"Вясна на калочку…", або Велікапосныя сакрэты сакавіцкага стала

Здаецца, яшчэ ўчора на палях ляжалі шэрыя снягі, а сёння ад іх няма і знаку. Святкуючы вясенняе раўнадзенства, якое заўсёды адбываецца з 20 на 21 сакавіка, з высокага блакіту сонца шчодра залоціць вільгатную зямлю.

На думку народа галоўнае нябеснае свяціла – Сонца – цесна звязана з Зямлёй. Розныя поры года і іх паслядоўная змена адбываюцца тады, калі Сонца то набліжаецца да Зямлі, то ад яе аддаляецца. Усе поры знаходзяцца ва ўзаемазалежнасці і ўзаемадзеянні, бо, як казалі продкі:

Калісьці ў гэты час там і сям было чуваць дзявочыя галасы, якія звонкімі вяснянкамі ўхвалялі надыход вясны.

Сапраўды, дзень значна пабольшаў – і зімовыя доўгія вечары за прадзівам засталіся дзесьці ў снежным мінулым. Наперадзе ж чакаюць вясновыя клопаты.

Яшчэ за тыдзень да раўнадзенства – пачынаючы з 14 сакавіка – народны каляндар амаль штодня падказваў гаспадарам, што трэба пачынаць актыўна рупіцца аб будучым ураджаі, бо менавіта з гэтай даты ў даўнія часы пачынаўся новы аграрны год. Адметнасць была ў тым, што непасрэдна ад 14 сакавіка трэба было чатыры дні сачыць за надвор’ем. Так, лічылася: якім будзе першы дзень, такой будзе вясна; на якое надвор’е будзе багаты другі дзень (15 сакавіка), такое прыйдзе й лета; трэці дзень (16 сакавіка) прадкажа восень, а чацвёрты (17 сакавіка) падкажа, што чакаць узімку.

І, калі абапірацца на народныя прыкметы, вясна і лета чакаюцца сёлета пагодныя, сонечныя, ды і восень з зімою будуць "не бяды". Але пажывём – пабачым: ці спраўдзяцца народныя прыкметы з такім аптымістычным для вясковай гаспадаркі прагнозам!

Адна з важных вясенніх работ, накіраваных на атрыманне добрага ўраджаю агародніны, – вырошчванне расады. Нашы продкі ведалі толк у агародніцтве, бо карысталіся багатым вопытам папярэдніх пакаленняў. Аднак у дадатак да ўсяго таксама стараліся назапасіць новыя веды ў вядзенні сельскай гаспадаркі. Напрыклад, у пачатку ХХ стагоддзя сяляне, якія валодалі граматай, атрымлівалі па пошце кнігі па садаводстве і агародніцтве ажно з далёкага Санкт-Пецярбурга. Імператарскае Расійскае Таварыства Пладаводства выпускала карысныя для вяскоўцаў выданні з гучнымі назвамі накшталт наступных: "Как выбиться из нужды к достатку посредством сада", "Плодовый и ягодный садик крестьянина Ивана Никитина", "Возделывание редких огородных растений и его практическое значение" і інш.

Напісаныя даступнай мовай кніжачкі, разлічаныя на вясковае насельніцтва тагачаснай Расійскай імперыі, усяляк пераконвалі сялянства ў карысці вядзення прысядзібнай гаспадаркі, адзначаючы зацікаўленасць нават вясковых дзетак у вядзенні сваіх маленькіх садкоў:

Сярод безлічы каштоўных парад, якія тычыліся культывавання агародніны, аўтары згаданых кніг вучылі сялян як вырошчваць расаду ў невялікіх па сучасных мерках цяпліцах. Паступова гэтыя збудаванні з’явіліся амаль у кожнай гаспадарцы. Часцей іх выкарыстоўвалі для атрымання расады капусты, а памідоры па старой завядзёнцы прарошчвалі на прагрэтых сакавіцкім сонцам падаконнях цёплых хат. Дарэчы, зацятыя агароднікі і цяпер так робяць! Нездарма ж продкі казалі:

Дбайныя гаспадары заўсёды трымалі гэтае выслоўе ў розуме. А руплівые гаспадыні заўважалі:

І сапраўды, беларускі вясковы стол нават у посныя часы прываблівае сваімі кулінарнымі сакрэтамі.

Працягваецца Вялікі пост – і самы час у гонар вясновага сонца прыгатаваць смачны посны пірог з рабарбарам. Свежы рабарбар (рэвень) яшчэ не вырас, але ў добрай гаспадыні заўсёды знойдзецца крыху гэтай замарожанай расліны ці закансерваваны слоічак з ёю. Калі ж рабарбара няма, то для такой выпечкі можна таксама выкарыстаць ягады клубніц або журавін.

З чаго гатаваць цеста:

З чаго гатаваць начынку:

Як гатаваць. Замясіць поснае цеста, накрыць сурвэткай і даць падняцца ў цёплым месцы. Калі цеста падымецца – абмяць яго і даць падняцца яшчэ раз.

Чаранкі рабарбара ачысціць, прамыць, нарэзаць на кавалачкі велічынёй прыкладна ў 1 см.

Засыпаць цукрам, дадаць вады (каб толькі пакрывала рабарбар) і гатаваць да мяккасці, затым адцадзіць і астудзіць. Ахалоджаны рабарбар перамяшаць з цукатамі.

Пакласці цеста на стол і падзяліць на тры часткі. З двух частак цеста раскачаць донца для пірага, пакласці на змазаную алеем бляху, накалоць відэльцам, пасыпаць сухарыкамі, выкласці начынку, накрыць зверху раскачаным з трэцяй часткі цестам. Прыгожа зашчыпаць шоў, накалоць відэльцам паверхню пірага, змазаць моцным салодкім чаем (для колеру), пасыпаць здробненымі арэхамі.

Выпякаць пірог пры тэмпературы 200 градусаў.

Падаваць да гарбаты, ракагі або кавы з цыкорыі.

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Пачысціць гарбуз ад семак і скуркі, нарэзаць маленькімі кубікамі.

Вымытыя апельсіны і лімон нарэзаць долькамі разам са скуркай, дадаць да гарбуза, перамяшаць, усыпаць цукар і пакінуць на ноч.

Раніцай давесці масу да кіпення на сярэднім агні і крыху паварыць, сочачы, каб не разварыўся гарбуз. Адкінуць на сіта, аддзяліць рэшткі цытрусавых ад гарбуза.

Гарбузовыя кавалачкі раскласці тонкім слоем на талерках (блясе) і даць высахнуць пры пакаёвай тэмпературы (можна выкарыстаць адмысловую сушылку).

Як высахнуць, абкачаць у крухмале і скласці ў шкляны слоік, закрыць накрыўкай і захоўваць у халодным месцы.

Інгрэдыенты прыведзены з разліку на 200 мл напітку:

З чаго гатаваць:

Як гатаваць. Падрыхтаваныя карані цыкорыі дробна нарэзаць, падсмажыць (можна падпячы ў духоўцы).

Размалоць і зварыць, як каву.

Дадаць 50 г вяршкоў, а таксама цукар па патрэбе.