"Таўкушчы дзень" каля печы, або Кулінарныя традыцыі велікоднага стала

У прадчуванні Вялікадня праваслаўныя вернікі ўсё часцей звяртаюцца ў думках да Хрыста і яго запаветаў: "Я Гасподзь Бог твой, хай не будзе ў цябе іншых Багоў перад абліччам Маім". Сёлета 12 красавіка праваслаўная царква адзначае радаснае і светлае свята – Уваскрэсенне Хрыстова, якое яшчэ называюць "Пасхай", што ў перакладзе азначае "выратаванне ад бяды".

Аднак так было не заўсёды. Таму йшчэ Вялікдзень– гэта веснавое свята старажытных славян у гонар жыватворнага і цёплага Сонца, абуджэння прыроды і надыходу "вялікіх дзён палявых работ". Адсюль і яго народная назва.

За "Паскай" (яшчэ адна назва гэтага свята) замацавалася нямала трывалых традыцый, звязаных і з духоўнай, і з матэрыяльнай культурай. Як правільна сустрэць свята і як згодна даўніх звычаяў накрыць святочны стол – усё гэта раней амаль кожнаму было вядома змалку.

Таксама ў святочны дзень сочаць за надвор’ем, ходзяць у госці, ядуць смачныя булкі, узгадваюць велікодныя паданні і адорваюць адзін аднаго прыгожа расфарбаванымі яйкамі, бо, як здаўна раілі продкі:

У наш час многія з Велікодных традыцый забыліся і, вядома ж, для гэтага ёсць нямала прычын. Жыццё сучасніка, шмат у чым адарванага ад прыроды, дыктуе свае правілы. Цяперашнім часам большасць завядзёнак на Вялікдзень, якіх свята прытрымліваліся калісьці не толькі жыхары вёсак, але і гараджане, адышлі ў мінулае. Так, напрыклад:

І ўсё ж такі жаданне належным чынам адсвяткаваць "Вялічка", "Вяліканне", "Вялікдзень", "Паску" жыве і ў наш час. Многія з гаспадынь самі фарбуюць яйкі, пякуць булкі і бабы, гатуюць тварожную "пасху" адмысловай формы ці робяць клінковы сыр, гатуюць стравы са свініны, з птушкі, рыбы ды й іншыя разнастайныя святочныя прысмакі.

Вялікдзень здаўна лічыцца сямейнай урачыстасцю, бо, згодна з поглядамі нашых продкаў, прысутнасць усіх членаў сям’і за святочным сталом нясе поспех і дабрабыт у бягучым годзе. Аднак, каб сустрэць вялікае свята як належыць, на працягу амаль усяго перадвелікоднага тыдня прынята гатаваць святочныя стравы.

Асабліва шчыруюць гаспадыні каля печы ў Вялікую ці Красную суботу, якую яшчэ з-за вялікай колькасці спраў называюць "таўкушчым днём". Дарэчы, пра вельмі сытны, смачны абед продкі калісьці казалі:

З чаго гатаваць куліч:

Для палівы і аздаблення:

Як гатаваць. Прыгатаваць дражджавое цеста. Дадаць разынкі, цукаты, лімонную (апельсінавую) цэдру і акуратна перамяшаць.

Цеста раскласці па формах і вытрымаць 10-15 хв. у цёплым месцы, змазаць узбітым яйкам і паставіць у разагрэтую печ (духоўку). Выпякаць 45-50 хв. пры тэмпературы 180-190 градусаў. Гатовую выпечку астудзіць.

Для палівы цукар (цукровую пудру) распусціць у вадзе, паставіць сіроп на агонь і варыць, каб загусцела. Затым пакрыць палівай куліч і ўпрыгожыць пасыпкай.

З чаго гатаваць цеста:

Для накрыпкі:

Для змазвання цеста:

Як гатаваць. Замясіць мяккае цеста і паставіць у халоднае месца на 20 хв.

Для накрыпкі зварыць мяса і прапусціць праз мясарубку, перамяшаць з абсмажанай на алеі цыбуляй.

Далей цеста раскачаць у тонкі пласт. Нарэзаць на невялікія прамавугольнікі, пакласці начынку і зашчыпаць краі. Пакласці піражкі на змазаную алеем бляху.

Жаўткі перамяшаць з невялікай колькасцю малака і нанесці гэтую сумесь памазком на піражкі. Выпякаць да залацістага колеру.

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Загадзя замачыць грыбы, адварыць, нарэзаць саломкай, змяшаць з абсмажанай на масле нашаткаванай цыбуляй.

Мяса нарэзаць упоперак валокнаў. Кожны кавалак адбіць драўляным малатком, пасаліць, паперчыць. На сярэдзіну пакласці брусочкі салёнага сала і грыбны фарш, скруціць у выглядзе каўбасак, замацаваць завостранай драўлянай палачкай (можна таксама абкруціць ніткамі). Каўбаскі змачыць у яйку і ўкачаць у сухары.

Смажыць у вялікай колькасці тлушчу да ўтварэння румянай скарынкі. Затым паставіць у гарачую печ (духоўку) на 10-15 хв.

Рэцэпт разлічаны прыкладна на 4-6 порцый. Гэты далікатэс ядуць як гарачым, так і халодным.

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Спачатку гатуецца мяса. Вялікі кавалак свініны без жыл нашпігаваць зубкамі часнаку і дробнымі брусочкамі пачышчанай морквы. Змяшаць соль, 2 ст. л. мёду і спецыі, абцерці гэтым мяса і пакінуць на некалькі гадзін у цёмным халодным месцы.

Пасля марынаванае мяса пакласці ў глыбокую пасудзіну, папярэдне абмазаную тлушчам, накрыць вечкам і запякаць у печы (духоўцы) прыкладна 1,5-2 гадз. пры тэмпературы 180 градусаў.

Пакуль мяса запякаецца, можна зрабіць гарнір. Натаркаваць загадзя звараныя буракі. Затым дадаць у іх смятану (калі жадаеце больш кіслую страву) ці вяршкі, а таксама варэнне з брусніц (можно з журавін) і спецыі. Усё разам некалькі хвілін пратушыць, каб смакі лепей перамяшаліся.

Падаваць наступным чынам: спачатку на вялікую талерку выкладаецца бурачны гарнір, а на яго зверху – нарэзаны на порцыі цомбер. Уся страва ўпрыгожваецца зелянінай.