Містыка летняга сонцастаяння і чароўны "пераварот", або Стравы на купальскі абрус
© Sputnik / Альфред Микус
Падпісацца
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца некаторымі таямніцамі старажытнага беларускага Купалля і прапануе адрадзіць на ўласнай кухні па традыцыйных продкавых рэцэптах печаных куранят з бешамеллю ды вясковыя бісквітныя грыбкі.
За гаспадарчымі клопатамі незаўважна амаль праляцеў першы месяц лета. Працяглыя дні і кароткія светлыя ночы ў годзе – заўсёды доўгачаканы час, але і яму прыйшоў канец. На парозе дзень летняга сонцастаяння.
Сёлета летняя ўрачыстасць у гонар сонца і агню адбудзецца ў нядзелю 21 чэрвеня і надыдзе ў 11 гадзін 24 хвіліны па мінскім часе.
Таксама ў царкоўным календары гэты дзень прысвечаны шанаванню памяці пакутніка Хведара Страцілата. Згодна з народнымі назіраннямі за надвор’ем, у гэты час амаль заўсёды адбываюцца навальніцы з грымотамі і моцнымі дажджамі. Нездарма ў народзе захавалася прыказка:
"На Страцілата неба навальніцамі багата…".
Тым не менш, нягледзячы на вільгаць, вечар і ноч напярэдадні сонцастаяння ў даўнія часы лічыліся чароўнымі і народ святкаваў Купалле.
Купалле ў Глыбоцкім раёне
© Sputnik / Альфрэд Мікус
І хоць цяпер Купалле і лічыцца святам моладзі і кахання, аднак ў ім прымаюць удзел усе жадаючыя. Рэдкія з тых, хто сёння святкуе гэтае старажытнае свята, ведаюць, што дзень летняга сонцастаяння насычаны шматлікімі паданнямі, павер’ямі і прыкметамі. Здаўна дзяды верылі, што ў гэты самы доўгі дзень здзяйсняецца чароўны "пераварот" у свеце: па зямлі нібыта ходзяць ведзьмы і духі, дрэвы і звяры вядуць паміж сабой гаворку, а таксама разам сустракаюцца ўсе стыхіі – агонь, вада, зямля і паветра – каб паслужыць чалавеку добрую службу.
У дахрысціянскія часы існавала перакананне: каб не ўпусціць сваё шчасце, напярэдадні летняга сонцастаяння лепш не спаць! А яшчэ гэтае свята – добрая нагода для сустрэч з сябрамі ў самую лагодную летнюю пару. Бо, седзячы каля вогнішча, чаму б не ўзгадаць старажытныя легенды і паданні пра Папараць-кветку ды Купальскага дзядка, паспяваць абрадавыя песні-"купалкі", паскакаць праз амаль згаслае вогнішча, ды пускаць па рацэ вянкі і купацца ў чысцюткай вадзе. І сапраўды, нашы продкі верылі, што гэтай ноччу агонь спальвае, а вада змывае з чалавека ўсё дрэннае. А яшчэ, як і многія іншыя народныя святы, Купалле завяршаецца агульнай сакральнай трызнай.
Папараць
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Купальскія прысмакі
Да святочнай вячэры рыхтавацца пачыналі загадзя: мужчыны адказвалі за набыццё напіткаў, а жанчыны – за стравы.
Застолле пачыналася на досвітку. Каб зручна было сядзець, проста на траву засцілалі посцілкі з вытканымі на іх выявамі стыхій, русалак, птушак, папараць-кветкі і іншых купальскіх сюжэтаў.
Купальскія матывы на ручніку
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Пасярэдзіне, бы малочная рака, бялелі абрусы, застаўленыя ўсялякім смакоццем, прынесеным з хаты: яйкі і стравы з іх, бліны, пірагі, аладкі са смятанай, кілбасы, печанае мяса птушкі і рыба, пер’е цыбулі, квас і піва, кулага і медавуха, і шмат чаго іншага.
Вясковыя зборы да купальскай вячэры
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Многія з гэтых традыцыйных для Купалля страў былі апісаныя яшчэ ў другой палове ХІХ стагоддзя Вінцэнтай Завадскай у Першай беларускай кулінарнай кнізе "Літоўская кухарка".
Грыбок літоўскі
Своеасаблівую яечню-пірог "грыбок" па старадаўніх рэцэптах пяклі да другой паловы ХХ стагоддзя. Вёска ў тыя часы яшчэ працягвала жыць натуральнай гаспадаркай, а дарагая слодыч была па кішэні толькі заможным.
З чаго гатаваць:
3 шк. малака,
6-7 яек,
1,5 ст. л. масла,
2 шк. мукі,
крыху солі.
Грыбок літоўскі
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Малако, яйкі, лыжку топленага масла, соль добра перамяшаць ці ўзбіць міксерам. Потым дасыпаць столькі мукі, каб маса была крыху гусцейшая, чым на наліснікі, і старанна вымешаць.
Для гэтага "грыбка" трэба мець вялікую патэльню, шчодра вышмараваць яе маслам, заліць тонкім слоем цеста і паставіць у печ. Калі зверху крыху запячэцца, пакласці некалькі кавалачкаў масла і дапякаць. Калі цеста зашмат для адной патэльні, трэба другую палову пячы на іншай, бо налітае тонкім слоем выпякаецца лепей і падымаецца з беражкоў.
Грыбок бісквітны
З чаго гатаваць:
8 яек,
8 ст. л. мукі,
4 ст. л. цукру,
0,5 ст. л. масла.
1-2 сухарыкі.
Грыбок бісквітны
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Жаўткі ўзбіць з цукрам да белага, вымешаць з мукою. Узбіць да густога бялкі, асцярожна перамяшаць і ўвесці іх у цеста. Уліць у форму і паставіць у цёплую печ.
Кураняты печаныя з бешамеллю
З мясных страў найпрасцейшае, што бралі з сабой на купальскую вячэру, гэта салёнае сала з пер’ем зялёнай цыбулі, а таксама разнастайна прыгатаваную кураціну.
Сала з прорасцю да купальскай вечэры
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
З чаго гатаваць:
4 кураняты,
2 ст. л. масла,
1 ст. л. мукі,
1 шк. вяршкоў,
3 жаўткі,
соль (да смаку).
Запечаная птушка
© Sputnik / Ларыса Мятлеўская
Як гатаваць. Пасаліць падрыхтаваных куранят і пакінуць на некаторы час. Спячы куранят у печы (духоўцы), паліваючы маслам, амаль да гатоўнасці. Растапіць лыжку масла, размяшаць у ім муку, развесці соус вяршкамі, закіпяціць, дадаць жаўткі і паліваць куранят перад дапяканнем. Калі соус набудзе залацісты колер, выняць страву з печы і падаваць.
Куры вараныя пад белым соусам з агрэстам
З чаго гатаваць страву:
1-2 курыцы,
1 цыбуля,
1 морква,
1 корань пятрушкі,
1-2 лаўровыя лісты,
чорны перац гарошкам,
соль (да смаку).
З чаго гатаваць соус:
1 ст. л. масла,
1 ст. л. мукі,
1-2 шк. булёну,
0,5 шк. зялёнага агрэсту,
2 ст. л. смятаны,
3-4 жаўткі.
Вясковы агрэст для стравы
© Sputnik / Мария Амелина
Як гатаваць страву. Парэзаць курэй на кавалкі і зварыць разам з цыбуляй і карэннем. Дастаць мяса, працадзіць булён. У канцы дадаць смятану, жаўткі, нагрэць і заліць курэй асаблівым соусам.
Як гатаваць соус. Растапіць лыжку масла, змяшаць з лыжкай мукі і падсмажыць, не падрумяньваючы. Развесці булёнам, у якім гатавалася курыца, пасаліць, дадаць амаль да гатоўнасці адвараны агрэст і давесці да кіпення.
Вясёлай купальскай ночы ў добрай кампаніі і смачна есці!
Купалле ў Тураве
© Sputnik / Виктор Драчев
Чытайце таксама:
"На Усціна лета ўдаецца…", або Час сунічных пацерак
"Чэрвень – пралецця скон, а лета ў гон…", або Пажыўныя стравы для касцоў у спякоту
Панцак здабыць – не поле перайсці, або Старадаўнія прысмакі з "глазуткі"
