https://bel.sputnik.by/20261020/byts-yak-u-tatk-za-plyachyma-abo-spradvechnyya-batskavy-zvycha--prysmak-1111902924.html

"Быць, як у таткі за плячыма…", або Спрадвечныя бацькавы звычаі і прысмакі

"Быць, як у таткі за плячыма…", або Спрадвечныя бацькавы звычаі і прысмакі

Sputnik Беларусь

Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра сямейныя традыцыі паважлівага стаўлення да бацькі, нагадвае бацькоўскія звычаі ў сялянскай хаце і прапануе прыгатаваць старажытную поліўку з лычамі па татулькіным рэцэпце з Клецкага раёна.

2026-10-20T17:53+0300

2026-10-20T17:53+0300

2026-10-20T17:53+0300

этнограф

ларыса мятлеўская

дзень бацькі

свята

стравы

беларуская кухня

традыцыйная кухня

кулінарныя парады

кулінарыя

поліўка

https://cdnn11.img.sputnik.by/img/07ea/0a/14/1111923889_0:120:1280:840_1920x0_80_0_0_b5ef2c0b39bbfd26027e3ec04860ce0b.jpg

Як і ў многіх іншых народаў, адна з найважнейшых нацыянальных рыс беларусаў – павага дзяцей да бацькоў. І не выпадкова ў другой палове восені, калі ладзяцца дні памяці продкаў, у сучаснай Беларусі з’явіліся два святы, дарагія сэрцу кожнага сумленнага жыхара нашай краіны: Дзень маці (14 кастрычніка) і Дзень бацькі (21 кастрычніка).Дзень бацькі свята адносна маладое, бо ўведзена, згодна з прэзідэнцкім указам, у 2022 годзе. Наогул, з гэтага часу ад 14 да 21 кастрычніка штогод у краіне ладзіцца тыдзень бацькоўскай любві.Традыцыйна ў беларусаў існавала перакананне, што дзеці павінны выхоўвацца і расці ў сям’і, бо толькі там найлепшыя для гэтага ўмовы. І таму натуральна, што ў святочных мерапрыемствах прымаюць удзел установы адукацыі, аховы здароўя, культуры, а таксама шматлікія грамадскія арганізацыі. Сімвалічна, што пачынаецца сямейны тыдзень у Дзень маці, а завяршаецца менавіта ў Дзень бацькі."Ад роднага таткі дорагі і латкі…"З даўніх часоў пачэснае месца ў беларускай сям’і займаў бацька, звяртаючыся да якога, дзеці паважліва называлі яго "тата" ці "бацька", або ласкава "татка", "татуля", "татачка", "баця", "бацюхна" і інш.Цікава, што ў адрозненне ад звароту "бацька" зварот "тата" лічыўся больш ветлівым, бо ўказваў на асаблівую павагу і любоў да роднага бацькі. Аднак, як бацьку не назавешь, ён менавіта той чалавек, побач з якім дзеці заўсёды адчувалі сябе надзейна абароненымі. Аб гэтым сведчаць наступныя народныя выслоўі:абоТаксама, падкрэсліваючы бацькаву падтрымку, дзецям, казалі й так:Сапраўды, у традыцыйнай сям’і бацька з’яўляецца кармільцам, гарантам дабрабыту і абаронцам ад любой знешняй небяспекі. Аднак ён жа сочыць за дысцыплінай усіх членаў сям’і, навучае ў гаспадарцы і зносінах з іншымі людзьмі. Да таго ж, як прадстаўнік асобнай сям’і бацька нёс адказнасць перад грамадствам за выхаванне дзяцей і іх маральнае аблічча, тым больш, што вялікі прыклад для дзяцей – сам бацька. Мабыць таму, у народзе і казалі:Даглядаць – як бацька!Менавіта бацька клапаціўся аб пасагу для дачкі: ён разам з маці збіраў грошы, гадаваў для будучай маладой гаспадаркі цёльную цялушку і інш. Сыну ж дапамагаў будаваць хату, купляў надзел зямлі для будучай гаспадаркі.Але ж народ падказваў, што бацькаў розум не заменіць свайго, ён можа толькі быць падмуркам да разумення глыбінь жыцця. З гэтай нагоды продкі прыкмячалі:а яшчэСлова бацькі было законам, а яго жыццёвы вопыт цаніўся дорага. Так, нават калі бацька сталага ўзросту пачынаў падпарадкоўвацца старэйшаму сыну, ён не страчваў сваёй улады ў сям’і, а станавіўся распарадчыкам работ, якія сам ужо не мог выконваць. Аднак, нягледзячы на перавагу бацькоўскай волі, узаемапавага дзяцей і бацькі была ў сялянскіх хатах звычайнай справай. Калісьці знакаміты беларускі драматург Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч пісаў: "Паважаў бацьку сын, шанаваў сына бацька". Дачка ж на вяселлі, звяртаючыся да бацькі, кланялася яму, прамаўляючы: "Таткаў куточак – родны дамочак. Заставайся, татка, здаровы, жыві багата…".Дарэчы, бацька быў галоўным не толькі ў вясковай гаспадарцы, але йшчэ і за сталом – на чале звычайнага або святочнага абеду.Гатуем смачна для бацькіБез бацькі не пачыналася амаль ніякая трапеза. Каб у хаце заўсёды быў дабрабыт, бацька – як галоўны чалавек у сям’і – рэзаў хлеб. У яго міску маці ўкладала з гаршка адзіны кавалак мяса, падкрэсліваючы перад дзецьмі ролю бацькі як галоўнага карміцеля сям’і.Былі ў бацькі і любімыя стравы, якія яму, каб дагадзіць, гаспадыня гатавала часцей за іншыя. Напрыклад, накшталт поліўкі з лычамі, чый старадаўні рэцэпт захаваўся ў Клецкім раёне на Міншчыне.Поліўка з лычаміГатавалі поліўку звычайна ў вялікім гаршку, не шкадуючы мяса. Дарэчы, па старажытным рэцэпце востры перац у яе не дадавалі, аднак у сучасным варыянце гатавання гэтай стравы перац прысутнічае.З чаго гатаваць:Як гатаваць. Пачысціць вушы і лыч, зняць з языка абалонку, памыць.Падрыхтаванае мяса парэзаць на буйныя кавалкі, заліць халоднай вадой, давесці да кіпення і зняць шум.Затым уставіць у печ (на пліту) і варыць на сярэднім агні 3 гадзіны. Дробна скрышыць 1-2 буйныя цыбуліны, пачысціць галоўку часнаку і разам са спецыямі, стручком вострага перцу ўкінуць у гаршчок з мясам. Варыць яшчэ 1 гадзіну. Як згатуецца, даць пастаяць 20 хв.Перад падачай у міску ўсыпаць крыху кропу. Падаваць поліўку з варанай бульбай ці мучнымі блінамі.Шануем свае карані ды смачна есці!Чытайце таксама:

беларусь

2026

Навіны

ru_BY

этнограф, ларыса мятлеўская, дзень бацькі, свята, стравы, беларуская кухня, традыцыйная кухня, кулінарныя парады, кулінарыя, поліўка, свініна, культура, спадчына, беларусь, у беларусі, цiкавосткi