадах жа яшчэ дзве сотні гадоў таму могілкі часцей за ўсё размяшчалі пры храмах і манастырах. Да таго ж прадстаўнікоў розных канфесій у мінулым хавалі асобна – на Беларусі і цяпер існуюць каталіцкія, праваслаўныя, яўрэйскія і татарскія могілкі, якія маюць свае этнаканфесіянальныя адметнасці ў сімволіцы і мемарыяльных знаках.З даўніх часоў мемарыяльнымі знакамі для хрысціянскіх месцаў пахавання служылі крыж ці камень з яго выявай – крыж звычайна ставілі ў галавах нябожчыкаў, а камень клалі ў нагах. Зрэдку на старых могілках яшчэ можна сустрэць падобныя пахаванні. І, калі дубовыя крыжы даўно спарахнелі, то замшэлыя камяні, на якіх часам яшчэ можна разгледзець сцёртыя часам надпісы, усё яшчэ захоўваюць памяць аб продках.У народзе да месцаў пахаванняў ставяцца з вялікай пашанай. Забараняецца рваць кветкі, збіраць ягады і шумець, што, на думку народа, парушае спакой памерлых.Існуе і пэўны парадак наведвання могілак – акрамя хаўтур і памінак іх наведваюць восенню на Дзяды і ўвесну на Радаўніцу. Памінаючы продкаў у гэтыя святочныя дні, абавязкова імкнуцца перш паўдзельнічаць у набажэнстве, а ўжо пасля едуць парадкаваць месцы пахавання.Калісьці акрамя прыбірання смецця з магіл, якое нацерушылася з дрэў за зіму, існавала традыцыя ўпрыгожвання крыжа. Яго аздаблялі або маленькім вянком, сплеценым з яловых галінак, барвенку і сухаквецця, або новым ручнічком і фартушком, якія часта аздабляліся вышыўкай з выявамі птушак, кветак ды крыжа з літарамі Х і У, якія азначалі велікоднае "Хрыстос Уваскрэс".Часам можна было назіраць крыжы, якія налічвалі дзясяткі фартушкоў. Дарэчы, фартушкі павязвалі на крыж жаночага пахавання, а ручнік – на мужчынскага. Пазней фартушкі і ручнікі пачалі замяняць на стужкі, а цяпер з-за адсутнасці натуральнага крыжа на большасці сучасных помнікаў гэтая традыцыя зусім не падтрымліваецца.Амаль знікла і традыцыя несці на могілкі галінкі вярбы, асвячоныя ў царкве на Вербніцу, а замест гэтага з’явілася мода на букеты са штучных кветак. Аднак Царква заклікае не аздабляць імі магілы, паколькі штучныя кветкі засмечваюць навакольнае асяроддзе.Таемнасць наўскай трызныСпрадвеку беларусы шанавалі традыцыю наўскай трызны, калі, памінаючы продкаў, на адной з магіл апошняга па часе памерлага родзіча рассцілалі ручнік ці абрус і выстаўлялі ежу.Гэта называлася "снеданне па радзіцелях", у якім жывыя прымалі як бы супольна з памерлымі ежу. Пасля памінання пакідалі на магілах чырвонае яечка і хлеб і, памаліўшыся, сыходзілі, прамаўляючы на развітанне:Пад уплывам царквы, якая не ўхваляе ўжыванне ежы на могілках, дадзеная старажытная традыцыя, якая спалучае ў сабе і язычніцкія, і хрысціянскія звычаі, паступова адыходзіць у нябыт.І ўсё ж такі Провады Радаўніцы – жыццясцвярджальны дзень, у якім ёсць месца і працы, і жалю, і радасці! З гэткай нагоды захавалася наступнае продкавае выслоўе:І хоць, наведваючы могілкі сваякоў, сёння наўскую трызну ўжо амаль не спраўляюць, аднак Радаўніцу, як і іншыя сямейныя святы, звычайна праводзяць за бяседным сталом у хаце.Ад Вялікадня да Радаўніцы гаспадыні заўсёды пакідалі рэшту святочнай ежы, якая магла доўга захоўвацца: булкі, варанае мяса, каўбасы, хлеб, піражкі, сыр, масла і чырвоныя яйкі. Тым больш, пасля аўторка на Велікодным тыдні пачыналі гатаваць іншыя стравы, каб на Радаўніцу падаць да святочнага стала ў дадатак да халодных заедак што-небудзь гарачае. Напрыклад, бульбяныя бліны з грыбамі – накшталт тых, якія гатуюць у вёсцы Радзімічы Чавускага раёна на Магілёўшчыне.Бульбяныя бліны з грыбаміЗ чаго гатаваць бліны:З чаго гатаваць начынку:Як гатаваць. Натаркаваць бульбу як для дранікаў, пакінуўшы бульбяны сок, дадаць яйкі, соль, перамяшаць. Разагрэць патэльню і, змазваючы яе кавалкам сала (падмазкай), напячы бульбяных бліноў.У патэльні растапіць вяршковае масла, укінуць натаркаваную моркву і нарэзаную кубікам цыбулю. Паставіць смажыцца. Дробна накрышыць грыбы і дадаць іх да цыбулі з морквай (пры гэтым у начынку соль не дадаваць). Пасмажыць усё амаль да гатоўнасці.Затым на палову бліна пакласці лыжку начынкі і накрыць усё другой паловай. Дарэчы, колькасць начынкі залежыць ад велічыні бліна (так, на сярэдні блін дастаткова сталовай лыжкі з горкай). Складзеныя такім чынам бліны пакласці адзін на адзін у шэраг у глыбокую патэльню.Зверху дадаць яшчэ каля 80 г масла і пад накрыўкай паставіць у печ (духоўку). Тушыць 15 хв. пры тэмпературы 140-150 градусаў.Падаваць страву са смятанай.Добрай памяці аб продках са старажытнымі смакамі!Чытайце таксама:

беларусь

2026

Навіны

ru_BY

этнограф ларыса мятлеўская радаўніца свята продкі могілкі беларускія традыцыі абрады народная кухня кулінарныя парады кулінарыя старажытныя стравы бульбяныя бліны з грыбамі культура спадчына беларусь лариса метлевская радуница праздник предки могилы белорусские традиции обряды кулинарные советы кулинария древние блюда картофельные блины с грибами наследие