Увайсці ў адну раку двойчы: фільм Нікіфарава "Душа мая, Марыя" ацэнены праз 29 гадоў

© Photo : Юрый ІваноўВячаслаў Нікіфараў
Вячаслаў Нікіфараў - Sputnik Беларусь, 1920, 29.08.2022
Падпісацца на
НовостиTelegram
Рэпартаж з Музея гісторыі беларускага кіно правёў калумніст Sputnik Яўген Агурцоў-Кржыжаноўскі.
"На фоне Пушкина снимается семейство. Как обаятельно для тех, кто понимает. Фотограф щелкает…"
Ну, калі па праўдзе, то паэта Пушкіна не было, а быў рэжысёр Нікіфараў з дачкой Валяй і сваім кінематаграфічным сямействам мультыплікатараў, кінакрытыкаў, фатографаў, мастакоў, музыкантаў, сцэнарыстаў, журналістаў, а таксама малодшым навуковым супрацоўнікам Музея гісторыі беларускага кіно і яго дырэктарам Ігарам Аўдзеевым, які на чыстым воку абверг тэорыю аб тым, што нельга ўвайсці ў адну раку двойчы:
– Гэта ў штодзённым жыцці нельга, а ў музеі гісторыі кіно вельмі нават можна. Зараджаем у апарат плёнку – і вось яна, тая самая рака жыцця ў поўным яе велічы бягучая назад.
– Ваша праўда, таварыш дырэктар, вось і ваш малодшы навуковы супрацоўнік, Вераніка, распавяла аб тым, што людзі на рэтраспектыву хадзілі, не валам валілі, але ўстойлівы раўчук цікавасці нават у гэтую дзікую жнівеньскую спякоту не перасыхаў. І што паказальна – ішлі на Нікіфарава. А гэта ўжо чыста кіношны феномен, калі цікавасць да аўтара нараджаецца па сукупнасці работ: ад "Зімародка" да "Тум-пабі-дум". Праект ваш, здаецца, атрымаўся?
– Так, мне здаецца, што цікавасць гледачоў да творчасці Вячаслава Аляксандравіча сапраўды ўстойлівая. Паглядзіце, як яго серыялы ў Расіі пайшлі, ажно, зайздросна! Не выпадкова "Золотого орла" атрымаў і акадэмікам стаў. А паглядзіце, што сёння адбываецца? Прыйшлі калегі, гледачы з кветкамі і апладзіруюць юбіляру і яго чарнобыльскаму шэдэўру, я пра стужку "Душа мая, Мария". Не дабраў увагі гледачоў гэты фільм амаль трыццаць гадоў таму, а сёння ўсе гавораць аб прытчавасці гэтай карціны, мастацкай дасканаласці і патрэбнасці менавіта такога асэнсавання чалавечай бяды з іменем Чарнобыль.
Што там хітраваць, аўтара фільма сапраўды хвалілі, мяркую, заслужана. Набрала б "…Мария" сёння мільённыя аўдыторыі – ці наўрад. А у плане эстэтычнага выхавання гледачоў? Напэўна! Пра гэта расказаў прафесійны псіхолаг спецыяліст у галіне сінтэзу старажытных і сучасных навук Алег Талокін. Дарэчы сказаць, яшчэ трыццаць гадоў таму, падчас здымкаў фільма, Алег Аляксандравіч ужо даваў нейкія рэкамендацыі, а сёння ўбачыў сапраўдную каштоўнасць работы Вячаслава Нікіфарава.
– Так, у карціне ёсць такое прадчуванне сусветнай бяды. Але галоўны герой відавочна прадчувае смерць. Ён бачыць свой канец, калі кажа, што яму лепш тут пражыць два дні, чым недзе ў чужым месцы дваццаць гадоў. Гэтая прастата данясення ісцін, у тым ліку эзатэрычных, у карціне падкупляе. Чалавек, напярэдадні сыходу ў іншы свет сапраўды атрымлівае свайго правадыра, дакладней правадыра сваёй душы, тут Марыя выконвае гэтую місію. Жыццё, вядома, не канчаецца фізічным сыходам, яна праходзіць у іншым, больш дасканалым свеце. Тут у гэтай стужцы ёсць і трагедыя Чарнобыля і, у той жа час, паказаны і шлях душы чалавека. У фільме прадзімае, прычым вельмі ненадакучліва, вялікае асэнсаванне жыцця простым мужыком, які паспеў і ордэн "Трудового Красного знамени" атрымаць і самагоншчыкам зрабіцца. Часта бывае, што той самы боль, якога ўсе баяцца, прыносіць у апошнія імгненні быцця тое галоўнае разуменне, дзеля якога чалавек і правёў сваё доўгае часам жыццё. Гэта чыстая праўда, у шматлікіх вераваннях адлюстравана, як чалавек сыходзіць у іншы свет менавіта на лодцы, перапраўляючыся на іншы бераг ракі. Гэты сімвал ёсць і ў Нікіфарава. Ён дарэчны і дакладны па сваёй кіношнай стылістыцы і эзатэрычнай дакладнасці. Асэнсаванне жыцця з апошнім дыханнем. Тут я ўбачыў гімн жыцця чалавека і, я б сказаў больш, – чалавецтва!
У пачатку гэтага матэрыяла я скарыстаўся песняй Акуджавы. Фатограф, а ў нашым выпадку гэта легенда фотажурналістыкі рэспублікі Юрый Сяргеевіч Іваноў, сапраўды здымаў гэтую падзею і яшчэ ён вербальна ацаніў фільм свайго сябра Славы Нікіфарава, так ён яго па-прыяцельску назваў, і дадаў:
– Гэта адна з нямногіх праўдзівых стужак пра Чарнобыль. Без катурнаў, жахаў і залішняга меладраматызму. Я працаваў у АПН і атрымаў рэдакцыйнае заданне зняць Чарнобыльскую зону. Гомель быў пустынны, а ў кабінеце сядзеў перапалоханы першы сакратар Гомельскага абкома КПСС Камай. Чакалі выбуху 4-га блока, калі закіпіць вада пад устаноўкай. 7 мая я лятаў над 30-кіламетровай зонай, але па шчасці вады не аказалася, а значыць і выбух адмяняўся. Мае здымкі, дзесяткі іх, калі не сотні, былі засакрэчаны. Пра гэтую трагедыю прынята было маўчаць. А вось фільм Нікіфарава – гэта прарыў, гэта каштоўнасць надоўга, калі не назаўжды. А так, што ж, людзі бачылі, як тысячы пацукоў уцяклі з гэтай зоны. І начальнікі беглі, якія ведалі…
Мусіць, так яно і ёсць. Невялікая глядзельная зала музея беларускага кіно, запоўненая чыста кіношнай публікай з павагай маўчала, калі рэжысёр Нікіфараў вымавіў, на мой погляд, дзіўныя словы. Ён захапіўся талентам акцёра Уладзіміра Самойлава. Аўтар фільма не якаў, а ўвесь час казаў: "дзядзька Валодзя", "ён", "дзіўная пластыка"… Як бы ўся карціна трымаецца на гэтым дзіўным акцёру?
– Так, Алег Талокін мае рацыю. Усведамленне не бывае познім, яно або ёсць, або яго няма. Малітва да Бога – гэта ключ да разумення фільма, перададзены Уладзімірам Самойлавым так проста, як можа сабе дазволіць толькі геній. Мы з Самойлавым не надта дамаўляліся аб тым, як гуляць і што гуляць. Самае каштоўнае бачу ў тым, што мы з вамі рэзаніруем у сваіх адчуваннях. Як гэта разумець? У адным свеце жывём. І хоць свет – гэта тэатр, а ўсе мы ў ім акцёры – іграць нічога не трэба! Мы ў адной танальнасці і рваць кашулю няма чаго, таму што ёсць паняцці, скажам, сяброўства, якое зразумець нельга. Аднойчы, мой сябар Юра Іваноў сказаў геніяльна: "Слава, дык сябар – гэта анёл, які нам дадзены небам. Так што мы адзін для аднаго анёлы?".
© Photo : Юрый ІваноўВячаслаў Нікіфараў у Музеі гісторыі беларускага кіно
Вячаслаў Нікіфараў - Sputnik Беларусь, 1920, 29.08.2022
Вячаслаў Нікіфараў у Музеі гісторыі беларускага кіно
І яшчэ раз вернемся да пачатку нашага апавядання аб тым, як на фоне юбіляра Нікіфарава здымалася кіношнае сямейства. Юра Іваноў змог усіх зранжыраваць для агульнай фатаграфіі і, здаецца, у яго гэта атрымалася. Як там працяг у Акуджавы: "Фотограф щелкает и птичка вылетает…".
>>> Хочаце яшчэ больш актуальных і цікавых навін – падпісвайцеся на Telegram-канал Sputnik Беларусь
Таксама на Sputnik:
Беларускаму рэжысёру Вячаславу Нікіфараву – 80
Вайна і мір рэжысёра Нікіфарава
Другі шанс: у Беларусі хочуць зняць новы фільм паводле рамана Караткевіча
Стужка навiн
0