"Макава свята на ладкі багата…", або Як крыніца з Усялюба звязана з дубровенскай кухняй
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Падпісацца
Этнограф Ларыса Мятлеўская ўзгадвае гісторыю паходжання свята маку і мёду і прапануе прыгатаваць да Першага Спаса па старажытным рэцэпце з Дубровеншчыны духмяныя ладкі з макавай падкалотай.
Цёплыя жнівеньскія дні клічуць у падарожжа. Апошні месяц лета пачаўся з вандровак па Дубровенскім і Навагрудскім раёнах, падчас якіх напярэдадні Спасаўскіх святкаванняў пашанцавала пакаштаваць вады з крыніцы, асвечанай у гонар Святых пакутнікаў Макавеяў, і запісаць у кулінарны сшытак народны рэцэпт ладак з макавай падкалотай.
Калі вандруеш па Беларусі, вока прагна прыкмячае мясцовыя асаблівасці краю: аздобленыя кветкамі прыдарожныя крыжы, каплічкі ў гонар Божай Маці, памятныя камяні, драўляныя і каменныя цэрквы, велічныя старадаўнія касцёлы, ліштвы на вокнах з адмысловай разьбой і іншыя цікавосткі.
Каплічка ў гонар Божай Маці
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Яркія кусты квітнеючых флёксаў гараць у палісадніках каля вясковых хат, нагадваючы, што зусім хутка першы месяц восені.
Жнівеньскія флёксы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Пад цяжарам спелых пладоў амаль да зямлі нахілілі галіны яблыневыя сады. Такім убачыўся аграгарадок Усялюб, што размясціўся ў 15 км ад Навагрудка.
Яблыня ў аграгарадку
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Упершыню гэтае старадаўняе мястэчка ўзгадваецца ў 1422 годзе і тут ёсць што паглядзець. Тут знаходзіцца адзін з самых старажытных на тэрыторыі Беларусі каталіцкіх храмаў – гатычны касцёл Святога Казіміра, пабудаваны ў 1433 годзе.
Касцёл Святога Казіміра
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Недалёка прытаіўся стары маёнтак і парк пры ім. А таксама зацішна пазірае на наваколле царква Архангела Міхаіла 1840 года і струменіцца крыніца Святых пакутнікаў Макавеяў, якая была асвечана 14 жніўня 2011 года прыходам гэтага храма. Цяпер гэта места паломніцтва, куды штогод (асабліва ў дзень памяці згаданых пакутнікаў) сцякаюцца вернікі з усёй Беларусі.
Макавеева крыніца
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Над крыніцай пабудавана капліца, аздобленая абразом з выявай святых пакутнікаў, побач добраўпарадкаваная купель. Вада ў крыніцы лічыцца лекавай і са слоў мясцовых жыхароў дапамагае пры хваробах касцей.
Царкоўныя і народныя традыцыі часта моцна пераплецены. Так, у сярэдзіне жніўня, калі пачынаецца актыўнае выспяванне насення маку, якому здаўна належала значнае месца ў беларускай кулінарыі, адзначаецца царкоўнае свята Макавей.
Свята маку і мёду
Макавей – ці інакш Першы Спас, Макаўё, Спас Мядовік, Медзяны Спас – свята маку і мёду. У даўнія часы, пачынаючы з яго, земляробы адзначалі цэлы шэраг урачыстасцей, звязаных з ушанаваннем старажытнага бажаства ўрадлівасці і дастатку Спарыша. У гэты дзень продкі назіралі за надвор’ем і прыкмячалі:
калі ідзе дождж, то будзе шмат грыбоў;
калі суха, то трэба асцерагацца прыродных пажараў;
калі ж раніцай выпадаюць халодныя росы – хутка надыдзе восень.
Макавае зерне
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
У царкоўнай жа традыцыі 14 жніўня – дзень успамінаў пра мужнасць, нечалавечыя пакуты і стойкасць веры сямі братоў Макавеяў, якіх забілі адзін за адным на вачах маці ў 166 годзе да Р.Х. Таксама на Першы Спас у царкве было прынята асвячаць мёд і першы ўраджай гародніны, які сяляне прыносілі з уласных подворкаў – менавіта так пачыналіся традыцыйныя провады лета.
На Першы Спас у царкве прынята асвячаць мёд
© Sputnik / Виктор Толочко
Дарэчы, у гэты гарачы да гаспадарчых спраў дзень не забаранялася працаваць, але ўвечары продкі абавязкова наладжвалі застолле. І між іншых народных прысмакаў гаспадыня падавала на святочны стол пірагі з макам, мёдам, морквай, ды стравы, у якія можна было макаць – усё ж такі Макаўё!
Булкі з макам
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Абрадавы далікатэс да Першага Спаса
У вёсцы Расасна, што ў Дубровенскім раёне на Віцебшчыне, давялося пакаштаваць менавіта такую страву, якая называецца "ладкі з падкалотай". Цікава, што гэтую абрадавую страву гатуюць не толькі на Макавей, але і на сялянскае вяселле.
Інгрэдыенты для аладак з падкалотай
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Ладкі з макавай падкалотай
З чаго гатаваць ладкі:
500 г мукі,
450-500 г кефіру (кіслага малака),
1 кавалачак сала (для падмазвання патэльні),
1 ст. л. цукру,
0,5 г соды,
0,5 ч. л. солі
З чаго гатаваць падкалоту:
2 шк. смятаны,
4 ст. л. маку,
1 шк. цукру.
Як гатаваць ладкі. У прасеяную муку дадаць соду, соль, цукар. Пакінуць на 15 хв. Мяшаючы, паступова ўліваць кефір да ўтварэння вельмі густога цеста, якое не павінна расцякацца па патэльні. Пакінуць на 15 хв., каб цеста стала "наздраватым".
Затым тоўсты кавалачак сала накалоць на відэлец і падмазаць ім нагрэтую патэльню. Лыжкай выкласці густое цеста, не прыплёскваючы яго зверху. Выпякаць ладкі з абодвух бакоў.
Ладкі на патэльні
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць падкалоту. У ступу ці макотру ўсыпаць мак, дадаць у яго крыху цукру і расцерці. У міску са смятанай усыпаць шклянку цукру і мак, даць пастаяць, каб цукар разышоўся.
Падкалота да ладак
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Пад канец гатавання стравы ладкі пакласці ў чыгунок ці гліняны гаршчок, заліць смятанай з макам і паставіць тушыцца у негарачую печ на паўгадзіны і болей (каб ладкі добра набрынялі ад падкалоты).
Ладкі з падкалотай з печы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Таксама можна паставіць залітыя падкалотай ладкі ў халадзільнік і вытрымаць ноч.
Смачна есці!
Ладкі з падкалотай
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Чытайце таксама:
"Зерне ў каласку – не валяйся ў халадку…", або Зажынкі з водарам сялянскіх ласункаў
"Агурок на талерку скок…", або Хрусткая кулінарыя заўсёды ў пашане
Каралева шляхецкіх палісаднікаў, або Гатуем "мігдалы" з ружавых пялёсткаў
