"Зміцер, Зміцер зямлю выцер…", або Кастрычніцкі пах яблыкаў і морквы на продкавай кухні
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Падпісацца
Этнограф Ларыса Мятлеўская нагадвае пра сувязь народнага календара, восеньскіх гаспадарчых прац і поўнай сялянскай клеці, а таксма раіць прыгатаваць па старажытных рэцэптах рыбу, тушаную з яблыкамі, ды млінцы з морквай і разынкамі па-палеску.
Амаль завяршыўся сярэдні месяц восені, які сёлета надзіва цёплы. Нават Пакровы, пасля якіх чакалі маразоў, халадэчы не прынеслі. Гэта дазволіла камфортна прыбраць гародніну з градак і падрыхтаваць поле да зімы.
Так было і даўней, аб чым сведчыць продкавая вершаваная спадчына аб прысвятку Зміцер, які па народным календары адзначаюць 25 кастрычніка:
"Зміцер, Зміцер
Зямлю выцер,
На груды пабіў,
Каб ніхто не хадзіў".
Восеньскія яблыкі і кветкі
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Багацце ў клеці ды на гарышчы
І сапраўды, на вясковым полі і агародчыку ўжо рабіць няма чаго, а ў спраўнай сялянскай клеці поўна бульбы, морквы, буракоў, назапашана грыбоў ды ягад, сохнуць на гарачай печы яблыкі ды духмяны глог, а на гарышчы пад страхой вісяць галінкі каліны ды рабін. Усё гэтае расліннае багацце сабрана нездарма, бо як толькі на зямлю лягуць снягі, яно спатрэбіцца для гатавання смачных беларускіх страў.
Гронкі каліны
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Аднак адной гароднінай сытасці не прыдбаешь. Таму яшчэ гаспадары пачыналі назапашваць мяса хатняй птушкі: куры, качкі, гусі ды індычкі ў канцы кастрычніка станавіліся ўкормленыя і асабліва смачныя – якраз пад прысвятак у гонар "губіцеля гагаты", святога Марціна, які, дарэчы, таксама адзначалі 25-га чысла.
Наогул наяўнасць мукі, мяса, гародніны дазваляла не толькі пачынаць ладзіць вяселлі і іншыя сямейныя святы, але і больш сытна харчавацца штодня.
"Гагата" вясковая
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
На сяле ў гэты час гатавалі смажанкі, разнастайныя крупнікі і квасы, пяклі бліны ды пірагі з садавінай. Сялянскія стравы ў кастрычніку былі простыя і вельмі пажыўныя!
Кулінарым з яблыкамі і морквай
Не лічачы іншай садавіны і гародніны, сёлета вёска зведала вельмі багаты ўраджай на яблыкі і моркву. А з іх па старажытных беларускіх рэцэптах можна прыгатаваць шмат цікавых і далікатэсных прысмакаў.
Рыба, тушаная з яблыкамі
З чаго гатаваць:
600 г рыбы (карп, судак, амур ці траска),
5 яблыкаў (антонаўка),
1 цыбуліна,
1 шк. смятаны,
1 ст. л. тлушчу,
перац (па патрэбе),
соль (да смаку).
Галоўныя інгрэдыенты для стравы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Падрыхтаваную рыбу нарэзаць кавалкамі, а яблыкі – долькамі. Нашаткаваць цыбулю.
Рыбу рэжуць на вялікія кавалкі
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Змазаць форму тлушчам, пакласці рыбу, яблыкі і цыбулю слаямі і ўліць крыху рыбнай юшкі (зваранай з галоў, хрыбта і хваста) ці вады. Усё патушыць такім чынам, каб рыба не развалілася. Пасля дастаць кавалачкі рыбы на талерку.
Яблыкі працерці праз сіта, дадаць соль, перац, смятану і давесці да кіпення. Гэтым соусам паліць рыбу перад падачай.
Святочная рыба пад соусам
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Млінцы з морквай і разынкамі
У гэтым палескім рэцэпце захавана аўтэнтычная назва галоўнага складальніка стравы, бо менавіта на Палессі блінцы нярэдка называюць "млінцамі".
З чаго гатаваць накрыпку:
6 морквін,
60 г разынак,
4 ч. л. цукру,
2,5 ст. л. масла,
2 ч. л. цукровай пудры,
0,5 шк. смятаны.
З чаго гатаваць млінцы:
1,25 шк. мукі,
2 шк. малака,
1 яйка,
1 ч. л. цукру,
4 ст. л. тлушчу (масла),
соль (да смаку).
Мука спасераваная
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць страву. Замясіць рэдкае прэснае цеста з яек, малака, солі, цукру і мукі. На невялікай патэльні, змазанай тлушчам (маслам) спячы тонкія млінцы.
Млінцы павінны атрымацца тонкія
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Дробна нашаткаваць моркву і стушыць на вяршковым масле. Дадаць цукар, разынкі і перамяшаць. Затым пакласці на млінцы і скласці іх канвертам, абсмажыць і паставіць у печ (духоўку) на 5-7 хв. Пасыпаць цукровай пудрай.
Падаць млінцы са смятанай.
Бліны вясковыя
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Яблыкі печаныя з мёдам
Дадзены рэцэпт прыводзіцца паводле пружанскай кухні.
З чаго гатаваць:
яблыкі свежыя,
цукар.
мёд.
Яблыкі на талерцы
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Мытыя яблыкі разрэзаць на дзве роўныя часткі, выдаліць сярэдзіну. У паглыбленні ўсыпаць па 0,5 ч. л. цукру.
Выкласці яблыкі на бляху і пячы 20-30 хв. у разагрэтай печы (духоўцы).
Перад падачай печаныя яблыкі паліць мёдам.
Смачна есці!
Пасля запякання на яблыкі да мёду можна дадаць крыху тварагу
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Чытайце таксама:
"Быць, як у таткі за плячыма…", або Спрадвечныя бацькавы звычаі і прысмакі
"Бабіна лета шчаўем сагрэта…", або Цёплая восеньская кулінарыя з полацкай печы
"З поля, з долу – усё да столу…", або Узвіжанне з бульбяным смакам
