"Морква ды бурак – будзе лепшы смак…", або Што на Кузьму пасеешь, то й згатуеш

Як толькі надыходзіць май, у канцы працоўнага тыдня вялікія і малыя гарады паціху пусцеюць. Усе, у каго ёсць лецішча ці сваякі жывуць ў вёсцы, спяшаюцца з’ехаць "на прыроду". І не дзіва – заседзеўшыся ў кватэрах і офісах, людзі спяшаюцца дакрануцца да зямлі.

Май – прыгожы вясновы месяц, калі паўсюдна чуюцца спевы птушак, паветра напоўнена водарам квітнеючых дрэў і кветак. Здаецца, лепшага часу для адпачынку не знайсці. Тым больш, што сёлета май пачынаецца з трох вольных ад працы дней. І, тым не менш, апошні месяц вясны поўны вялікіх клопатаў для земляробаў і агароднікаў.

Прадракаючы цёплае надвор’е ў паветры таўчэцца машкара, а значыць і адпачынак, і праца будуць прыемныя. Дарэчы, вечаровыя пасядзелкі каля вогнішча ў пачатку мая раней у вёсцы называліся "маёўкамі", калі было прынята смажыць сала з хлебам на прутках і есці смачныя піражкі з морквай.

У дапамогу сучасным агароднікам напісана нямала добрых кніг. Нашы ж бабулі ўсё насілі ў галаве, бо народны каляндар нельга не ведаць на памяць. Ад першых дзён месяца гэты гаспадарчы аракул даваў сельскім гаспадыням шмат карысных падказак, што тычыліся і надвор’я, і майскіх пасеваў, бо неабходна было вырашыць: насенне якіх культур трэба першым укінуць у зямлю, а якое яшчэ няхай пачакае больш устойлівага надвор’я. Такое стаўленне сялян да продкавых назіранняў мела вялікі сэнс, бо ад пасаджанай своечасова агародніны залежаў будучы ўраджай, а значыць і дабрабыт сям’і.

Дарэчы, 1 мая ў народным календары прысвечана прысвятку Кузьма, у дзень якога было прынята сеяць моркву і буракі. З такой гаспадарчай нагоды, складаючы план агародных работ на месяц, у вёсцы раней казалі:

Беларусы ў большасці сваёй зацятыя агароднікі, і вопыт догляду агародніны, парадак чарговасці сяўбы пэўных яе культур перадаецца з пакалення ў пакаленне. Здаўна захаваўся няпісаны звод агульных правіл падрыхтоўкі да пасяўной:

І толькі пасля такога падрыхтоўвання з элементамі "агароднай магіі" можна было прыступаць да гаспадарчай практыкі на ўласным агародзе.

Перш за ўсё трэба было размеркаваць сяўбу розных культур так, каб яны не перашкаджалі расці адна адной і нават дапамагалі. Так, напрыклад, пры сяўбе морквы дзеля яе абароны ад шкоднікаў побач садзілі часнок ці цыбулю, але толькі не кроп (ён духмяным парасончыкам прываблівае шкодных насякомых). А вось каб морква вырасла саладзейшая – побач сеялі буракі.

Гэтым жа часам, каб мець насенне на наступны год, рабілі высадкі з самых лепшых караняплодаў. Калі ж свайго насення па якой-небудзь прычыне не было, яго куплялі ў суседкі за сімвалічную плату – дробныя грошы – і абавязкова прыгаворвалі: "Каб вялося і не звялося…".

Існавала і адмысловае гаспадарчае выслоўе, якое продкі прамаўлялі пасля сяўбы морквы:

Наогул, морква і буракі – тая гародніна, якая здольна захоўвацца да новага ўраджаю. Калісьці гэта было вельмі важна, бо большасць прыпасаў, закладзеных з восені, было ўжо амаль з’едзена. Таму галоднай вясной спраўныя гаспадыні радаваліся мінулагоднім морквачцы ды бурачку, з якіх гатавалі шмат пажыўных і смачных страў. Накшталт тых, што гатуюць у аграгарадку Сухопаль, што на Пружаншчыне!

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Для начынкі замочаныя загадзя ігрушы дробна парэзаць, дадаць старкаваную на буйной тарцы моркву, перамяшаць і тушыць каля гадзіны.

Пакуль начынне тушыцца, гатуем цеста. У цёплую ваду (замест яе можна выкарыстаць і кіслае малако) убіць яйка, акуратна перамяшаць. Потым дадаць цукар і дрожджы ды зноўку перамяшаць, каб яны распусціліся. Уліць алей і зноў перамяшаць.

Далей усыпаць муку і соль, замясіць цеста – спачатку лыжкай, а затым рукамі. Муку дадаваць да таго часу, пакуль цеста не стане мяккім і не збярэцца ў адзін ком, які можа злёгку ліпнуць да рук і начыння. Ёмістасць з цестам, накрыўшы сурвэткай, паставіць у цёплае месца на 30-40 хв., каб паднялося. Калі аб’ём цеста павялічыцца амаль удвая – дасыпаць муку і абмяць.

Далей нарабіць з цеста невялікіх лапуноў, укласці начынку і сфарміраваць піражкі.

Смажыць піражкі на патэльні з разагрэтым алеем у печы (духоўцы).

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Дробна натаркаваць моркву, убіць яйка, соль, муку. Добра перамяшаць і падсмажыць на сметанковым масле.