08:26 14 кастрычніка 2019
«Радыё Sputnik»
  • USD2.05
  • EUR2.26
  • 100 RUB3.19
Смаргонскія абаранкі

Словазлучэнне: асаблівасці дапасавання і кіравання

© Sputnik Альфрэд Мікус
Грамадства
Атрымаць кароткую спасылку
Вучым беларускую мову (53)
12120

Рыхтуйцеся да цэнтралізаванага тэсціравання па беларускай мове разам са Sputnik.

Словазлучэнне – гэта сінтаксічная адзінка, якая ўтвараецца з двух або некалькіх слоў, звязаных граматычна і па сэнсе, і называе прадмет або з'яву, але больш канкрэтна, чым слова.

Некаторыя словазлучэнні з'яўляюцца самастойнымі адзінкамі, якія ўзнаўляюцца ў маўленні ў гатовым выглядзе. Часцей за ўсё такімі словазлучэннямі з'яўляюцца тэрміналагічныя спалучэнні: галосная літара, хлорысты натрый.

Спалучэнне дзейніка і выказніка не з'яўляецца словазлучэннем!

Адно са слоў у словазлучэнні падпарадкоўваецца другому – прымае яго граматычную форму, таму яны называюцца галоўнае і залежнае, а сувязь - падпарадкавальнай. У дзейніка і выказніка, у сваю чаргу, прэдыкатыўныя, а не залежныя адносіны: дзейнік называе прадмет, а выказнік – дзеянне, якое ён утварае.

Граматычнае значэнне словазлучэнняў

Граматычнае значэнне словазлучэння – гэта лексіка-граматычныя адносіны паміж яго кампанентамі, прасцей кажучы – значэння прадмета або дзеяння і яго прыкметы, пераход дзеяння на прадмет і г.д.

Сінанімічныя словазлучэнні – гэта тыя, у якіх аднолькавыя або блізкія граматычныя значэнні, але розная будова: кветкавы пах – пах кветак.

Словазлучэнні, якія складаюцца з трох і больш самастойных слоў, называюцца складанымі. У словазлучэнне таксама можа ўваходзіць фразеалагізм, але і такія словазлучэнні можна падзяліць на два кампаненты: задача (якая?) паступіць ва ўніверсітэт, ведаць (як?) без году тыдзень.

Спосабы сувязі ў словазлучэннях

Дапасаванне:

  • Залежнае слова мае тыя ж граматычныя формы (род, лік, склон), што і галоўнае. Пры змене галоўнага слова змяняецца і залежнае, а сродкам сувязі з'яўляюцца канчаткі.
  • Дапасуюцца прыметнікі, дзеепрыметнікі, парадкавыя лічэбнікі і некаторыя займеннікі: добры сябар, выпаўшы снег, шосты год, мой дом.
  • Пры няпоўным дапасаванні залежнае слова прымае форму галоўнага толькі ў форме ліку і склону або толькі ў форме склону: пяццю вучнямі, сямі гадоў.

Кіраванне:

  • Залежнае слова стаіць у той форме склону, якой патрабуе галоўнае слова: чытаць Sputnik, хадзіць у кашулі, рыхтавацца да ЦТ.

Прымыканне:

  • Залежным з'яўляецца нязменнае слова, якое звязана з галоўным толькі па сэнсе.
  • Прымыкаць могуць неазначальная форма дзеяслова, прыслоўі і дзеепрыслоўі: мара паступіць.

Чытайце таксама: 

Тэмы:
Вучым беларускую мову (53)
Тэги:
Беларуская мова, Цэнтралізаванае тэсціраванне

Галоўныя тэмы