"Увосень за стол просім!", або Сакрэт смачнага супу

© Photo : Ларыса МятлеўскаяЛёгкая патраўка
Лёгкая патраўка - Sputnik Беларусь, 1920, 20.11.2021
Падпісацца на
Этнограф Ларыса Мятлеўская дае народную характарыстыку вадкім патравам і дзеліцца рэцэптамі шляхецкай кухні.
Згодна з народнымі традыцыямі ў мінулую нядзелю на Кузьмінкі ў некаторых мясцовасцях Беларусі святкавалі першую сустрэчу зімы, якая ўжо пачала нагадваць пра сябе прымаразкамі, а дзесьці і мокрым снегам.
З надыходам халадоў асабліва хочацца туліцца да цёплай печы і чакаць абеду, каб з’есці гарачай патравы. У вёсцы можна пачуць: "Патрава – вадкая страва", "Патравы зварыш: ці капусту, ці буракі", "Ці многа патраў варыш?", "У патраве гарох і пасоля, і куцці ўкінута", "Патрава ўкусная! – каб мне патравы трошкі...".
Поліўка, крупнік, боршч і квас, капуста і пасоля, халаднікі, булёны і супы, густыя і рэдкія, мясныя і малочныя, дэсертныя, посныя і скаромныя – усё гэта вадкія стравы, рэцэптаў якіх нямала ў беларускай кухні.

"Ад поліўкі ножкі тоненькі"

Супы гатуюць з самых разнастайных прадуктаў – мяса, птушкі, гародніны, рыбы, бабовых, мучных вырабаў і фруктаў. Для супоў з агародніны выкарыстоўваюць адвар з яе. Для мясных супоў выкарыстоўваюць булён з патрабясак (косткі, з якіх абрэзана мяса) і мяса, для рыбных – юшку, у якой варылася рыба, для грыбных – адвар ад грыбоў і г.д.
Большасць беларускіх вадкіх страў – і асабліва супы, булёны, поліўку – падаюць на стол гарачымі. Кажуць, што халодны суп забівае апетыт і не спрыяе добраму засвойванню арганізмам ежы. Спрыяюць страваварэнню прыемны смак і знешні выгляд гатовай стравы. Вялікая справа ведаць,якія спецыі, карэнне і зеляніну пасуюць да пэўнага віда супа і як іх трэба апрацаваць перад тым, як яны трапяць у гаршчок з варам. Агульныя кулінарныя правілы сведчаць, што большасць патраў спажываюць свежымі, і толькі насычаны мясны булён, як аснову для новага супу, дазваляецца гатаваць на два дні.
© Photo : Ларыса МятлеўскаяПатрава з гусі
Патрава з гусі - Sputnik Беларусь, 1920, 20.11.2021
Патрава з гусі
Вядома ж сяляне, шляхта і магнаты мелі рознае меню, і традыцыі спажывання вадкіх страў у кожнага былі свае. Так, да першай паловы ХХ стагоддзя ў сялянскай кухні падзелу ў стравах на першую, другую, трэцюю не было. Звычайна гаспадыня гатавала вялікі чыгун патравы, куды ў скаромныя дні клаўся кавалак мяса, рабрынкі ці каўбаса. Варыва заўсёды было густым, бо яно складала галоўную дзённую ежу вяскоўца. Гаспадыня, запрашаючы да стала, прапаноўвала не наліць, а "насыпаць" у талерку супу. Рэдкую, без гушчы, поліўку хоць і любілі пасёрбаць, але хутчэй з бульбай або кашай у дадатак. З насмешкай казалі: "Ад поліўкі ножкі тоненькі".
Інакшая справа – шляхецкая кухня. Тут заўсёды высока цанілі майстэрства кухара і абед са смачным супам.
Вінцэнта Завадская, аўтарка адной з першых беларускіх кулінарных кніг "Літоўская кухарка", у раздзеле аб прыгатаванні супоў пісала:
"Паколькі суп – першая страва на любым абедзе і служыць для таго, каб страўнік падрыхтаваўся да прыёму іншай ежы, то яго трэба гатаваць старанна і з розумам. Суп мусіць быць карысным і пажыўным і добра спалучацца са стравамі, якія будуць падавацца пасля яго. Суп павінен узбуджаць апетыт і спрыяць страваванню. Каб суп быў насычаны па смаку і празрысты на выгляд, яго трэба варыць спачатку на моцным, а потым на слабым агні: у адваротным выпадку вадкасць занадта выпарыцца, пагоршыцца смак і колер супу. Найсмачнейшы булён атрымліваецца з ялавічыны, цяляціны, курыцы ці індыка. Варыць яго трэба ў паліванай каструлі".
А вось як варылі булён з ялавічыны ў ХІХ стагоддзі ды і іншыя цікавыя супы.

Незвычайныя супы са звычайных прадуктаў

Булён з ялавічыны

З чаго гатаваць:
1,25 - 1,5 кг ялавічыны,
1-2 цыбуліны,
2-3 морквіны,
1-2 карані пятрушкі
0,5 караняплода сельдэрэю,
0,5-1 парэй,
зеляніна пятрушкі,
2 яйкі,
соль.
Як гатаваць. Калі жадаеце атрымаць моцны, канцэнтраваны булён, мяса трэба браць з разліку 400 г на чалавека; для больш лёгкага булёну дастаткова 200 г мяса на чалавека. Найлепшае мяса для булёну – сцягняк ці лапатка.
Чыста вымыць мяса ў гарачай вадзе, заліць халоднай і варыць 15 хвілін, пастаянна здымаючы шумавінне. Выняць мяса, апаласнуць, булён працадзіць і зноў варыць у ім мяса, дадаўшы карэнне, спачатку на моцным, а пасля на слабым агні.
Калі мяса згатуецца, адставіць булён. Астудзіць, дадаць 2 узбітыя бялкі і зноў награваць на слабым агні. Калі бялкі зацвярдзеюць, працадзіць булён праз марлю. Такім чынам ён ачысціцца і стане празрыстым.
© Sputnik / Альфред МикусБулён часта выкарыстоўвалі як аснову для прыгатавання розных супоў
У Пласток на квасок – свята традыцыйнай народнай стравы - Sputnik Беларусь, 1920, 20.11.2021
Булён часта выкарыстоўвалі як аснову для прыгатавання розных супоў
Можна абысціся і без дадавання бялкоў, падчас прыгатавання звяртаючы ўвагу на тое, каб булён не кіпеў занадта моцна і не "збег". У гэтым выпадку страва будзе мутная і нясмачная. Саліць булён трэба адразу пасля шумавання, а перш чым пакласці цыбулю, яе трэба падпячы на блясе.
Такі булён часта выкарыстоўвалі як аснову для прыгатавання разнастайных супоў. Але маглі падаць і як самастойную страву з рознымі дадаткамі. Так, у булён можна было пакласці скрылік лімона або адваранага і нарэзанага кубікамі цялячага ці барановага мозга з патрабясак. З таго самага мозга рабілі мазгавыя паштэцікі і разам з грэнкамі з падсушанай булкі падавалі да булёну. Таксама цудоўным дадаткам да гэтай вадкай стравы былі рассыпістая рысавая каша з маслам або мучныя клёцкі. На аснове гэтага булёну, напрыклад, можна прыгатаваць вельмі смачныя супы з сельдэрэю і квяцістай капусты.

Суп сельдэрэйны

З чаго гатаваць:
вялікая жменя лісця сельдэрэю,
1 ст л масла,
3 ст л мукі,
1,5 шклянкі смятаны,
0,5-1 лімон.
Як гатаваць. Прыгатаваць булён з ялавічыны (гл. вышэй). Кавалак масла моцна разагрэць. Дадаць у яго накрышанае лісце сельдэрэю, муку, і ўсё разам падсмажыць. Уліць смятану, трохі лімоннага соку або іншай натуральнай кіслаты, развесці булёнам і гатаваць на невялікім агні. Працерці праз сіта і яшчэ раз закіпяціць перад падачай на стол.

Суп з квяцістай капусты

З чаго гатаваць:
для булёну:
1,25-1,5 кг ялавічыны,
1-2 цыбуліны,
1 морква,
1 корань пятрушкі,
0,5 карняплода сельдэрэю,
1 парэй,
2 яечныя бялкі,
соль.
для супу:
2-3 галоўкі квяцістай капусты,
2-3 яечных жаўткі,
2 ст л масла,
1 ст л мукі,
1 фр булка (багет),
0,5 ст вяршкоў.
Як гатаваць. Прыгатаваць булён. Квяцістую капусту ачысціць, разрэзаць на кавалкі і адварыць у падсоленай вадзе. Некалькі самых прыгожых кавалкаў пакласці ў супніцу, астатнія працерці праз сіта, дадаць муку, падсмажаную з маслам, і ўсё гэта ўліць у булён, размяшаць, закіпяціць і працадзіць. Заправіць булён жаўткамі, моцна ўзбітымі з вяршкамі. Падаць з грэнкамі.
© Photo : Ларыса МятлеўскаяСупніцы
Супніцы - Sputnik Беларусь, 1920, 20.11.2021
Супніцы
Ды каб ужо канчаткова зрабіць сабе свята, прыгатаваўшы такую смакату, зазірніце ў бабулін сервант і, магчыма, там вы адшукаеце сталовы сервіз з вялікай супніцай!
Проша да столу і смачна вам есці нашы стравы!
Чытайце таксама:
"Усё палезна, што ў рот палезла", або Халаднікі на любы густ
Травеньская трава галоднага корміць
Посны абед з трох страў або старажытная кухня "не на губу, а на зуб"
Гаршчочак, вары! Або простая ежа на нашым стале
Посцім смачна: смачныя народныя рэцэпты на Пятроў пост
Стужка навiн
0
Спачатку новыяСпачатку старыя
loader
У эфіры
Заголовок открываемого материала