https://bel.sputnik.by/20260828/persha-prachysta-dy-khlebny-spas--snnya-y-zatra-svyata--nas-abo-zastolle-pa-dubrovensku-1110262197.html

"Перша Прачыста ды Хлебны Спас – сёння й заўтра свята ў нас!", або Застолле па-дубровенску

"Перша Прачыста ды Хлебны Спас – сёння й заўтра свята ў нас!", або Застолле па-дубровенску

Sputnik Беларусь

Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца сакрэтам паляпшэння ўраджайнасці збожжа, нагадвае пра гісторыю свята Вялікай Спажы і раіць прыгатаваць па старадаўніх дубровенскіх рэцэптах мачанку на мясной поліўцы ды скавароднікі да яе.

2026-08-28T09:08+0300

2026-08-28T09:08+0300

2026-08-28T11:09+0300

этнограф

ларыса мятлеўская

хлебны спас

арэхавы спас

прачыстая

царква

рэлігія

свята

культура

спадчына

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07ea/08/1b/1110272126_0:90:960:630_1920x0_80_0_0_da00d906314c140c10bf75cd2739779b.jpg

Жыцця адвечны лад! Сонца няўмольна коціцца па небасхілу да восені – на зыходзе месяц жніва з яго залатым прасторам зжатых ніў і духмянасцю хлебных караваяў новага ўраджаю.А ў народным календары надышоў час Першай Прачыстай і Трэцяга Спаса.Свята за святамПершая Прачыстая – ці інакш Гаспажа, Вялікая Спажа, Зялёная, Зельная – свята ўраджаю, якое асабліва шануецца ў нашым народзе, а таксама царкоўная ўрачыстасць Успенне Прасвятой Багародзіцы – дзень смерці Божай маці і ўзяцця яе на неба. Згодна з царкоўным паданнем, у гэты дзень апосталы, якія прапаведавалі ў розных краінах, дзіўным чынам сабраліся ў Іерусаліме, каб развітацца і пахаваць Божую Маці.Сёлета гэтае вялікае свята прыпадае на пятніцу 28 жніўня, а ўжо ў суботу святкуюць Трэці Спас, які яшчэ называюць Хлебным ці Арэхавым.Цікава, што царкоўную назву "Успенне" продкі тлумачылі тым, што да гэтага дня "выспяваюць" розныя плады. Іх, як і новы хлеб, збожжа разам з зелянінай і восеньскімі кветкамі асвячалі ў царкве. Асвячонае жыта перамешвалі з астатнім і пакідалі для наступнай сяўбы: лічылася, што так у новым аграрным сезоне яно будзе лепей расці.Аднак да наступнай сяўбы ніве адпачываць нядоўга – да Успення трэба пастарацца не толькі падрыхтаваць да сяўбы зерне, але і пачаць заворваць. Продкі меркавалі, што гэта на наступны год дазволіць сабраць большы ўраджай. Адпаведна пасля Прачыстай пачыналіся засеўкі, з якімі і былі звязаны гаспадарчыя клопаты. У народзе так і казалі:а яшчэА пакуль паўсюдна ладзіліся Дажынкі, якія ў Беларусі заўсёды святкавалі з асаблівым размахам. З тых часоў захавалася шмат цікавых выслоўяў накшталт наступных:дыПрачыстая і Хлебны Спас – два вялікія святы. А калі ж яны стаяць разам – гэта добрая нагода для сямейнай сустрэчы за столом! І сапраўды, пасля Успенскага посту застолле павінна быць багатым на пірагі са свежай мукі і разнастайныя стравы з мяса ды маладой гародніны. Балазе той ужо хапае. Дарэчы, калісьці гэтым часам сяляне пачыналі капаць "другі хлеб" – бульбу – і прыгаворвалі: "На Успленне – цягні бульбу за карэнне"."Не патопаеш – не палопаеш…"У Дубровенскім раёне, што на Віцебшчыне, пашанцавала трапіць у госці да жанчын, якія адраджаюць традыцыйныя мясцовыя стравы. У 2001 годзе яны ўтварылі клуб нацыянальнай кухні і гульні "Дубровенскія прысмакі", якому ў хуткім часе быў нададзены статус народнага і ён стаў вядомы не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі.Сёлета ад удзельніцы клуба Сіняковай Тамары, якая жыве ў аграгарадку Ляды, давялося запісаць цудоўныя рэцэпты мясцовай народнай кухні – мачанку па-дубровенску і хлеб скавароднік, які падаюць да яе. Захавальнікам гэтых рэцэптаў была 97-гадовая бабуля гаспадыні Домна Сінякова, якая аб неабходнасці працаваць казала: "Не патопаеш, не палопаеш".Мачанка па-дубровенскуМачанку тут гатуюць на мясной поліўцы і з вялікай колькасцю разнастайнага свінога мяса, якое запраўляюць толькі цыбуляй і грыбным парашком.З чаго гатаваць:Як гатаваць. Заліць грыбны парашок шклянкай гарачай вады і адставіць убок.Дробна парэзанае сала абсмажыць на патэльні да выдзялення тлушчу. Зняць выскваркі ў ёмістасць для тушэння, пакінуўшы на патэльні тлушч.Мяса парэзаць сярэднімі брусочкамі і абсмажыць на разагрэтай патэльні асобна, без дадатку тлушчу.У тлушч ад сала ўкінуць пакрышаную цыбулю і абсмажыць яе да залацістага колеру.Абсмажанае мяса дадаць да сала і на яго месца выкласці нарэзаныя на сярэднія кавалачкі мясныя рабрынкі з храсткамі, абсмажыць. Зняць з патэльні, дадаць да мяса.Парэзаць свежую каўбасу (пальцам пханую) на кавалкі ў 3 см і абсмажыць "бачоначкамі" на патэльні, дзе смажыліся рабрынкі. Дадаць да мяса.Абсмажанае мяса пасаліць прыкладна 1 ч. л. солі з коптурам, дадаць цыбулю, уліць замочаныя грыбы і даліць мясной поліўкі (або вады) столькі, каб мяса было амаль ёй пакрыта. Тушыць 2 гадз.Падаваць гарачай разам са скавароднікам.СкавароднікЦікава, што скавароднік у Лядах называюць "лепёшкай" (бо побач Смаленшчына). Пры гатаванні ж карыстаюцца патэльнямі сярэдняга памеру, якія маюць мясцовыя назвы "на 6 яец" (дарэчы, мачанку пераважна гатуюць на патэльні "на 12 яец" – гэта значыць вялікага памеру!).З чаго гатаваць закваску:З чаго гатаваць цеста:Як гатаваць закваску. У 4 ст. л. мукі дадаць прыкладна 4-5 ст. л. цёплай вады і замясіць рэдкую закваску, як густая смятана. Накрыць сурвэткай і паставіць на ноч у цёплае месца, каб укісла і пачала пузырыцца.Як гатаваць скавароднік. Злучыць два віда мукі, дадаць соль, "пузырыстую" закваску і акуратна перамяшаць, каб "пузырыкі" не палопаліся. Паступова, увесь час мяшаючы, даліць кіслага малака (ці кефіру) столькі, каб утварылася даволі густое цеста.Раздзяліць цеста на дзве часткі і выліць на разагрэтыя, змазаныя тлушчам патэльні сярэдняга памеру ("на 6 яец"). Выпякаць у печы 20 хв. спачатку на поду, а пасля паставіць вышэй і дапячы да румянай скарынкі.Са святамі і смачных прыгод на кухні!Чытайце таксама:

беларусь

2026

Навіны

ru_BY

этнограф, ларыса мятлеўская, хлебны спас, арэхавы спас, прачыстая, царква, рэлігія, свята, культура, спадчына, кухня, беларуская кухня, традыцыйная кухня, кулінарныя парады, кулінарыя, у беларусі, беларусь, стравы, цiкавосткi