https://bel.sputnik.by/20260427/zyamlya-vyspyavae--krapva-buyae-abo-krasavtskya-klopaty-lya-achagu-z-pyakuchym-pustazellem-1106387129.html

"Зямля выспявае – крапіва буяе…", або Красавіцкія клопаты ля ачага з пякучым пустазеллем

"Зямля выспявае – крапіва буяе…", або Красавіцкія клопаты ля ачага з пякучым пустазеллем

Sputnik Беларусь

Этнограф Ларыса Мятлеўская ўзгадвае гаспадарчыя асаблівасці беларускага народнага календара ў красавіку і раіць аднавіць на аматарскай кухні па даўніх рэцэптах крапіўны соус-пюрэ да мяса ды салату з пякучай расліны з яйкам

2026-04-27T09:08+0300

2026-04-27T09:08+0300

2026-04-27T13:20+0300

этнограф

ларыса мятлеўская

вясна

крапіва

пустазелле

зеляніна

стравы

прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

беларуская кухня

традыцыйная кухня

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07e7/06/16/1076852001_0:120:1280:840_1920x0_80_0_0_56375b0b8641c05ccbb1da3ba1539cd7.jpg

Амаль завяршыўся красавік і на двары сапраўдная вясна! На падаконні красуюць пралескі, прынесеныя з лесу, а ў небе сінь, яркае сонца і паветра пахне глебай ды маладой травой. Цёплыя дні мяжуюцца з дажджамі, і гэта цудоўна, бо падобнае надвор’е цалкам адпавядае народнай прымаўцы:Красавіцкі дождж і асабліва грымоты – на радасць! Бо яны, згодна з традыцыйнымі народнымі назіраннямі, прадказваюць цёплы год.Прыродны аракул для аратагаІ сапраўды, сёння, як і здаўна, народны каляндар зноўку дапамагае аратаму арыентавацца ў пачатку работ на глебе.Продкі заўсёды ставіліся да зямлі з вялікай павагай, як да жывой істоты. У народзе казалі:Таму стараліся не рухаць яе не ў час. Так, згодна з народнымі павер’ямі, у красавіку нельга было працаваць на зямлі на Дабравешчанне і ў Наўскі Вялікдзень (чацвер на Велікодным тыдні). Лічылася, што вясною да Благавешчання зямля цяжарная і таму нельга яе турбаваць, бо ў гэты дзень "нават птушка гняздо не ў’е". А ў Наўскі Вялікдзень падчас наведвання могілак, верылі, што калі будзеш корпацца ў зямлі, то рукі будуць "мярцвець цэлы год".Сёлетні красавік крыху халаднейшы за папярэдні месяц ды і вялікіх рэлігійных свят, калі традыцыйна не працуюць, было багата. Таму на апошнім тыдні месяца вёска ажыла, заварушылася – трэба спяшаецца нагнаць страчаны час і залагодзіць шчырай працай зямлю, якую здаўна лічылі крыніцай багацця й дабрабыту.У красавіку "зямля прэе", "выспявае" і, каб вызначыць яе гатоўнасць да апрацоўкі, жыхары беларускіх вёсачак сціскалі невялікі камяк глебы ў жмені і з сілай кідалі вобзем. Калі камяк рассыпаўся, а ў небе звінеў жаўрук – гэта азначала, што прыйшоў час араць. Асабліва спрыяльным для першага выхаду ў поле лічыўся момант пасля першага грому, бо следам за ім усталёўвалася цёплае надвор’е.Прагрэтая сонцам і ўвільготненая вясеннім дажджом, зямля чакае насення і чалавечых рук. Зусім хутка вясковыя градкі пачнуць радаваць разнастайнай агароднінай. А пакуль галоўнае іх аздабленне – крапіва, дзьмухаўцы, снітка ды кіслае шчаўе. Дарэчы, пры такім наборы карыснага і багатага на вітаміны пустазелля гаспадыні не бяда, бо ў гаршку абавязкова з’явіцца смачная і карысная ежа!Крапіўныя смакі з даўніныУ традыцыйнай беларускай народнай кухні нямала страў з выкарыстаннем раслін, якія лічацца пустазеллем. Прынамсі ў народнай памяці захавалася безліч кулінарных рэцэптаў з дзікарослых раслін: крапівы, дзьмухаўцоў (малачаю), лебяды, сніткі, парасткаў папараці і іншых.Хтосьці можа сказаць, што адраджаць стравы з пустазелля – пустыя клопаты, бо яны не заменяць разнастайнай агародніны, якую сёння можна набыць у краме незалежна ад сезона, а есці пустазелле – гэта лёс дзівакоў. Аднак прыхільнікаў харчавання дзікаросамі становіцца ўсё болей, а даўнія кулінарныя кнігі сведчаць, што такой першай вясновай зелянінай не грэбавалі нават у панскіх маёнтках!Асабліва часта ў гэткую пару ўжывалася маладое лісце крапівы, якая багата не толькі на вітаміны і мінералы, але па пажыўнасці не саступае бабовым. Яе мяккі смак ні з чым не параўнаць, а дадаткі зеляніны цыбулі, кропу і часнаку найлепшым чынам адцяняюць мяккі крапіўны смак. Дарэчы, з крапівы вараць зялёныя баршчы, дадаюць у іншыя першыя стравы, гатуюць салаты і запяканкі, яечню, сушаць, квасяць, гатуюць зялёныя соусы да мяса, мучных страў і бульбы. На Палессі ж маладыя парасткі крапівы квасяць як і капусту, але замест морквы дадаюць у яе лісце агароднага партулаку.А вось у паўночных частках Еўропы з маладой крапівы гатуюць нават своеасаблівае пюрэ да мясных страў.Соус-пюрэ з крапівы да мясаЗ чаго гатаваць:Як гатаваць. Маладое лісце крапівы перабраць, выдаліць смецце і прамыць у цёплай вадзе некалькі разоў. Прапусціць зеляніну праз мясарубку, затым дадаць да яе алей, соль, дробна нарэзанае пер’е цыбулі, молаты духмяны перац ды некалькі добра звараных і дробна пакрышаных яек. Усё гэта можна яшчэ раз прапусціць праз мясарубку, перацерці ці скарыстацца міксерам.Атрыманы густы соус выкарыстоўваюць як гарнір, прыправу ці салатную заправу.Салата з крапівы з яйкамЗ чаго гатаваць:Як гатаваць. Падрыхтаванае лісце крапівы варыць у кіпені 5 хв., адкінуць на сіта, даць вадзе сцячы і здрабніць нажом.Затым заправіць воцатам, дадаць нарэзанае скрылікамі яйка, пасаліць, заправіць смятанай (калі няма – то можна ўжыць маянэз) і пасыпаць здробненым кропам.Крапіва (суп)З чаго гатаваць:Як гатаваць. Мясны булён заправіць мукой. Падрыхтаванае лісце крапівы паварыць некалькі хвілін у падсоленым кіпені, каб памякчэла, адкінуць на сіта, выціснуць, дробна пасячы, адразу ўкінуць у кіпячы булён і варыць да мяккасці.Гатовую крапіву забяліць смятанай, дадаць крыху сечанай зеляніны. У талерку пакласці скрылік варанага яйка. Падаваць з аржаным хлебам.Смачна есці!Чытайце таксама:

2026

Навіны

ru_BY

этнограф, ларыса мятлеўская, вясна, крапіва, пустазелле, зеляніна, стравы, прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі, беларуская кухня, традыцыйная кухня, кулінарныя парады, кулінарыя, суп, салата, культура, спадчына, цiкавосткi